I SA/Wa 298/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech Sędziowie WSA Maria Tarnowska Asesor WSA Iwona Kosińska /spr./ Protokolant Magdalena Bocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lipca 2006 r. sprawy ze skargi A.S. działającej w imieniu syna P. B. na decyzję [...] Kuratora Oświaty w W. z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy uczniów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Dyrektora Zespołu Szkół [...] nr [...] w W. z dnia [...] października 2005 r., bez numeru, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od [...] Kuratora Oświaty w W. na rzecz A.S. kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. [...] Kurator Oświaty decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania A.S. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zespołu Szkół [...] Nr [...], w skład którego wchodzi Technikum [...] Nr [....] w W., o skreśleniu jej syna P.B. z listy uczniów. Z akt sprawy oraz uzasadnienia organu II instancji wynika, że ostatniego dnia obozu integracyjnego w miejscowości R. tj. 29 września 2005 r. doszło do konfliktu między dwoma uczniami klasy pierwszej. Według zeznań świadka zdarzenia ucznia F.P.: podczas gry w tenisa stołowego uczeń P.B. z agresją w głosie zaatakował A.W. wyzwiskami dotyczącymi rodzaju słuchanej przez niego muzyki. Chłopcy zaczęli się przepychać i A. odepchnął P., a ten uderzył go paletką w głowę, A. oddał mu uderzając go w brzuch, zaś P. uderzył A. ponownie paletką w głowę rozcinając mu łuk brwiowy. A.W. nauczyciele udzielili pomocy przedmedycznej, a następnie został on przewieziony do placówki pogotowia w L., w której dokonano zeszycia uszkodzonego łuku brwiowego. Z akt wynika, że w sprawie przebiegu zdarzenia zeznania jego uczestników A.W. i P.B. są zbieżne co do faktów, natomiast P.B w swoich wyjaśnieniach zwraca uwagę na konflikt, jaki narastał między nim a A. od początku roku szkolnego. Po powrocie uczniów z obozu integracyjnego Rada Pedagogiczna Technikum [...] Nr [...] w Zespole Szkół [...] Nr [...] w W. w oparciu o przepisy Statutu Zespołu Szkół [...] Nr [...] w W. (część VIII, §54 i §55) na posiedzeniu w dniu 6 października 2005 r. w podjęła uchwałę o skreśleniu ucznia P. B. z listy uczniów. Z protokołu posiedzenia Rady Rodziców wynika, iż uczestniczyły w nim 44 osoby na ogólną liczbę 82 nauczycieli, z czego 1 osoba była przeciw, a 4 wstrzymały się. Następnie decyzją z dnia [...] października 2005 r. bez numeru Dyrektor Zespołu Szkół [...] Nr [...] skreślił P.B. z listy uczniów Technikum [...] Nr [...] w W. Niezgadzając się z tym rozstrzygnięciem A.S. (matka P.B.) złożyła odwołanie do organu II instancji. W jego treści podniosła, że osobą, która w czasie zajścia na obozie integracyjnym pierwsza użyła gróźb i siły fizycznej nie był jej syn, lecz A.W., który groził jej synowi, po czym zaczął syna popychać i uderzył go w brzuch. Jej syn jest natomiast osobą o wiele niższą i szczuplejszą od A. i jego działanie było jedynie obroną przed agresją kolegi. Konflikt między chłopcami istniał już wcześniej. Syn miał ostatnio trudne przeżycia osobiste związane z nieudanym wyjazdem do ojca przebywającego w USA, gdzie miał kontynuować naukę i koniecznością powrotu do kraju. W tej sytuacji A. S. uznała, że decyzja o skreśleniu jej syna z listy uczniów jest oparta o stan faktyczny ustalony niezgodnie z rzeczywistym przebiegiem zdarzenia. Zakwestionowała również prawidłowość podanej podstawy prawnej skreślenia syna z listy uczniów oraz zarzuciła organowi I instancji naruszenie § 55 pkt 15 Statutu Szkoły poprzez pozbawienie jej przez zastępcę Dyrektora Szkoły wglądu do dokumentów z posiedzenia Rady Pedagogicznej w części dotyczącej jej syna. Po rozpatrzeniu odwołania [...] Kurator Oświaty uznał, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu swojego stanowiska wyjaśnił, że z analizy akt sprawy wynika, iż działania podjęte przez Radę Pedagogiczną i Dyrektora Szkoły są zgodne z zapisami ustawy o systemie oświaty oraz przepisami obowiązującego Statutu Zespołu Szkół [...] Nr [...] w W., który w części VIII określa zasady, tryb i rodzaje wykroczeń, za które uczeń może być skreślony z listy uczniów szkoły. Równocześnie organ II instancji stwierdził, że przepis art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tj. z 2004 r. Dz. U. Nr 256, poz. 2572, ze zm.) nakłada obowiązek zasięgnięcia opinii samorządu uczniowskiego przed wydaniem decyzji o skreśleniu z listy uczniów, co nie oznacza obligatoryjnego wymogu jej zasięgnięcia przed podjęciem uchwały przez Radę Pedagogiczną, zgodnie z interpretacją wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 1999 r. sygn. akt I SA 2048/98. Decyzja [...] Kuratora Oświaty stała się podstawą wniesienia przez A. S. w imieniu swojego syna P. B. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W jej uzasadnieniu skarżąca podtrzymała zarzuty zawarte wcześniej w odwołaniu i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Szkoły. W odpowiedzi na skargę [...] Kurator Oświaty wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym orzeczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: podkreślić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi, choć częściowo z innych przyczyn, niż w niej podniesiono. W sprawie skreślenia ucznia z listy uczniów przewidziany jest szczególny tryb postępowania określony przepisami ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tj. z 2004 r. Dz. U. Nr 256, poz. 2572, ze zm.). Art. 39 ust. 2 powołanej ustawy stanowi, że dyrektor szkoły może, w drodze decyzji, skreślić ucznia z listy uczniów w przypadkach określonych w statucie szkoły. Skreślenie następuje na podstawie uchwały rady pedagogicznej po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego. Postępowanie administracyjne w przedstawionej sprawie zostało wszczęte na skutek złożenia przez kierownika obozu integracyjnego G. C. oraz wychowawcę klasy M. L. wniosku z dnia 4 października 2005 r. o skreślenie z listy uczniów ucznia klasy 1[ ...] P. B. Z załączonego do akt sprawy Statutu Zespołu Szkół [...] Nr [...], zatwierdzonego uchwałą Rady Pedagogicznej dnia 12 listopada 2002 r., wynika, że skreślenie z listy uczniów następuje w wyniku decyzji podjętej przez Dyrektora na podstawie uchwały Rady Pedagogicznej, wydanej po zasięgnięciu opinii Rady Uczniów (art. 54 pkt 1). Uczeń może być skreślony m.in. za następujące wykroczenia: - ordynarne, agresywne zachowanie wobec pracowników i uczniów szkoły (pkt b) - umyślne stwarzanie sytuacji zagrażającej zdrowiu i bezpieczeństwu pracowników i uczniów szkoły (pkt e). Procedurę postępowania w sprawie skreślenia ucznia z listy uczniów szczegółowo określa art. 55 Statutu. Zgodnie z jego treścią nauczyciel sporządza pisemną informację o zaistniałym incydencie oraz przygotowuje wniosek o skreślenie ucznia z listy uczniów. Do notatki o zdarzeniu mogą być załączone np. pisemne zeznania świadków. Przygotowaną dokumentację wnioskodawca przekazuje dyrektorowi szkoły, który bada, czy dane wykroczenie zostało uwzględnione w statucie szkoły jako przypadek, za który można ucznia skreślić z listy uczniów. Jeśli taka sytuacja zaistnieje dyrektor zwołuje posiedzenie rady pedagogicznej. W protokole z posiedzenia powinny się znaleźć wszystkie informacje, mające wpływ na podjęcie uchwały o skreśleniu ucznia z listy uczniów. Zgodnie z treścią art. 55 pkt 4 Statutu uczeń ma prawo wskazać swoich rzeczników obrony np. wychowawcę, pedagoga szkolnego. W trakcie posiedzenia rady pedagogicznej wychowawca klasy ma obowiązek przedstawić rzetelnie uchybienia w postępowaniu ucznia, ale także jego cechy dodatnie i okoliczności łagodzące. Rada pedagogiczna powinna przedyskutować: czy wykorzystano wszystkie możliwości wychowawczego oddziaływania na ucznia, czy uczeń był wcześniej karany karami regulaminowymi, czy prowadzono z nim rozmowy ostrzegawcze, czy udzielono mu pomocy psychologiczno - pedagogicznej, itp. Rada pedagogiczna podejmuje uchwałę dotyczącą skreślenia ucznia z listy uczniów. Uchwała rady musi zapaść zgodnie z regulaminem rady przy zachowaniu kworum. Stanowiący charakter uchwały o skreśleniu z listy uczniów obliguje dyrektora szkoły do rozliczenia się przed radą pedagogiczną ze sposobu wykonania uchwały. Następnie dyrektor przedstawia treść uchwały samorządowi uczniowskiemu, który wyraża swoją opinię na piśmie. Opinia ta nie jest jednak wiążąca dla dyrektora, lecz bez niej decyzja jest niezgodna z prawem. Dyrektor bada zgodność uchwały rady pedagogicznej z przepisami prawa oświatowego (art. 41 ust. 3 ustawy o systemie oświaty), po czym wydaje na piśmie decyzję o skreśleniu ucznia z listy uczniów. Zgodnie z treścią art. 55 pkt 11 Statutu decyzja o skreśleniu powinna zawierać: a. numer (szkoła prowadzi rejestr decyzji), b. oznaczenie organu wydającego decyzję, c. datę wydania, d. oznaczenie strony, której decyzja dotyczy (ucznia), e. podstawę prawną: właściwy punkt, paragraf ustawy o systemie oświaty art. 104, artykuł Statutu szkoły, f. treść decyzji (rozstrzygnięcie), g. uzasadnienie decyzji: - faktyczne (za jaki czyn uczeń zostaje skreślony, dowody w tej sprawie), - prawne (powołanie się na Statut szkoły - dokładna treść zapisu w Statucie), h. tryb odwoławczy, i. podpis z podaniem imienia i nazwiska osoby upoważnionej do wydania decyzji. Uczniowi przysługuje prawo odwołania się od decyzji dyrektora do organu wskazanego w pouczeniu zawartym w decyzji (zgodnie z art. 31 pkt. 5 lit. b ustawy o systemie oświaty jest nim kurator oświaty) za pośrednictwem dyrektora szkoły, w ciągu 14 dni od daty doręczenia (nie zaś wydania) decyzji. Przed upływem terminu do wniesienia odwołania decyzja nie ulega wykonaniu. Jeżeli uczeń nie jest pełnoletni, decyzję odbierają i podpisują jego rodzice. Jeżeli nie ma możliwości odbioru decyzji przez rodziców, pismo wysyłane jest pocztą - listem poleconym za potwierdzeniem odbioru. Zgodnie z treścią art. 55 pkt 15 Statutu uczeń i jego rodzice mają prawo wglądu w dokumentację dotyczącą sprawy, łącznie z protokołami zeznań i protokołem posiedzenia rady pedagogicznej w części dotyczącej sprawy. Jeżeli uczeń lub jego rodzice wniosą odwołanie, dyrektor szkoły w terminie 7 dni ustosunkowuje się do niego, przeprowadza ponowną analizę sprawy, ewentualnie bada nowe fakty. Jeśli dyrektor przychyli się do odwołania, wydaje na piśmie nową decyzję w sprawie. Jeśli dyrektor podtrzymuje swoją decyzję, w terminie 7 dni jest obowiązany przesłać odwołanie wraz z pełną dokumentacja sprawy do organu odwoławczego, który ponownie bada sprawę. Decyzja wydana przez kuratora oświaty może być przez stronę zaskarżona do NSA. W trakcie całego postępowania odwoławczego uczeń ma prawo chodzić do szkoły, do czasu otrzymania ostatecznej decyzji, chyba że decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na istotne naruszenie przez organy rozpatrujące sprawę przywołanych przepisów ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty oraz Statutu Szkoły. Art. 39 ust. 2 ustawy o systemie oświaty wprowadza bowiem obligatoryjny wymóg zasięgnięcia opinii samorządu uczniowskiego przed wydaniem przez Dyrektora Szkoły decyzji o skreśleniu ucznia z listy uczniów. Jak zaś wynika z nadesłanych Sądowi akt sprawy Dyrektor Szkoły wydał decyzję z dnia [...] października 2005 r. przed zasięgnięciem w dniu 7 października 2005 r. (k-14 akt sprawy) opinii samorządu uczniowskiego w sprawie uchwały Rady Pedagogicznej. Wydanie tej decyzji nastąpiło więc bez wymaganej prawem opinii Samorządu Uczniowskiego, a więc z naruszeniem przywołanego przepisu art. 39 ustawy o systemie oświaty oraz art. 55 pkt 9 Statutu Szkoły, który jednoznacznie stwierdza, że "bez niej decyzja jest niezgodna z prawem". Równocześnie wyjaśnić należy, że znajdująca się w aktach sprawy opinia Rady Uczniów z dnia 4 października 2005 r. była wydana jeszcze przed posiedzeniem Rady Pedagogicznej i dotyczyła samego wniosku o skreślenie z listy uczniów, nie spełnia więc wymogów art. 39 ust. 2 ustawy o systemie oświaty ani art. 55 pkt 9 Statutu Szkoły. Ponadto zwrócić należy uwagę na fakt, że zarówno decyzja Dyrektora Zespołu Szkół [...] Nr [...], w skład którego wchodzi Technikum [...] Nr [...] w W., o skreśleniu P. B. z listy uczniów, jak i utrzymująca ją w mocy decyzja [...] Kuratora Oświaty z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] są decyzjami administracyjnymi w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Również prowadzone w sprawie postępowanie musi być zgodne z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 107 §3, który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Niewątpliwie uzasadnienia decyzji organów obu instancji nie spełniają tych wymogów. Szczególnie dwuzdaniowe uzasadnienie decyzji Dyrektora Szkoły uznać należy za co najmniej bardzo lakoniczne i ogólnikowe. Praktycznie obie decyzje nie przywołują dowodów, na podstawie których organy uznały za uzasadnione skreślenie z listy uczniów. Brak jest wyjaśnienia na jakich dowodach organy oparły poczynione ustalenia o umyślności zachowania P.B. i zakwalifikowały je jako wykroczenia zawarte w pkt b i e art. 54 Statutu Szkoły. Nie zawierają te uzasadnienia również odniesień do dowodów przemawiających na korzyść skarżącego oraz wskazania, dlaczego tym dowodom organy odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej. Dodatkowo zwrócić należy uwagę na fakt, że wydana przez Dyrektora Szkoły decyzja o skreśleniu P.B. z listy uczniów nie spełnia warunków określonych w art. 55 pkt 11 Statutu Szkoły. Nie zawiera ona, wbrew odmiennemu zapisowi tego punktu, żadnego numeru wynikającego z prowadzonego przez Szkołę rejestru wydawanych decyzji. Nadto w aktach sprawy brak jest także dokumentów świadczących o umożliwieniu P.B. wyznaczenia, zgodnie z treścią art. 55 pkt 4 Statutu Szkoły, swojego rzecznika obrony, który reprezentowałby go i bronił na posiedzeniu Rady Pedagogicznej. Z wyjaśnień udzielonych Sądowi na rozprawie w dniu 27 lipca 2006 r. (k-52 akt sądowych) przez A.S. wynika, że ani P.B. ani jego matka nie zostali poinformowani o możliwości ustanowienia rzecznika obrony. Fakt ten potwierdza znajdująca się w aktach sprawy "Notatka służbowa w sprawie incydentu na obozie integracyjnym klas pierwszych w dniach 27-29 września 2005 r." z dnia 20 października 2005 r., podpisana przez wicedyrektor Szkoły mgr I.G. Z jej treści wynika bowiem, że w dniu 3 października 2005 r. w szkole odbyło się spotkanie z A.S., na którym poinformowano ją o fakcie skierowania wniosku o skreślenie syna z listu uczniów do Rady Pedagogicznej, która miała go rozpatrzeć w dniu 6 października 2005 r. i poproszono jedynie, aby zarówno ona, jak i syn opisali swoje stanowiska w powyższej sprawie, które zostaną odczytane na posiedzeniu Rady Pedagogicznej. Zgodnie z przepisami Statutu Szkoły skreślenie ucznia z listy uczniów ma charakter środka wyjątkowego i dotyczyć może jedynie ściśle określonych sytuacji mieszczących się w dyspozycji odpowiednich przepisów. Dlatego też w każdej z takich spraw niezmiernie ważnym jest dogłębne i obiektywne zbadanie zdarzenia. Określona w tego typu sprawach procedura ma zapewnić możliwość obiektywnego ustalenia okoliczności i motywów działania osób, których dotyczy to postępowanie. Naruszenie tej procedury jest więc naruszeniem praw ucznia, a jednocześnie podważa rzetelność i prawidłowość dokonanych w trakcie postępowania ustaleń. W tego typu sprawach nie ma miejsca na dowolne interpretacje i odstępstwa od ustalonego trybu postępowania. Rozpatrując przedstawioną sprawę Sąd uznał, że z załączonego do akt sprawy "Protokołu nr [...] z posiedzenia Rady Pedagogicznej z dnia 6 października 2005 r." nie wynika również by spełnione zostały przepisy art. 55 pkt 5 Statutu Szkoły dotyczące rzetelnego przedstawienia uchybienia w postępowaniu ucznia, a przede wszystkim rzetelnego przedstawienia jego cech dodatnich i okoliczności łagodzących. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów świadczących o przeprowadzeniu przez Radę Pedagogiczną merytorycznej dyskusji dotyczącej wykorzystania wszystkich innych możliwości wychowawczego oddziaływania na ucznia, ustalenia czy z uczniem był wcześniej prowadzone rozmowy ostrzegawcze, czy udzielono mu pomocy psychologiczno- pedagogicznej, czyli przedyskutowania działań wychowawczych Szkoły, które podjęła ona w procesie wychowawczym, zmierzających do oddziaływania na ucznia i uświadomienia mu niewłaściwości jego postępowania i jego konsekwencji. Z analizy akt sprawy wynika, że do dnia zdarzenia P. B. nie sprawiał trudności wychowawczych (pkt 4 wniosku o skreślenie ucznia z listy uczniów), fakt ten nie znalazł jednak żadnego odbicia w protokole z posiedzenia Rady Pedagogicznej. Brak jest również wyjaśnienia, na podstawie jakich dowodów Rada Pedagogiczna postępowanie P. B. na obozie integracyjnym zakwalifikowała jako postępowanie umyślne, o którym mowa w art. 54 pkt e Statutu Szkoły. Nadto zwrócić należy uwagę, że do protokołu z posiedzenia Rady Pedagogicznej nie został dołączony protokół z przeprowadzonego głosowania dotyczącego uchwały o skreśleniu P. B. z listy uczniów oraz lista obecności osób głosujących, brak jest więc możliwości sprawdzenia, ile z uprawnionych osób biorących udział w posiedzeniu wzięło udział w głosowaniu, jak brzmiała treść głosowanej uchwały i w jakim trybie było przeprowadzane to głosowanie. Dodatkowo zwrócić należy uwagę na fakt, że w odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie przez organ I instancji art. 55 pkt 15 Statutu Szkoły, poprzez odmowę wglądu do dokumentów, którymi dysponowała Rada Pedagogiczna podejmując uchwałę o skreśleniu jej syna z listy uczniów (zarzut ten został potwierdzony przez A. S. także na rozprawie w dniu 27 lipca 2006 r., k-52 akt sądowych). Zarzut ten nie został przez organ II instancji zbadany i w zaskarżonej decyzji brak jest w tym zakresie stanowiska organu odwoławczego. Tym samym z akt sprawy wynika, że kwestia ta nie została przez organ dostatecznie zbadana. W świetle wyżej przedstawionych okoliczności Sąd stanął na stanowisku, że kontrolowane postępowanie prowadzone było z naruszeniem obowiązujących przepisów ustawy prawo o systemie oświaty i zatwierdzonego Statutu Szkoły, zaś organy nie wyjaśniły dokładnie sprawy, nie rozpatrzyły i nie dokonały prawidłowej oceny całego materiału dowodowego. Zapadłe decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 §1, 80 i 107 §3 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.