I SA/Wa 3/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), Protokolant ref. staż. Agata Abramowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2017 r. sprawy ze skargi S. S. reprezentowanej przez opiekuna prawnego J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzja z [...] listopada 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z [...] października 2016 r., nr [...] przyznającą na miesiąc października 2016 r. S.S. zasiłek celowy w wymiarze [...] złotych przeznaczony na dofinansowanie do poniesionych kosztów leczenia i środków pielęgnacyjnych we wrześniu 2016 r. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i prawnego. Pismem z [...] września 2016 r. działający w mieniu S.S. jej opiekun prawny – J.D. , wystąpił Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o zwrot pełnej kwoty [...] złotych, poniesionej we wrześniu 2016 r. na zakup artykułów medycznych, przedstawiając na szereg faktur dokumentujących ów zakup. S.S. jest osobą niepełnosprawną, o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowa, a jej źródłem utrzymania jest zasiłek stały (w kwocie 481 złotych miesięcznie) oraz zasiłek pielęgnacyjny (153 złote miesięcznie). Tym samym łączny jej dochód wynosi 634 złote i jest równy kryterium dochodowemu określonemu w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. – o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.) uprawniającym do świadczenia. W następstwie rozpoznania powyższego wniosku Prezydent Miasta P. decyzją z [...] października 2016 r., utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] listopada 2016 r. przyznał S.S .zasiłek celowy w kwocie 449,16 r. przeznaczony na dofinansowani wydatków poniesionych we wrześniu 2016 r., który miał być wypłacony w dniu 24 października 2016 r. Ustalając ten wymiar zasiłku organ podnosił, iż nie wszystkie z uwidocznionych na przedkładanych fakturach medykamentów są przyjmowane przez stronę w sposób stały (powołał się w tym aspekcie na informację otrzymaną z przychodni [...] .), a niektóre z nich podlegają refundacji z NFZ oraz PFRON. Z tego względu wydatek na nie poniesiony nie został uwzględnił ich przy ustalaniu kwoty zasiłku. Wskazał nadto na dotychczas otrzymywaną przez stronę pomoc finansowaną ze środków publicznych, opisujące szczegółowo formy i rozmiar tej pomocy. Podnosił także argument o ograniczonych o 530.000,00 złotych w stosunku do roku poprzedniego środkach finansowych jakimi dysponuje Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. przeznaczonymi na zasiłki celowe, ilości osób korzystających ze świadczeń i średniej wysokości przyznawanego zasiłku, który wynosił 105 złotych. Zwracał jednocześnie uwagę, na uznaniowy charakter decyzji wydawanych w przedmiocie przyznania zasiłku celowego o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, jak też samą istotę pomoce społecznej, którą jest wyłącznie wsparcie osób potrzebujących w pokonywaniu przez nie trudnych sytuacji życiowych, podkreślając że nie może być ona traktowana jako stałe źródło dochodów. Argumentacje tę podzieliło również Kolegium. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J.D., opiekun prawny S.S., zarzucając Kolegium, że rozpatrzyło odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji w sposób nierzetelny. Zwracał uwagę, że wniosek o pomoc społeczna dotyczył zwrotu pełnej kwoty 837,50 złotych wydatkowanej na zakupione we wrześniu 2016 r. artykuły medyczne, a nie dofinansowanie do ww. zakupu na października 2016 r. Podkreślał, że brakująca kwotę 341,34 złotych skarżąca musiała pokryć z własnych środków (zasiłku stałego) i takiej też kwoty (poza przyznanym świadczeniem) domagał się zwrotu od gminy. Wskazywał przy tym, że do lutego 2013 r. S.S. otrzymywała pełen zwrot środków wydatkowanych na artykuły medyczne. Odmawiając od tego czasu zwrotu pełnej kwoty wydatków organ przenosi ciężar ich ponoszenia na opiekuna prawnego, dążąc tym samym do wymuszenia na nim przeniesienia wyżej wymienionej do domu opieki na terenie innej gminy. Zarzucał również Kolegium, że nie odniosło się ono do j przez niego w odwołaniu kwestii, czy pracownicy opieki społecznej mogą decydować za lekarza, które artykuły medyczne zakpione dla chorej w ich przekonaniu są niezbędne i za te nie zwrócą pieniędzy. Opisywał nadto trudną sytuacje materialna i osobistą skarżącej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.); przywoływana dalej jako: "u.p.s.", które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. w art. 39 udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych. Tego rodzaju świadczenie może być przyznane w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s., które to kryterium dla osoby prowadzącej samodzielne gospodarstwo domowe (a taką jest skarżąca) wynosi 634 złote, a także zaistnienia jednego z tzw. ryzyk socjalnych opisanych w art. 7 pkt 2-15 tej ustawy - np. niepełnosprawności czy długotrwałej lub ciężkiej chorobie. W rozpoznawanej sprawie skarżąca spełnia ww. kryteria ustawowe umożliwiające uzyskanie pomocy społecznej. Jest bez wątpienia osobą ubogą oraz niepełnosprawną, a uzyskiwane przez nią dochody są na poziomie niższym od wskazanego kryterium. Okoliczności tych zresztą organy nie kwestionowały, co znalazło wyraz w decyzji przyznającej jej na miesiąc październik 2016 r. świadczenie w formie zasiłku celowego. Istotą sporu jest natomiast to, czy rozpoznając wniosek o przyznanie pomocy społecznej organy winny przyznać to świadczenie w takiej wysokości, w jakiej oczekiwała tego osoba składająca ów wniosek, a także czy zobligowane były – jak zdaje się oczekiwać tego skarżąca - do "zwrotu" wydatków służących realizacji potrzeby bytowej, przez nią poniesionych. W tym miejscu wyjaśnić należy – na co słusznie zwracał uwagę w swoim uzasadnieniu organ odwoławczy - że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, a sama pomoc społeczna, jako instytucja polityki społecznej państwa, ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Jej zadaniem jest zatem wyłącznie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.), a nie całkowite wyręczanie ich w aktywności zmierzającej do poprawy swojej sytuacji bytowej. Osoby ubiegające się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej muszą zatem liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie tej pomocy. Zwłaszcza, że organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, które muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W szczególności więc pomoc społeczna, co do zasady, nie może być utożsamiana z instytucją służącą rekompensowaniu wydatków już poniesionych przez wnioskujących o pomoc, lecz tych, które dopiero będą ponoszone na zaspokajanie niezbędnych potrzeb bytowych. Wynika to wprost z przywołanej wyżej regulacji art. 2 ust. 1 u.p.s. definiującym pomoc społeczną jako instytucję polityki państwa, która ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać. Poniesione zatem przez stronę przed złożeniem wniosku wydatki i dokumenty je potwierdzające (faktury, rachunki) mogą stanowić punkt wyjścia do oceny zasadności przyznania pomocy społecznej na zabezpieczenie w przyszłości analogicznej potrzeby i jej miarkowania. Oczekiwanie zaś, że wydatki poniesione przez stronę, zostaną jej w ramach tejże pomocy "zwrócone" i to w pełnej wysokości, nie znajduje oparcia w przepisach powołanej ustawy i wskazuje w istocie na niezrozumienie przez skarżącą istoty i celów jakie spełniać ma pomoc społeczna. Stąd podstawowy sformułowany w skardze zarzut naruszenia prawa na skutek przyznania świadczenia w wymiarze niższym niż kwoty jakie z własnych zasobów wydatkowała skarżąca na tożsame cele w miesiącu, w którym złożyła wniosek, uznać należy za chybiony. Ustalając wysokość zasiłku na poziomie 449,16 złotych organy uwzględniły zarówno sytuację życiową świadczeniobiorcy, jak również możliwości pomocy społecznej, w tym wysokość środków jakimi dysponował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. na pomoc w formie zasiłków celowych (wskazując na zmniejszenie tych środków stosunku do środków z roku poprzedniego), a także potrzeby innych osób starających się o tę formę wsparcia czemu dały wyraz w uzasadnieniu podjętych decyzji. Sam wymiar przyznanej pomocy, jest przy tym czterokrotnie wyższy niż średni wymiar zasiłku celowego przyznawanego w osobom wnioskującym o pomoc (wynoszący 105 złotych). Nie można im zatem skutecznie postawić zarzutu arbitralności przy rozstrzyganiu sprawy. Ocena natomiast przez skarżącą, jak też jej opiekuna prawnego, otrzymanej pomocy jako nazbyt niskiej, nie czyni podjętych w tym względzie decyzji prawnie wadliwymi. Nie można wszak tracić z pola widzenia, że organy administracji, w zakresie pomocy społecznej, działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej na rzecz jak najszerszej rzeszy osób potrzebujących. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (por. art. 3 ust. 4 u.p.s.) W konsekwencji są one nie tylko upoważnione (o czym była już mowa wyżej), ale wręcz zobligowane do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń, przez co nie zawsze mogą zaspokoić wszystkie potrzeby osób wnioskujących o pomoc i nie w takiej wysokości jak one oczekują. Istotne jest natomiast, by podejmując w tym względzie rozstrzygnięcie nie czyniły tego w sposób dowolny. Takiego zaś zarzutu zaskarżonej decyzji postawić nie sposób. Konkludując stwierdzić zatem należy, że w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa materialnego, nie uchybiły również normom i zasadom prawa procesowego, a podjęte rozstrzygnięcia uzasadniły zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a., wyjaśniając w sposób przekonujący motywy jakimi kierowały się przyznając zasiłek celowy oraz ustalając jego wymiar. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.), orzekł jak w sentencji.