I SA/Wa 307/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika oraz zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: 1) odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, 2) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2015 r., sygn. I SA/Wa 307/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. W ślad za wnioskiem o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Uzasadniając wniosek wskazał, że pozostaje bez środków do życia, nie przysługuje mu ani emerytura ani renta, jak też zasiłek z pomocy społecznej. Wnioskodawca zadeklarował, że jest bezrobotny i nie posiada oszczędności. Zamieszkuje samotnie w mieszkaniu o powierzchni [...] m². M. S. oświadczył również, że nie osiąga dochodu, nie posiada oszczędności oraz nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 11 września 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 307/15, odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozstrzygniecie to zostało doręczone wnioskodawcy w dniu [...] października 2015 r. W dniu [...] października 2015 r. (data prezentaty) M. S. złożył sprzeciw od ww. postanowienia, wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. W złożonym sprzeciwie wnioskodawca wyraził niezadowolenie z wcześniejszego rozpoznania jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie z art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Przewidziana w przepisach instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną faktycznie nie są w stanie uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Powyższa sytuacja nie ma miejsca w przypadku skarżącego. Z akt sprawy wynika bowiem, iż skarżącemu przysługuje prawo do świadczenia rentowego z ZUS. Potwierdza to pismo otrzymane przez Sąd z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. z dnia [...] listopada 2015 r. Z jego treści wynika, że M. S. od dnia [...] grudnia 1999 r. przysługuje prawo do renty, jednakże wypłata świadczenia została wstrzymana na podstawie art. 134 ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUZ z uwagi na odmowę odbioru świadczenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał również, że wznowienie wypłaty świadczenia może nastąpić na wniosek ubezpieczonego za okres nie dłuższy niż 3 lata poprzedzające bezpośrednio miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty. W przypadku gdyby M. S. w października 2015 r. złożył wniosek o wznowienie wypłaty świadczenia, otrzymałby rentę za okres od października 2012 r. do września 2015 r. w wysokości [...] zł. W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżący jest osobą, która posiada środki do życia i może zabezpieczyć kwotę niezbędną do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Uwzględnienie powyższego prowadzi do wniosku, że wskazana przez wnioskodawcę w oświadczeniu informacja o nieposiadaniu środków na utrzymanie nie znajduje uzasadnienia. Przyczyny, z powodu których skarżący odstąpił od pobierania przyznanego mu świadczenia – wyjaśnione w oparciu o zalecenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 18 września 2014 r. sygn. I OZ 760/14 - mają charakter względnie stały, stąd wzięcie pod uwagę w niniejszym postępowaniu ustalonego faktu niepobierania przez wnioskodawcę z własnej woli przyznanego mu świadczenia, bez ponownego zwracania się do strony o wypowiedzenie się odnośnie do tejże okoliczności, uznane zostało za zgodne z wymogiem podjęcia rozstrzygnięcia dotyczącego wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o niebudzące wątpliwości ustalenia. Należy podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z 20 stycznia 2015 r. sygn. I OZ 12/15 przyjął, że dobrowolne niepobieranie przez skarżącego, tak jak i przez każdy inny podmiot, świadczenia rentowego jest świadomym wyborem, który bezpośrednio rzutuje jednak na sytuację finansową osoby zwracającej się o przyznanie prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem przyjęcie, że strona zwracająca się o przyznanie prawa pomocy znajduje się w sytuacji ekonomicznej, która jest równoważna warunkom przyznania tego prawa wskazanym w art. 246 § 1 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy nie może wystąpić w sytuacji, gdy sam wnioskujący o to prawo własnym działaniem doprowadza się do stanu zubożenia, który miałby uzasadniać przyznanie tego prawa (por. postanowienie NSA z 1 lipca 2015 r. sygn. I OZ 727/15). Zgłoszone przez skarżącego żądanie zostało rozpoznane merytorycznie pod kątem spełnienia przez wnioskodawcę warunków przyznania prawa pomocy jedynie w zakresie odnoszącym się do ustanowienia pełnomocnika z urzędu, albowiem w odniesieniu do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia z mocy prawa, stosownie do treści art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Stosownie do treści art. 249a p.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Ze względu na ustawowe zwolnienie wnioskodawcy z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych zbędne stało się rozpoznawanie wniosku wnioskodawcy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, co prowadziło do umorzenia postępowania w tej części. Stwierdzając w rozstrzyganej sprawie, że pozostające w dyspozycji skarżącego środki finansowe – ze względu na swoją wysokość – umożliwiają wnioskodawcy we własnym zakresie pokrycie kosztów zastępstwa procesowego, na podstawie art. 249a, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.