I SA/Wa 31/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie NSA Cezary Pryca WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant Sławomir Antoniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 2003 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej oddala skargę I SA/Wa 31/04 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r., nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, po rozpatrzeniu odwołania Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w R. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2001 r., nr [...] orzekającej o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w R. z dnia [...] maja 1993 r., nr [...] o zwrocie na rzecz M. i H. małżonków K. wywłaszczonej nieruchomości położonej w R. przy ul. [...], oznaczonej jako działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] m2, uchylił powyższą decyzję Wojewody i orzekł o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w R. z [...] maja 1993 r. W uzasadnieniu przedstawił następujący stan faktyczny i prawny: Decyzją z dnia [...] maja 1993 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w R. orzekł o zwrocie M. i H. małżonkom K. wywłaszczonej nieruchomości położonej w R. przy ul. [...] o łącznej powierzchni [...] m2. W dniu [...] marca 2001 r. Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" w R. wystąpiła z wnioskiem do Wojewody [...] o stwierdzenie nieważności wyżej wymienionej decyzji z uwagi na rażące naruszenie prawa. Decyzją z dnia [...] czerwca 2001 r. Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia [...] maja 1993 r. Odwołanie od tej decyzji do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniosła Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" w R. Decyzją z dnia [...] lipca 2001 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast uchylił decyzję Wojewody i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego od powyższej decyzji złożył H. K. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2003 r., sygn. akt I SA 2391/01 uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r., nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2001 r. i stwierdził nieważność decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w R. z dnia [...] maja 1993 r., nr [...]. Podniósł także, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego organ administracji orzekając o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej powinien zbadać zarówno przesłanki jej zwrotu jak i aktualny stan prawny nieruchomości i rozważyć czy nie stanowi on przeszkody do jej zwrotu. Nie ma bowiem możliwości zwrotu nieruchomości jeżeli nie znajduje się ona we władaniu Skarbu Państwa lub gminy na skutek oddania jej w użytkowanie wieczyste, bez uprzedniego rozwiązania tej umowy. Zatem pozostawanie w obrocie prawnym umowy użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu uniemożliwia, zdaniem organu, wydanie decyzji w sprawie zwrotu tej nieruchomości i dlatego decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w R. z dnia [...] maja 1993 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Z akt sprawy nie wynika, aby zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 stanowiące przeszkodę w stwierdzeniu nieważności powyższej decyzji. Od decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 2003 r. skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył H. K. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu podniósł, że od odzyskanych działek następcy prawni dawnych właścicieli płacą podatki, oddali też otrzymane odszkodowanie w części odpowiadającej wielkości zwróconych działek. Ponadto podczas przeprowadzanej w dniu [...] kwietnia 1996 r. wizji lokalnej stwierdzono, że grunt jest niezagospodarowany. W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast podtrzymał swoje stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na istotne zagadnienia o charakterze procesowym. Stosownie do treści art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie przepisy ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z treści art. 97 § 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika jednoznacznie, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i w których postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne. Podkreślić należy, że sąd dokonuje oceny działalności organów administracji publicznej badając czy wydane przez organ orzeczenia nie naruszają prawa materialnego i są zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego. Z materiału dokumentacyjnego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że wbrew stwierdzeniom skarżącego, zaskarżona decyzja prawa nie narusza. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego dotyczącym stosowania art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127) utrwalił się pogląd, że zwrot takiej nieruchomości może nastąpić tylko wtedy, gdy Skarb Państwa lub gmina władają nieruchomością. Nie można orzec o zwrocie nieruchomości, jeżeli na tej nieruchomości zostało ustanowione użytkowanie wieczyste (wyrok NSA - Lublin z dnia 21 marca 1994 r., sygn. SA/Lu 1026/93, uchwała SN z dnia 22 grudnia 1993 r. III AZP 24/93 – Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego 1994/7-8 str. 31). Skład orzekający w tej sprawie w pełni podziela to stanowisko. W sytuacji bowiem, gdy Skarb Państwa lub gmina nie władają już nieruchomością (w następstwie przekazania jej w użytkowanie wieczyste innemu podmiotowi), chociaż formalnie są nadal jej właścicielami, to nawet jeżeli zostały spełnione przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, podjęcie decyzji o jej zwrocie dawnym właścicielom byłoby swoistego rodzaju fikcją. Najpierw bowiem należałoby rozwiązać umowę użytkowania wieczystego. Taki pogląd przedstawił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 września 1993 r. (III AZP 13/93). Wydanie decyzji o zwrocie byłemu właścicielowi nieruchomości zbędnej na cel określony w wywłaszczeniu, bez uprzedniego rozwiązania umowy użytkowania wieczystego lub stwierdzenia wygaśnięcia tego prawa narusza porządek prawny i jest trudne do pogodzenia z istniejącym na gruncie stanem prawnym. Decyzja taka jako niewykonalna podważa zaufanie obywateli do prawa i państwa oraz koliduje z zasadą praworządności. Zatem zanim podjął organ decyzję o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej, zbędnej na cele wywłaszczenia poprzedniemu właścicielowi, powinien uprzednio uregulować stan prawny nieruchomości w taki sposób, aby miał w swoim władaniu nieruchomość, którą będzie mógł rozporządzać. Użytkowanie wieczyste jest bowiem silnym prawem rzeczowym, bliskim prawu własności, chronionym rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Świadczy o tym między innymi to, że ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wyraźnie przewiduje możliwość wywłaszczania użytkowania wieczystego. Użytkownik wieczysty może swoim prawem rozporządzać. Stąd też oderwanie decyzji o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej od istniejącego stanu prawnego bez uprzedniego jego uregulowania godzi w zasadę obrotu prawnego. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.