I SA/Wa 311/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. C o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w części oraz odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w pozostałej części postanawia: przyznać A. C. prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 311/15 oddalił skargę A. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w części oraz odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w pozostałej części. Następnie wnioskiem z dnia 9 sierpnia 2015 r., uzupełnionym w dniu 2 września 2015 r., A. C. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 23 września 2015 r. sygn. akt. I SA/Wa 311/15, którym przyznał on prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W dniu 5 października 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw A. C. od powyższego postanowienia z dnia [...] września 2015 r., wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z nadesłanych wyjaśnień wynika, że wnioskodawczym prowadzi obecnie samodzielne gospodarstwo domowe. Źródłem jej utrzymania jest renta wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżąca zaznaczyła, że nie posiada żadnego majątku ani przedmiotów wartościowych, wskazała, że posiada oszczędności w wysokości [...] zł oraz podkreśliła, że uzyskiwany dochód przeznacza na wydatki związane z utrzymaniem (bieżące remonty - około [...] zł rocznie), opłaty za prąd – [...] zł miesięcznie, zakup opału –[...] zł miesięcznie) oraz leczenie (około [...] zł miesięcznie). Wnioskodawczym oświadczyła ponadto, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. W uzasadnieniu sprzeciwu podkreśliła, że jest osobą w podeszłym wieku, mieszka na kolonii, zatem każdy wyjazd do sklepu czy lekarza wymaga wynajęcia samochodu, gdyż do najbliższej miejscowości jest ok. 11 km. Wskazała, że ponosi dodatkowe koszty związane z opłaceniem opiekunki, która pomaga jej w podstawowych czynnościach tj.: noszenie opału do doku czy dostarczanie zakupów. Niestety z uwagi na wysokość emerytury takiej pomocy nie może otrzymać bezpłatnie z gminy, zatem ponosi koszty ok. [...] zł miesięcznie. Jednocześnie wskazała, że w ostatecznym rozrachunku pozostaje jej ok. 200 zł na żywność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.", przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). W niniejszej sprawie wnioskodawczyni wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym dotyczącym w niniejszej sprawie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia adwokata następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka -Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Wskazać należy, iż prawo pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem, a w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu (tak H Knysiak - Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", pod redakcją prof. T. Wosia. Warszawa 2005 s. 631). Sprawą zainteresowanego jest natomiast wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). W świetle wykazanych przez wnioskodawczynię okoliczności dotyczących jej sytuacji materialnej i rodzinnej uzasadniona jest ocena, że znajduje się ona w sytuacji kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Oceniając sytuację finansową uznano, że wnioskodawczyni będąca w podeszłym i mieszkająca samotnie, utrzymująca się tylko z emerytury w wysokości [...] zł, przy ponoszonych wydatkach związanych z utrzymaniem siebie i domu, nie jest w stanie samodzielnie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uznano, że są to wydatki przekraczające obecne możliwości finansowe wnioskodawczym, które mogłyby spowodować uszczerbek w niezbędnych kosztach utrzymania wnioskodawczyni. Z tego względu przyznano skarżącej prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.