I SA/Wa 3117/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Dargas(spr.) Sędzia WSA Piotr Przybysz Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2015 r. sprawy ze skargi U.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] września 2014 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...], o odmowie przyznania U.W pomocy finansowej. Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. W dniu 21 lipca 2014r. U.W wystąpiła do działającego w imieniu Prezydenta W. – Ośrodka Pomocy Społecznej [...] z prośbą o udzielenie pomocy finansowej na zakup leków, opłatę za energię elektryczną za lipiec 2014r., dofinansowanie: diety, faktury bilansującej ZGN, jak również wydatków [...] sierpnia 2014 r., nr [...], odmówił wnioskodawczyni przyznania pomocy finansowej w powyższym zakresie. Organ pierwszej instancji wskazał, że na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] lipca 2014 r. ustalono, że zainteresowana mieszka samotnie i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku, tj. w czerwcu 2014r. dochodem ww. było świadczenie emerytalne ZUS w wysokości [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł. Łączny dochód wyniósł [...] zł, co oznacza, że przekroczone zostało kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, które dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi 542 zł. Z dochodu w czerwcu 2014 r. udokumentowano następujące wydatki: bieżący czynsz wraz z niedopłatą za wodę oraz opłata za segregację śmieci – [...] zł. - wpłata klientki w dniu 23 czerwca 2014 r., telefon stacjonarny – [...] zł. plus opłata pocztowa –[...] zł. - wpłata klientki w dniu 23 czerwca 2014 r., energia elektryczna – [...] zł. plus opłata pocztowa – [...] zł. - wpłata klientki w dniu – 24 czerwca 2014r., leki – [...] zł. Podczas wizyty pracownika socjalnego U.W okazała rozliczenie opłat za lokal z dnia [...] czerwca 2014r., z którego wynika, że na koncie ww. widnieje niedopłata na kwotę [..] zł. Ponadto zainteresowana poinformowała, że w dalszym ciągu nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu u matki zamieszkałej w [...]. Twierdziła też, że z dziećmi mieszkającymi i pracującymi w [...] nie ma kontaktu od 26 maja 2013 r. Powyższe o ocenie organu oznacza, że wnioskodawczyni nadal uniemożliwia organowi ustalenie sytuacji bytowej osób zobowiązanych do alimentacji, realnej oceny i zakresu wsparcia ze strony najbliższych poprzez ustalenie oraz wynegocjowanie z rodziną możliwości świadczenia pomocy materialnej na rzecz klientki. Tym bardziej, że wnioskodawczyni była wielokrotnie informowana przez pracownika socjalnego, że to rodzina zobowiązana jest w pierwszej kolejności udzielić wsparcia swojemu bliskiemu, a dopiero po ustaleniu przez OPS sytuacji bytowej rodziny i stwierdzeniu braku takiej możliwości - pomoc udzielana jest ze środków publicznych. Organ ustalił również, że wnioskodawczyni od wielu miesięcy świadomie uchyla się od wystąpienia o obniżkę czynszu oraz przyznanie dodatku energetycznego, mimo iż była wielokrotnie pouczana przez pracownika socjalnego, że uzyskanie obniżki oraz przyznanie dodatku energetycznego korzystnie wpłynie na zmniejszenie wysokości opłat związanych z utrzymaniem mieszkania. Wobec powyższego Prezydent uznał, że z uwagi na okoliczność, iż dochód wnioskodawczyni przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń na zasadach ogólnych, należało rozważyć możliwość udzielenia pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy pomocowej tj. przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Powołując się na treść ww. przepisu organ pierwszej instancji uznał jednak, że w sytuacji wnioskodawczyni nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy na cele wskazane we wniosku. Jednocześnie podkreślił, że przyznanie tego rodzaju pomocy uzależnione jest także od możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej. W 2013 r. Ośrodek Pomocy Społecznej dysponował na wypłatę zasiłków celowych kwotą [...] zł, natomiast w bieżącym roku w budżecie przewidziano jedynie kwotę [...] zł. Organ nie jest w stanie zaspokoić wszystkich zgłoszonych przez wnioskodawców potrzeb, nawet jeżeli są one uzasadnione trudną sytuacją życiową. Musi mieć na względzie konieczność zabezpieczenia w pierwszej kolejności potrzeb osób, które spełniają kryteria do przyznania pomocy. Od decyzji tej U.W wniosła odwołanie zarzucając decyzji irracjonalność z uwagi na fakt, że odmawia jej pomocy w sytuacji, gdy po opłaceniu udokumentowanych wydatków, na życie pozostaje jej kwota [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] września 2014 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2014 r. Organ odwoławczy wskazał na ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji, stwierdzając, że Prezydent W. nie przekroczył granic uznania administracyjnego przy wydawaniu decyzji, a zarzuty strony nie znajdują uzasadnienia. Następnie wskazał na przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym zasiłek celowy może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, tj. wówczas gdy wnioskodawca z przyczyn rodzinnych, losowych znalazł się w trudnej sytuacji. Warunkiem przyznania tego rodzaju pomocy jest nieprzekroczenie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. kwoty 542 zł dla osoby samotnie gospodarującej. Skoro łączny dochód wnioskodawczyni w czerwcu 2014 r. wyniósł [...] zł, tj. znacznie przekroczył kryterium dochodowe, to tym samym organ nie miał podstaw prawnych do przyznania pomocy finansowej na pokrycie bieżących potrzeb określonych we wniosku w ramach zasiłku celowego na zasadach ogólnych. Natomiast, w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, organ może przyznać pomoc osobie przekraczającej kryterium dochodowe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Jest to rodzaj pomocy o charakterze wyjątkowym, powinien być on przeznaczony na zaspokojenie potrzeby bytowej osoby korzystającej z pomocy, w sytuacji nadzwyczajnej, niecodziennej. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Kolegium nie ulega wątpliwości, że pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Tymczasem w przedmiotowej sprawie nie wystąpił żaden szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy, co oznacza, iż rozstrzygnięcie organu I instancji odmawiające pomocy społecznej nie narusza prawa i mieści się granicach uznania administracyjnego. Jednocześnie Kolegium wskazało, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w celu znalezienia sposobu wyjścia z trudnej sytuacji życiowej, czego nie czyni wnioskodawczyni, a ponadto organ rozpoznający sprawę musi mieć na względzie środki, jakimi dysponuje, oraz potrzeby innych osób ubiegających się o świadczenia. Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] U. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi skarżąca opisała ciężką sytuację życiową w jakiej się znajduje, ponownie też wskazała, że jej dochód nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Nikt też nie jest w stanie jej pomóc, a wiek, stan zdrowia i "szalejąca inflacja", nie pozwalają na dorobienie do emerytury. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając złożoną skargę na podstawie wyżej zakreślonych kryteriów należy uznać ją za niezasadną. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182) – zwanej dalej "ustawą". Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy, który stanowi wyjątek od zasad przyznawania pomocy określonych w art. 8, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Z powyższego przepisu prawa wynika, że decyzja wydawana w oparciu o tenże przepis prawa ma charakter decyzji uznaniowej, a zgłoszona potrzeba, o zaspokojenie której ubiega się strona, winna być oceniana przez organ pomocy społecznej przez pryzmat szczególnie uzasadnionego przypadku. O tym, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy. Jak stanowi art. 3 ust. 3 ustawy, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, wysokość tego zasiłku nie została jednak ściśle określona przez ustawodawcę. W przepisach tych ustanowiono zatem zasady indywidualizacji i fakultywności świadczeń z pomocy społecznej. Zasada fakultatywności polega na niemożności domagania się przez osoby i rodziny ubiegające się o świadczenia pomocy społecznej, aby przyznano im je w określonym rodzaju, formie i rozmiarze. Wbrew zarzutom skargi, rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] twierdząc, że U. nie spełnia przesłanek do przyznania jej specjalnego zasiłku celowego w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy. Z akt sprawy wynika, że dochód skarżącej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w czerwcu 2014 r. wyniósł łącznie [...] zł, z czego [...] zł stanowiła wypłacona emerytura oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł. Dochód skarżącej przekraczał zatem kryterium dochodowe uprawniające do tego rodzaju świadczenia odnoszące się do osoby samotnie gospodarującej i wynoszące [...] zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. z 2012 r. poz. 823). Sąd podziela też stanowisko organu odwoławczego, że zgłoszone w piśmie z dnia 21 lipca 2014r. przez U.W potrzeby, nie mogły być uwzględnione w ramach sprawy o przyznanie świadczenia na podstawie przepisu art. 41 pkt 1 ustawy. Jak podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym tego rodzaju świadczenie można otrzymać tylko w szczególnie uzasadnionym przypadku. Sformułowanie "szczególnie uzasadnione przypadki" jest pojęciem niedookreślonym, którego stosowanie ma charakter ocenny. Wykładnia językowa tego przepisu oraz ratio legis zasiłku w nim określonego wskazują jednak, że ma on charakter wyjątkowy, gdyż o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód wnioskodawcy, a sytuacja życiowa w której się znalazł, a która wyraźnie odbiega od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. W judykaturze i doktrynie przyjmuje się, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zatem zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Zdaniem Sądu, wskazywany przez U.W we wniosku cel przyznania świadczenia pieniężnego nie mieści się w ramach przypadku "szczególnie uzasadnionego". Kwestia regulowania opłat za energię elektryczną, zakup leków, dofinansowanie diety, faktury bilansującej ZGN jak również wydatków na środki higieny osobistej, dotyczy typowych wydatków obywateli, które się okresowo powtarzają. W takim przypadku nie można mówić o wystąpieniu w dacie wydawania przez Prezydenta W. decyzji z dnia [...] sierpnia 2014 r., zdarzenia okazjonalnego, niecodziennego, nieoczekiwanego, czy też nadzwyczajnego. Ponadto potrzeby osób ubiegających się o pomoc mogą być uwzględnione jedynie wówczas, gdy odpowiadają celom pomocy społecznej i mieszczą się w możliwościach organu pomocy społecznej. Z uzasadnienia decyzji Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2014 r., wynika, że ze względu na znaczne zmniejszenie budżetu ośrodka, z [...] zł w 2013 r. do [...] zł w 2014 r., organ pomocy społecznej nie był w stanie zaspokoić wszystkich zgłoszonych potrzeb, co tym bardziej uzasadnia potrzebę przyznawania świadczeń pieniężnych o charakterze specjalnym najbardziej potrzebującym, znajdującym się w nagłych sytuacjach kryzysowych (np. rodzinom niepełnym, wielodzietnym, osobom niepełnosprawnym, których dochód nieznacznie przekracza kryterium dochodowe). Ponadto za prawidłowe Sąd uznał stanowisko organu o braku współdziałanie przez skarżącą z pracownikiem socjalnym. Podkreślenia wymaga, że przepis art. 4 ustawy nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Brak takiego współdziałania - stosownie do art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Nie może budzić wątpliwości, że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym, w rozumieniu tego przepisu, jest uniemożliwienie mu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z matką wnioskodawczyni oraz uporczywe uchylanie się od wystąpienie o obniżkę opłat czynszowych oraz przyznanie dodatku energetycznego, co korzystnie wpłynęłoby na zmniejszenie wysokości opłat związanych z utrzymaniem mieszkania. Reasumując Sąd stwierdził, że organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, nie naruszyły przepisów prawa materialnego i procesowego wskazanych w piśmie pełnomocnika skarżącej i prawidłowo zastosowały przepisu ustawy o pomocy społecznej, a wydając zaskarżoną decyzję nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, wobec ustalenia, iż organ nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa mających wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy.