I SA/Wa 3127/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2013 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 22 listopada 2013 r. M. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2013 r., nr [...], wydaną w przedmiocie zasiłku celowego. W dniu 18 lutego 2014 r. skarżacy wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i zwolnienie z kosztów sądowych. Powyższy wniosek został rozpoznany, wydanym przez referendarza sądowego postanowieniem z dnia 28 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 3127/13, odmawiającym przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Na skutek wniesienia sprzeciwu Wojewódzki Sad Admiracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 8 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 3127/13 odmówił przyznania prawa pomocy. M. S. złożył zażalenie od powyższego rozstrzygnięcia, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I OZ 760/14 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przyjęcie przez Sąd I instancji, iż skarżący może dysponować kwotą zgromadzoną na koncie ZUS jest nieuprawnione. Wypłata świadczenia została z nieznanych przyczyn zawieszona, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie poczynił ustaleń co było przyczyną zawieszenia wypłaty świadczenia. Ponadto nie zwrócił się o wyjaśnienie tej kwestii przez Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – dalej "ZUS". Dodał, że postawa skarżącego, który nie przyjmuje do wiadomości faktu posiadania świadczenia rentowego i nie występuje o wypłatę świadczeń wskazuje na to, iż potencjalna możliwość uzyskania środków w tym konkretnym przypadku jest nierealna do spełnienia. Dlatego należy wyjaśnić, czy skarżący - mając wiedzę o świadczeniu rentowym - zamierza wystąpić do ZUS o wznowienie wypłaty świadczenia, czy świadomie i z własnej woli rezygnuje z tej formy stałego dochodu. Dopiero takie stwierdzenie M. S. umożliwia przyjęcie, że z własnej woli dopuszcza do sytuacji, w której nie stać go na pokrycie należnych kosztów. W związku z wytycznymi zawartymi w powyższym orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zarządził w dniu 7 października 2014 r. o poinformowaniu skarżącego o przysługującym mu świadczeniu, poprzez przesłanie kserokopii pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2014 r., stanowiącego informację o świadczeniu rentowym przysługującym M. S., fakcie jego zawieszenia oraz kwocie przysługującej renty za okres od [...] października 1998 r. do [...] czerwca 2014 r. Ponadto zarządził o wystąpieniu do wnioskodawcy o złożenie w terminie 7 dni wyjaśnienia z jakich przyczyn nie pobiera przysługującej mu renty i złożenie oświadczenia, czy w związku z treścią pisma ZUS z dnia [...] czerwca 2014 r. zamierza wystąpić do ZUS o wznowienie wypłaty świadczenia albo, czy z własnej woli, świadomie rezygnuje z tej formy świadczeń, Sąd zwrócił się też do ZUS o udzielenie informacji z jakiej przyczyny i na jakiej podstawie prawnej została zawieszona M. S. renta z tytułu niezdolności do pracy. ZUS w piśmie z dnia [...] października 2014 r. poinformował, że M. S. odmawia przyjęcia renty, a podstawą prawną zawieszenia świadczenia jest art. 134 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Następnie M. S. w piśmie z dnia [...] listopada 2014 r. oświadczył, że renta mu nie przysługuje, bowiem jej "narzucenie na sekretne polecenie b. SB" odbyło się z jaskrawym złamaniem prawa. Pobieranie zatem nienależnej renty naraziłoby go na odpowiedzialność karną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie z art. 243 § 1 ww. ustawy prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Na podstawie art. 245 § 1 - 3 powołanego aktu prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa). Uwzględniając stanowisko wyrażone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I OZ 760/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie poinformował skarżącego o przysługującej mu rencie, poprzez przesłanie kopii pisma ZUS z dnia [...] czerwca 2014 r., stanowiącego informację o przysługującym świadczeniu i jego zawieszeniu oraz wezwał do złożenia oświadczenia, czy w związku z treścią tego pisma zamierza wystąpić do ZUS o wznowienie wypłaty świadczenia, albo czy z własnej woli, świadomie rezygnuje z tej formy świadczeń. Sąd zwrócił się też do ZUS o wyjaśnienie z jakich przyczyn i na jakiej podstawie prawnej zostało zawieszone przysługujące wnoszącemu o prawo pomocy świadczenie rentowe. W wykonaniu wezwania Sądu skarżący oświadczył, że renta mu nie przysługuje, bowiem została "narzucona na sekretne polecenie b. SB", co odbyło się z jaskrawym złamaniem prawa. Pobieranie zatem nienależnej renty naraziłoby go na odpowiedzialność karną. Z kolei ZUS poinformował, że przedmiotowa renta została zwieszona na podstawie art. 134 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), zgodnie z którym wypłatę świadczeń wstrzymuje się, jeśli świadczenia nie mogą być doręczone z przyczyn nienależnych od organu rentowego - gdyż M. S. odmawia przyjęcia świadczenia. Mając powyższe na uwadze Sąd stanął na stanowisku, że przewidziana w przepisach instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną faktycznie nie są w stanie uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Natomiast w przypadku skarżącego taka sytuacja nie ma miejsca. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznych kosztów jego utrzymania. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie osiąga dochodu. Skarżący, co wynika z jego oświadczenia z dnia [...] listopada 2014 r., jest świadomy, że została przyznana mu renta z tytułu niezdolności do pracy, jednak uważa, iż jest ona narzucona wbrew prawu i z tego powodu jej nie pobiera, nie chcąc narazić się na odpowiedzialność karną. Powyższe potwierdził także ZUS informując, że zawieszono przedmiotowe świadczenie z powodu niemożności jego doręczenia z przyczyn niezależnych od organu (art. 134 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), bowiem M. S. odmawia jego przyjęcia. Kwota zgromadzonego świadczenia za okres od [...] października 1998 r. do dnia [...] czerwca 2014 r. wynosi [...] zł. Natomiast zgodnie z przepisem art. 135 ust. 2 ww. ustawy w przypadkach określonych w art. 134 ust. 1 pkt 5 wypłatę świadczenia wznawia się od miesiąca, w którym ją wstrzymano, jednak za okres nie dłuższy niż 3 lata poprzedzające bezpośrednio miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty. W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżący jest osobą, która posiada środki do życia i może zabezpieczyć kwotę niezbędną do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. M. S. może uzyskać środki pieniężne dokonując odbioru kwoty zgromadzonej z tytułu wskazanej, niepobieranej renty za okres ostatnich 3 lat. Prawo pomocy adresowane jest bowiem do osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej z przyczyn od nich niezależnych. Natomiast M. S., który jest świadomy faktu, że renta mu przysługuje, mimo deklarowania braku środków do życia - dobrowolnie jej nie pobiera. Z uwagi na to, że podjął decyzję o rezygnacji z jednego ze źródeł utrzymania, to konsekwencją jego wyboru jest stwierdzenie, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej z przyczyn wyłącznie od niego zależnych. Jednocześnie jego sytuacji majątkowej w żaden sposób nie można porównywać do sytuacji majątkowej osób, które - mimo podejmowanych starań - nie są w stanie opłacić kosztów udziału w postępowaniu. Na koniec należy wskazać, że mimo iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych, wniosek ten nie został rozpatrzony, bowiem wnioskodawca już z mocy ww. ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest z nich zwolniony. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a ww. aktu strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie należy właśnie takiej kategorii spraw. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.