I SA/Wa 3127/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA – Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: odmówić M. S. prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienia adwokata. W niniejszej sprawie wniosek M. S. o przyznanie prawa pomocy, poprzez ustanowienie adwokata był już trzykrotnie rozpoznawany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (postanowieniem z dnia 28 marca 2014 r., postanowieniem z dnia 8 lipca 2014 r. oraz postanowieniem z dnia 25 listopada 2014 r.). Wskutek uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I OZ 760/14 postanowienia Sądu z dnia 8 lipca 2014 r. sprawa została ponownie rozpoznana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, które Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt I OZ 12/15 oddalił. Sprawa została skierowana na termin rozprawy w dniu 21 kwietnia 2015 r. i w tym samym dniu wpłynął wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata z urzędu. Podczas rozprawy skarżący na pytanie Sądu, czy jego sytuacja finansowa od 20 stycznia 2015 r. zmieniła się oświadczył, że data ta jest bez znaczenia, bowiem jego sytuacja materialna od lutego 2003 r. przez cały czas jest tak samo tragiczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. W niniejszej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika zatem, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Zaznaczyć należy, że rozpoznając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w takim samym zakresie ocenia się, czy nastąpiła zmiana okoliczności i czy zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 i § 2 p.p.s.a. Stosownie bowiem do treści art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przez pojęcie zmiany okoliczności sprawy w rozumieniu powołanego art. 165 p.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku natomiast postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a co za tym idzie zmiany stanowiska Sądu wyrażonego wcześniej w toku instancji. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącego - jak oświadczył na rozprawie - nie uległa bowiem zmianie w stosunku do tej jaką wnioskodawca przedstawił dotychczas. Wnioskodawca nadal ma na mocy decyzji ZUS ma przyznane świadczenie rentowe, którego nie pobiera. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia z dnia 11 listopada 2014 r., wynika, że jest świadomy, iż została przyznana mu renta z tytułu niezdolności do pracy, jednak uważa, iż jest ona narzucona wbrew prawu i z tego powodu jej nie pobiera, nie chcąc narazić się na odpowiedzialność karną. Powyższe potwierdził także ZUS informując, że zawieszono przedmiotowe świadczenie z powodu niemożności jego doręczenia z przyczyn niezależnych od organu (art. 134 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), bowiem M.S. odmawia jego przyjęcia. Kwota zgromadzonego świadczenia za okres od [...] października 1998 r. do dnia [...] czerwca 2014 r. wynosi [...] zł. Natomiast zgodnie z przepisem art. 135 ust. 2 ww. ustawy w przypadkach określonych w art. 134 ust. 1 pkt 5 wypłatę świadczenia wznawia się od miesiąca, w którym ją wstrzymano, jednak za okres nie dłuższy niż 3 lata poprzedzające bezpośrednio miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty. W tej sytuacji zdaniem Sądu, nie można uznać skarżącego za osobę ubogą, nieposiadającą środków do życia. Pomimo, że wnioskodawca wskazał, iż jest osobą bezrobotną, ubogą oraz że nie osiąga jakiegokolwiek dochodu nie można uznać, że jest osobą pozbawioną środków do życia oraz że nie jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego – ponieść kosztów ustanowienia adwokata. Skoro wnioskodawca z własnej woli nie odbiera przysługującego mu świadczenia rentowego nie można przyjąć, że z przyczyn od niego niezależnych znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Nie istnieją bowiem jakiekolwiek obiektywne przeszkody uniemożliwiające odebranie należnego mu świadczenia. Nie można zatem uznać, że wnioskodawca jest osobą pozbawioną środków do życia oraz że nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego ponieść kosztów ustanowienia adwokata. Wskazać należy, że prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć zaś zastosowanie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce wyjątkowo, w sytuacjach w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zaznaczyć trzeba, że instytucja prawa pomocy nie może mieć zastosowania wobec osób, które – jak wnioskodawca - świadomie i celowo nie przyjmują przysługujących im świadczeń pieniężnych. Wskazać należy, że sytuacji skarżącego – uprawnionego do odebrania świadczenia w tak znacznej wysokości - nie można utożsamiać z sytuacją majątkową innych osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. W tej sytuacji stwierdzono, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające zmianę stanowiska Sądu wyrażonego wcześniej w toku instancji i uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Do zmiany stanowiska i wydania pozytywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia mogłoby natomiast dojść jedynie w razie zmiany okoliczności, związanych z pogorszeniem jego sytuacji materialnej. Jednocześnie z uwagi na ustawowe zwolnienie wnioskodawcy na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a. od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie nie orzekano w tym zakresie. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.