I SA/Wa 3164/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie: WSA Anna Wesołowska WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2015 r. sprawy ze skargi M. G., M. T. i M. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących: M. G., M. T. i M. W. solidarnie kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] sierpnia 2014 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania I. W., M. G. i M. T., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2012 r. nr [...] stwierdzającą, że nieruchomość położona w [...], gm. [...], pow. [...], objęta Lwh [...] gm. Kat. [...] o pow. [...] ha podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.), przywoływanego dalej jako: "dekret" Decyzja Ministra wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wskazana na wstępie nieruchomość o pow. [...] ha objęta Lwh [...] gm. kat. B. oraz położona w H. nieruchomość ziemska, objęta Lwh [...] o pow. o pow. [...]ha stanowiły w dniu [...] września 1944 r. (dacie wejścia w życie dekretu PKWN) własność R. W. Obydwie nieruchomości, wedle zaświadczeń Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w R. z [...] grudnia 1946 r. nr [...] i [...] podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, czego konsekwencją było ich przejęcie na własność Państwa na cele reformy rolnej Na wniosek I. W. z [...] marca 2010 r. (będącej wraz z M. G. i M. T. następcą prawnym R. W.) wszczęte zostało przed Wojewodą [...], w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51 ze zm.), postępowanie o stwierdzenie, że nieruchomość położona w B. o pow. [...]ha nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W efekcie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, Wojewoda ów decyzją z [...] stycznia 2012 r. orzekł, iż ww. nieruchomość podpadała pod działanie dekretu, gdyż wspólnie z częścią majątku R. W. znajdującą się [...] spełniała kryterium powierzchniowe, o którym stanowi art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Od decyzji tej odwołanie wniosły I. W., M. G. i M. T., podnosząc, w nim, iż dla położonej w [...] nieruchomości założona była księga wieczysta i w związku z tym stanowiła ona odrębną nieruchomość od nieruchomości położonej w [...] . W związku z czym jako samodzielna nieruchomość nie spełniała ona określonych dekretem norm obszarowych uzasadniających przejęcie jej na cele reformy rolnej. W toku postępowania odwoławczego, w związku ze śmiercią I. W., swój udział w sprawie zgłosił M. W., przedkładając odpis akt poświadczenia dziedziczenia po ww. zmarłej rep. A nr [...] z [...] marca 2014 r. Decyzją z [...] sierpnia 2014 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. W ocenie Ministra to, że położona w B. nieruchomość o pow. [...] ha, posiadała odrębną od pozostałej części majątku R. W. (znajdującej się [...] o pow. Ponad [...] ha) księgę wieczystą, dla oceny spełnienia przesłanki z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nie ma istotnego znaczenia. Przepis ten odnosi się bowiem do "łącznego" rozmiaru nieruchomości ziemskiej. Obie natomiast nieruchomości stanowiły własność jednej osoby i były ze sobą powiązane gospodarczo, miały one przy tym charakter rolny, a łączny ich obszar wynosił [...] ha. W konsekwencji jako przekraczające normę obszarową określoną ww. przepisem podlegały jego działaniu. Decyzja ta został doręczona m.in. adw. S. B. jako pełnomocnikowi I. W., M. G. i M. T. Na powyższą decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli M. G., M.T. i M. W., zarzucając jej: - rażące naruszenie prawa poprzez skierowanie decyzji do osoby zmarłej, tj. I. W., która zmarła [...] lutego 2014 r., - naruszenie przepisów postępowania, tj art. 77 K.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w zw. z art. 2 ust. 1 lit e w zw. z art. 1 dekretu, poprzez: błędną wykładnię przepisu § 5 ww. rozporządzenia; nierozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego i błędną ocenę zgromadzonych dowodów, w tym w szczególności, pominięcie faktu, iż w skład nieruchomości majątku B. wchodziły nieruchomości o różnym przeznaczeniu, w tym nieruchomości oznaczone jako tzw. parcele budowlane, które nie podlegały pod postanowienia dekretu - naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2 ust. 1 lit e w zw. z art. 1 dekretu w zw. z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w obszerny uzasadnieniu skargi wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, względnie o jej uchylenie w całości oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej uwzględnienie z uwagi na zasadność pierwszego z podniesionych zarzutów, tj. skierowania decyzji do osoby zmarłej. Minister wyjaśnił przy tym, iż nie skorzystał z uprawnień autokontrolnych, gdyż nie mógł uwzględnić w całości żądania stron zawartych w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja, jak trafnie przyznaje organ, wydana zostały z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W okolicznościach niniejszej sprawy niesporny pozostaje fakt, że inicjatorka postępowania zakończonego kontrolowaną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (I. W.) zmarła [...] lutego 2014 r. Powyższe znajduje potwierdzenie w treści aktu poświadczenia dziedziczenia rep. A nr [...], złożonego do akt administracyjnych na etapie postępowania odwoławczego przez jej pełnomocnika. Mimo to, rozstrzygając sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uczynił ją jednym z adresatów wydanej przez siebie decyzji, a wcześniej także do niej kierował zawiadomienie o zakończeniu postepowania dowodowego i możliwości zapoznania się z aktami (vide zawiadomienie z [...] lipca 2014 r.). Wprawdzie kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera normy, która by wprost regulowałaby kwestię skutków prawnych skierowania decyzji organu do osoby zmarłej, to zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie w takiej sytuacji decyzji stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06 Lex nr 505429, wyrok WSA z dnia 12 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 2422/03 Lex nr 190564). Jest to uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Ażeby bowiem można było mówić o postępowaniu administracyjnym, musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Zgodnie natomiast z art. 28 k.p.a., status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Ponadto jak wynika z treści art. 30 § 1 k.p.a. zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Stosownie zaś z art. 8 Kodeksu cywilnego, każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. W związku z powyższym rację mają skarżący, jak też wnioskujący o uwzględnienie skargi Minister, że zmarła I. W., jako osoba niemająca zdolności prawnej nie mógł być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego, a skoro tak to w stosunku do niej nie można było prowadzić postępowania, ani skierować do niej podjętego rozstrzygnięcia. Skoro zatem w przedmiotowej sprawie doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej, to należy przyjąć, że rozstrzygnięcie to obarczone jest od dnia wydania wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. co skutkować musi stwierdzeniem jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Mając zaś na względzie to, że zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny ze skutkiem ex tunc, Sąd nie badał i nie odniósł się do pozostałych merytorycznych zarzutów skargi, gdyż byłoby to przedwczesne, przed ustaleniem właściwego kręgu stron postępowania i rozstrzygnięciem sprawy w sposób nie obciążony wadą nieważności. Z tych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy.