I SA/Wa 3173/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Skiba sędzia WSA Przemysław Żmich asesor WSA Anna Fyda – Kawula (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. N. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2021 r. nr DSZ.V.5321.1.959.2021.MK w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę. Minister Rodziny i Polityki Społecznej zaskarżoną decyzją z 11 października 2021 r. nr DSZ.V.5321.1.959.2021.MK po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania M. N. (Skarżąca) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) w zw. z art. 1 ust. 2 i 3, art. 23a i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 2b, ust. 5, ust. 8 i ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję Wojewody Podkarpackiego z 27 listopada 2020 r. nr PUW/002162/N/2020 w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wojewoda Podkarpacki decyzją z 6 czerwca 2018 r. nr PUW/005022/W/ 2018 przyznał Skarżącej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego dla córki w okresie od 1 listopada 2015 r. do 31 grudnia 2016 r. oraz odmówił prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w formie dodatku dyferencyjnego od 1 stycznia 2017 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że z uwagi na zatrudnienie męża Skarżącej G. N. na terytorium Republiki Federalnej Niemiec w sprawie miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od 1 stycznia 2015 r. Od 1 stycznia 2017 r. Skarżąca jest traktowana jako osoba nieaktywna zawodowo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w związku z czym od tej daty pierwszeństwo do wypłaty świadczeń leżało po stronie Niemiec, gdzie kwota świadczeń przewyższa kwotę świadczeń o których przyznanie Skarżąca ubiega się w Polsce. Ponadto, od 1 stycznia 2017 r. ojcu dziecka został przyznany niemiecki zasiłek rodzinny w wysokości [...] Euro miesięcznie. W konsekwencji powyższej decyzji Wojewoda Podkarpacki ww. decyzją z 27 listopada 2020 r. stwierdził, że świadczenia rodzinne w kwocie 1.377 zł, wypłacone Skarżącej za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 r. w formie zasiłku pielęgnacyjnego są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń i wezwał Skarżącą do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień wydania zaskarżonej decyzji wynosiły 324,06 zł. Minister Rodziny i Polityki Społecznej zaskarżoną decyzją z 11 października 2021 r. po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania Skarżącej utrzymał w mocy decyzję Wojewody Podkarpackiego z 27 listopada 2020 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał treść przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia i stwierdził, że we wniosku o zasiłek pielęgnacyjny z 12 listopada 2015 r. Skarżąca została pouczona, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych w szczególności, zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie. We wniosku zostało również wskazane, że niepoinformowanie organu właściwego, prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach, o których mowa powyższej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji - koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo wskazał, że w związku z odmową przyznania Skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w formie dodatku dyferencyjnego za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 r. należy uznać, zasiłek pielęgnacyjny wypłacony za ten okres jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń, tj. od 1 lutego 2017 r. W związku z tym, że zasiłek pielęgnacyjny znajduje się w koszyku świadczeń klasycznych, porównywany jest wyłącznie w zakresie kwoty w odniesieniu do świadczeń rodzinnych możliwych do uzyskania w Niemczech, które zostały sklasyfikowane w tym samym koszyku, nie porównuje się natomiast rodzaju tego świadczenia z przysługującym zagranicą. Jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji świadczenia rodzinne na terytorium Niemiec zostały przyznane i wypłacone w pełnej wysokości. Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych, zasiłków dla opiekunów i świadczenia wychowawczego, w myśl art. 30 ust. 6 i 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto, organ pouczył Skarżącą o treści art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca nie zgodziła się z treścią decyzji dotyczącej uznania zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego jej córce od urodzenia na stałe jako świadczenia nienależnie pobranego. Powołała się na treść przepisów rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie oraz rozporządzenia nr 647/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 kwietnia 2005 r. zmieniającego m.in. powyższe rozporządzenie. Stwierdziła, że powołane akty prawne Unii Europejskiej jasno przedstawiają prawa do świadczeń osób niepełnosprawnych, a organy administracji nie zapoznały się z ich treścią. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Kontrolując wydane w sprawie decyzje Sąd stwierdził, że są one zgodne z prawem. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W myśl art. 23a ust. 2 powołanej ustawy, w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2 ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie członkowskim, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 5 tej ustawy). Zgodnie z kolei z treścią art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 powołanej ustawy stosuje się odpowiednio. Stosownie do treści art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in.: świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne (art. 30 ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy). Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5 tej ustawy, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 30 ust. 2b tej ustawy). Należy podkreślić, że w tym postępowaniu organ nie jest uprawniony do badania, czy przysługiwały Skarżącej świadczenia rodzinne za okres, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 r. Powyższe świadczenia zostały przyznane Skarżącej na podstawie decyzji Burmistrza Miasta R. z [...] listopada 2015 r. nr [...], uchylonej następnie decyzją Burmistrza Miasta R. z [...] października 2017 r. nr [...] w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W związku z powyższym Skarżącej odmówiono przyznania prawa do świadczeń rodzinnych, to jest zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 r. ww. prawomocną decyzją Wojewody Podkarpackiego z 6 czerwca 2018 r. z uwagi na zatrudnienie męża Skarżącej na terenie Niemiec oraz brak aktywności zawodowej Skarżącej na terenie Polski. W konsekwencji tej decyzji organy obu instancji zasadnie przyjęły, że świadczenia rodzinne w kwocie 1.377 zł przyznane i wypłacone Skarżącej za ww. okres, są świadczeniami nienależnie pobranymi i należało zobowiązać Skarżącą do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, powyższe stanowisko organów jest zgodne z prawem. Argumenty podniesione w skardze nie mogły zmienić powyższej oceny, szczególnie, że Skarżąca powołała się na regulację rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, które zostało uchylone rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz.UE.L.2004.166.1) znajdującym zastosowanie w sprawie i będącym podstawą wydania decyzji Wojewody Podkarpackiego z 6 czerwca 2018 r. Decyzja ta nie była natomiast przedmiotem skargi do sądu administracyjnego. W ocenie Sądu, organy orzekające w sprawie dokonały rozpatrzenia i prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego, a tym samym nie naruszyły przepisów art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. Uzasadnienie wydanych w sprawie decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Decyzje zobowiązujące do zwrotu świadczenia nienależnie pobranego są decyzjami związanymi, tj. uwarunkowanymi wystąpieniem określonych prawem okoliczności, które zaistniały w rozpoznawanej sprawie. Trudna sytuacja zdrowotna, na którą powołuje się Skarżąca nie mogła więc mieć wpływu na ocenę zgodności z prawem wydanych w sprawie decyzji. Organ powołał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji treść art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Rozstrzygnięcia te mogą być jednak wydane na wniosek osoby zobowiązanej. Z podanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).