I SA/Wa 3177/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Emilia Lewandowska (spr.) WSA Gabriela Nowak Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2015 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z [...] sierpnia 2014 r. nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z [...] stycznia 2014 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika gminy [...] z [...] listopada 1975 r. nr [...] przejmującej na własność Państwa gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami o pow. [...] ha, oznaczone numerami ewidencyjnymi działek [...] i [...], położone we wsi [...], stanowiące własność J. i J. małżonków L. Z ustaleń organu nadzoru wynika, że z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji wystąpił następca prawny byłych właścicieli przejętej nieruchomości – ich wnuk G.L. Decyzja Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] listopada 1975r. została oparta na art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. J. i J. małżonkowie L. pod względem wieku spełniali przesłankę określoną w art. 9 ust. 1 ustawy – mieli ukończone odpowiednio [...] lata. Postępowanie w sprawie przejęcia gospodarstwa na własność Państwa zostało wszczęte na wniosek właścicieli. W aktach znajduje się wniosek z [...] czerwca 1975 r. podpisany przez J. L. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy nieruchomości stanowiące współwłasność małżonków mogło być przekazane na własność Państwa tylko za zgodą obojga małżonków. Zgoda małżonków nie była wymagana jeżeli gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej lub było zagrożone spadkiem produkcji rolnej w rozumieniu przepisów szczególnych. Podobnie nie była wymagana zgoda zstępnych właściciela przejmowanego na własność Państwa gospodarstwa co regulował art. 4 ust. 1 ustawy. Podeszły wiek właścicieli oraz brak rąk do pracy, na co wskazywał J. L. we wniosku z [...] czerwca 1975 r. stanowiły, w ocenie organu, przesłankę do zaliczenia gospodarstwa do zagrożonych spadkiem produkcji. Tym samym, mimo że gospodarstwo było uprawiane należycie, co znajduje potwierdzenie w protokole lustracji gospodarstw, nie była konieczna zgoda na przejęcie gospodarstwa ani małżonki J. L. ani zstępnych. Organ nadzoru przeprowadził również postepowanie dowodowe na okoliczność zamieszkiwania i pracy zstępnych na przedmiotowym gospodarstwie. Z przesłuchania stron wynika, że praca na gospodarstwie nie mogła stanowić głównego utrzymania dla zstępnych J. i J. małżonków L. ponieważ w dniu przejęcia gospodarstwa na własność Państwa, kontynuowali oni naukę pozostając na utrzymaniu matki. Z akt sprawy wynika, że ZUS Oddział w W. decyzją z [...] grudnia 1975 r. przyznał obojgu małżonkom [...] rentę za przejęte gospodarstwo. Został im przyznany dodatek do renty w wysokości [...] zł za przekazane budynki co potwierdza decyzja rentowa oraz zeznania świadków W. L. i J. S., którzy potwierdzili, że małżonkowie L. przekazali budynek mieszkalny i sad w zamian za dodatek do renty zaś z chwilą otrzymania dodatku przenieśli się do Domu Pomocy Społecznej "[...]" w Z. Świadczy to w ocenie organu, o zgodzie małżonków L. na przejęcie budynków. Ponieważ postępowanie nadzorcze, nie dało podstaw do uznania, że zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, przewidziane w art. 156 § 1 kpa organ nadzoru, po ponownym rozpoznaniu sprawy, odmowę stwierdzenia decyzji uznał za słuszną. W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi J. L. zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1, art. 6, art. 9 ust. 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 – wszystkie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, a także przepisów postępowania, a w szczególności: art. 7, 77 § 1, 79 § 1 i § 2 w związku z art. 10 § 1, § 2 i § 3 i art. 81, 80, 107 § 3, 138 § 1 w związku z 156 § 1 pkt 2 – wszystkie kpa. Wobec powyższych zarzutów skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji, ewentualnie o ich uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Kwestionowana w przedmiotowym postępowaniu nadzorczym o stwierdzenie nieważności decyzja Naczelnika Gminy [...] z [...] listopada 1975 r. została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118 ze zm.). Z treści art. 9 ust. 1 tej ustawy wynika, że postępowanie o przejęcie gospodarstwa rolnego za rentę mogło być wszczęte tylko na wniosek rolnika. W materiale dokumentacyjnym znajduje się wniosek J. L. z [...] czerwca 1975 r. zatytułowany "Podanie", skierowany do Urzędu Gminy [...], w którym wnioskodawca wprost zwraca się o przejęcie gospodarstwa za rentę. Ponieważ przekazane gospodarstwo stanowiło współwłasność małżonków [...] to, zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy, mogło być przekazane na własność Państwa tylko za zgodą obojga małżonków. Ponieważ do nieruchomości stanowiących współwłasność małżonków zastosowanie miał powołany art. 3 ust. 1 to nie miał do tej sytuacji zastosowania art. 2 ust. 1 powołanej ustawy a wobec tego kontrolowana decyzja z [...] listopada 1975 r. nie mogła tego przepisu naruszyć, co niezasadnie zarzuca skarżąca. Natomiast co do zgody małżonka, o której mowa jest w art. 3 ust. 1 to ustawa nie przewidywała w jakiej formie miałaby ona być wyrażona. Natomiast fakty jakie zaistniały, a mające potwierdzenie w materiale dowodowym dają podstawy do uznania, że J. L. wyraziła zgodę na przekazanie gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę. Decyzja została skierowana do obojga małżonków, którzy niezwłocznie złożyli wniosek do ZUS o przyznanie im renty z tego tytułu, a który to wniosek został przesłany do ZUS Oddział w W. przy piśmie z [...] października 1975 r. Decyzją z [...] grudnia 1975 r. została im obojgu przyznana renta za przekazane gospodarstwo rolne od dnia [...] października 1975 r. co wynika z zawiadomienia z 2 grudnia 1975 r. Okoliczności tych, J. L. nigdy nie kwestionowała co oznacza, że zgodziła się na przekazanie gospodarstwa na Państwo za rentę. Rentę z tego tytułu małżonkowie pobierali do śmierci, co w przypadku J.L. nastąpiło [...] września 1984 r. a co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z [...] marca 2012 r. o stwierdzeniu nabycia spadków. Ponieważ wynika z powyższego, że gospodarstwo rolne zostało przekazane za zgodą małżonki wnioskodawcy J. L. zarzut skargi naruszenia art. 3 ust. 1 ustawy okazał się bezzasadny. W dniu przekazania gospodarstwa na własność Państwa nie żył syn właścicieli gospodarstwa S. L. Tak więc zstępnymi rolników przekazujących gospodarstwo są ich wnukowie – skarżąca J. L. oraz G. L., A. L. i T. P. Artykuł 4 ust. 1 ustawy z 29 maja 1974 r. przewidywał wymóg uzyskania zgody na przekazanie gospodarstwa przez zstępnych jeżeli gospodarowali oni na nieruchomości stanowiącej to gospodarstwo. Stosownie do ust. 2 art. 4 zgoda zstępnych nie była wymagana, jeżeli praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła ich utrzymania. Z zeznań zstępnych, a stron niniejszego postepowania, złożonych w toku postepowania nadzorczego wynika, że w dniu przekazania gospodarstwa przez ich dziadków wszyscy uczęszczali do szkół i byli na utrzymaniu matki M. L., która pracowała w [...]. Również J. L. we wniosku z [...] czerwca 1975 r. wskazał, że po zmarłym synu pozostało czworo dzieci, które wszystkie uczęszczały do szkoły. Jest okolicznością powszechnie znaną, że w czasie nasilenia prac w gospodarstwie rolnym, również i dzieci rolników pomagają w nich i zapewne tak było w przypadku zstępnych małżonków L., ale nie można tego uznać za "gospodarowanie" w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z 29 maja 1974 r. i nie stanowiło to głównego źródła ich utrzymania. Nadto sami zeznali, że byli na utrzymaniu matki, która była zatrudniona poza rolnictwem. W tej sytuacji ich zgoda na przekazanie gospodarstwa rolnego przez dziadków nie była wymagana. Zatem nie doszło do naruszenia art. 4 ust. 1 ustawy przy wydaniu decyzji z [...] listopada 1975 r. co czyni zarzut skargi dotyczący naruszenia tego przepisu nietrafnym. Rozważania organu nadzoru dotyczące zagrożenia spadkiem produkcji rolnej w przekazanym gospodarstwie dla oceny czy konieczna była zgoda małżonka i zstępnych na przekazanie są więc bez znaczenia skoro z materiału dowodowego wynikają niezbicie okoliczności pozwalające na ocenę wymogów z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, a co zostało już wcześniej rozważone w niniejszym uzasadnieniu. Z tego też względu zarzut naruszenia art. 6 ustawy z 29 maja 1974 r. jest bez wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Niezasadnie skarżąca zarzuca naruszenie art. 9 ust. 1 ww. ustawy twierdząc, że nie zostały przekazane wszystkie nieruchomości składające się na gospodarstwo rolne małżonków L., gdyż decyzja nie objęła działki nr [...]. Z treści kwestionowanej decyzji wynika, że zostały w niej wymienione działki nr [...]. W aktach dotyczących postępowania związanego z przejęciem gospodarstwa znajduje się postanowienie z [...] maja 1959 r. Sądu Powiatowego w L. o założeniu księgi wieczystej dla nieruchomości rolnej położonej w K. numer księgi wieczystej [...]. Określono w niej obszar nieruchomości [...] ha, działki nr [...],[...],[...]. Faktycznie w decyzji nie wymieniono działki nr [...], ale jest wymieniona ogólna powierzchnia gospodarstwa przejmowanego [...] ha oraz wskazano, że jest dla tego gospodarstwa założona księga wieczysta nr [...]. Powierzchnia przejętego gospodarstwa wskazanego w decyzji wskazuje, że objęto nią całe gospodarstwo uregulowane w księdze wieczystej nr [...]. To, że nie wymieniono w niej działki nr [...] nie stanowi o rażącym naruszeniu prawa. Nie ma bowiem wątpliwości, że decyzja dotyczyła całego gospodarstwa rolnego wraz z zabudowaniami, stanowiącego własność małżeństwa L. Niezasadne są także zarzuty naruszenia art. 11 ust. 1 i art. 12 ust 1 ustawy. Skarżąca utrzymuje, że wolą dziadków było zatrzymanie budynku mieszkalnego i sadu wobec tego organ nie mógł w decyzji orzec odmiennie. Faktycznie we wniosku z [...] czerwca 1975 r. J. L. napisał, że jego zamiarem jest pozostawienie budynku mieszkalnego i sadu – natomiast w decyzji orzeczono o przejęciu całego gospodarstwa wraz z zabudowaniami. Należy jednak mieć na uwadze, że od daty wniosku do wydania decyzji upłynęło prawie trzy miesiące i w tym czasie zapewne doszło do zmiany stanowiska wnioskodawcy, w taki sposób jak to zostało ujęte w decyzji. Wskazuje na to fakt, że małżonkowie nie zakwestionowali decyzji o takiej treści. Również do renty został im przyznany dodatek w wysokości [...] zł, a z treści art. 13 ust. 4 ustawy wynika, że jeżeli rolnik wraz z gospodarstwem przekazał budynki rentę zwiększa się o [...] zł miesięcznie jeżeli wartość budynków wynosiła pomad [...] tys. zł. Z decyzji wynika, że budynki były oszacowane na [...] zł co uzasadniło zwiększenie renty o kwotę [...] zł. Nadto małżonkowie Litwin wyprowadzili się z przekazanego gospodarstwa i zamieszkali w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w Z. gdzie zmarli. Wynika to z zeznań świadków W. L. i J. S. – ówczesnych sąsiadów oraz wpisów w aktach zgonu o miejscu zgonu. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.