I SA/Wa 3181/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Małgorzata Miron (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi S. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] znak : [...] działając na podstawie art. 127 k.p.a. w związku z art. 17 pkt 1 k.p.a. i art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. Nr 79 z 2001 r., poz. 856 ze zm.), art. 37 i art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania S. A. uchyliło decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] Nr [...] i umorzyło postępowanie w przedmiocie uchylenia decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] nr [...] przyznającej zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ przedstawił przebieg prowadzonego w sprawie postępowania: W wyniku rozpatrzenia wniosku S. A. Prezydent [...] decyzją z dnia [...] nr [...] przyznał wnioskodawcy świadczenie w formie zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej na okres od dnia [...] do dnia [...] w kwocie [...] zł, od dnia [...] do dnia [...] w kwocie [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w wyniku przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu [...] ustalono, iż S.A. jest osobą samotnie gospodarującą, całkowicie niezdolną do pracy na podstawie orzeczenia nr [...] o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] wydanego przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] przy ul. [...]. Ponadto ustalono, iż dochód wnioskodawcy wynosi [...] zł (dodatek mieszkaniowy), a zatem spełnia on kryterium dochodowe ustalone zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ wskazał, że w przypadku S. A. do [...] kryterium to wynosiło [...] zł, natomiast od [...] na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 roku w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kryterium to wynosi [...] zł. Organ wyjaśnił, że wysokość przedmiotowego świadczenia ustalono zgodnie z treścią art. 37 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy o pomocy społecznej jako różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem wnioskodawcy, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż [...] zł, która obowiązywała do [...] oraz od [...] wyższa niż [...] zł i nie niższa niż [...] zł miesięcznie. Następnie Prezydent [...] decyzją z dnia [...] Nr [...] uchylił w całości powyższą decyzję własną z dnia [...]. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, iż w dniu [...] do Centrum Pomocy Społecznej S.A. złożył wniosek o podanie podstawy prawnej w zakresie wliczania dodatku mieszkaniowego do dochodu osoby ubiegającej się i korzystającej z pomocy społecznej, na który udzielono odpowiedzi w dniu [...]. W dniu [...] Centrum otrzymało informację, że zasiłek stały za miesiąc [...] został zwrócony przez bank do świadczeniodawcy. Podobna sytuacja miała miejsce w [...] br. W dniu [...], w oparciu o art. 106 a ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zostało wszczęte postępowanie administracyjne w celu wyjaśnienia przyczyn nieodbierania zasiłku stałego w miesiącu [...]. W dniu [...] S.A. złożył pismo informujące, że zrezygnował z prowadzenia rachunku bankowego. W dniu [...] S.A. złożył pismo informujące, że zrezygnował z otrzymywania dodatku mieszkaniowego z dniem [...], ponieważ nie zgadza się z tym, iż powyższe świadczenie jest traktowane jako dochód. Podczas rozmowy z pracownikiem socjalnym w dniu [...] S. A. poinformował, że nie będzie odbierał zasiłku stałego w przyznanej kwocie, gdyż należny mu zasiłek stały powinien wynosić [...] zł. Z powyższych względów, organ I instancji uznał, że zgodnie z art. 11 ust. 2 brak współdziałania S.A. w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej uzasadnia uchylenie ww. decyzji. Od powyższej decyzji odwołał się S. A., kwestionując prawdziwość i rzetelność dokonanych przez organ I instancji ustaleń. Podniósł, że nie zrozumiałe jest dla niego dlaczego Centrum Pomocy Społecznej mając informację o likwidacji przez niego rachunku bankowego ponownie, w miesiącu czerwcu wysłało przyznany zasiłek stały na nieistniejące konto. Zdaniem odwołującego postępowanie podjęte przez organ I instancji w trybie art. 106 a ust. 1 ustawy o pomocy społecznej było przedwczesne, bowiem zostało wszczęte już w miesiącu [...]. Odwołujący podniósł, że nie zgadza się z twierdzeniem zawartym w uzasadnieniu decyzji, iż :"Do Pana obowiązku należy złożenie wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego". Zdaniem odwołującego ustawa o pomocy społecznej, a w szczególności art. 4 tej ustawy "nie posiada takiego zapisu jak wyżej, należy przyjąć z całą odpowiedzialnością za słowa, że jest fałszowanie ustawy w jej naturalnym brzmieniu." (....) W [...] wystąpiłem do Zarządu Budynków Komunalnych o obniżenie czynszu zgodnie z ustawą, przedstawiają stosowne dokumenty wobec tamtej wysokości, by Decyzją z dnia [...] otrzymać dość duży zastrzyk od Gminy,(....) gdy czynsz przed obniżką wynosił [...] zł otrzymałem [...] zł obniżki, a więc czynsz po obniżce wynosić miał [...] zł." Rozpoznając sprawę organ odwoławczy przytoczył treść art. 37 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Organ wskazał, że zasiłek stały ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż [...] zł miesięcznie. Organ wskazał, że aby możliwe było przyznanie zasiłku stałego niezbędne jest spełnienie dwu przesłanek łącznie: osoba ubiegająca się o taki zasiłek musi być całkowicie niezdolna do pracy z powodu wieku lub inwalidztwa, a jej dochód nie może przekraczać kryterium dochodowego wskazanego w ustawie. Przywołując treść art. 106 a ust.1 ww. ustawy o pomocy społecznej organ uznał za zasadne zarzuty odwołującego odnośnie przedwczesnego wszczęcia przez organ I instancji postępowania w sprawie wstrzymania wypłaty zasiłku stałego przysługującego S.A. Wszczęcie takiego postępowania możliwe jest dopiero po upływie dwóch miesięcy od daty przekazania przez organ pomocy społecznej świadczenia pieniężnego, a więc w analizowanej sprawie w miesiącu [...] 2013 r. Ponadto z przepisu art. 4 cyt. ustawy nie wynikają w sposób jednoznaczny kryteria tzw. współdziałania świadczeniobiorców z organem pomocy społecznej w zakresie rozwiązywania trudnych problemów życiowych. Obowiązek współdziałania wprawdzie został zaakcentowany w ustawie, niemniej przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji. Organ odwoławczy stwierdził, że w przypadku S.A. za brak współdziałania z organem pomocy społecznej nie można uznać faktu jego rezygnacji z dodatku mieszkaniowego, gdy odwołujący równocześnie udowodnił, iż wykazał w tym zakresie inicjatywę, występując i uzyskując od Zarządu Budynków Komunalnych decyzję o obniżeniu czynszu. Organ stwierdził, że w aktach sprawy brak jest również dowodu (jakiegokolwiek oświadczenia), iż S.A. odmówił odbierania należnego mu zasiłku stałego, przeciwnie jak twierdzi odwołujący w rozmowie telefonicznej z pracownikiem OPS uzyskał zapewnienie, że w zw. z likwidacją konta bankowego świadczenie to zostanie przekazane za pośrednictwem urzędu pocztowego. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł S. A. Skarżący podniósł, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc (bądź już korzystającej z takiej pomocy) należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym, jak również skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego pomagających osobie lub rodzinie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Skarżący podniósł, że obowiązek współdziałania przedstawia się różnie w zależności od formy pomocy. Skarżący wskazał, że zaskarża decyzję w części, z której bezspornie wynika, że Centrum Pomocy Społecznej w obecnym kształcie z Samorządowej Instytucji Pomocowej stało się skomercjalizowaną instytucją mającą zupełnie odmienny charakter. Wyraził niezadowolenie że organ odwoławczy "nie pochylił się nad jego statusem w Centrum Pomocy Społecznej" albowiem z "podopiecznego MOPS" stal się "Klientem Centrum Pomocy Społecznej". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd administracyjny w warszawie zważył co następuje: Skarga podlega oddaleniu albowiem zaskarżone rozstrzygniecie odpowiada prawu. Kontrolowaną przez Sąd decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu pierwszej instancji (Prezydenta [...]), którą organ uchylił własną decyzję z dnia [...] o przyznaniu zasiłku dla osoby samotnie gospodarującej i umorzyło postępowanie administracyjne w tym zakresie. Prawidłowo organ odwoławczy uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do zastosowania przez organy administracji sankcji wynikających z art. 11 ust. 2 oraz art. 106 a ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182, ze zm.). Zgodnie z treścią pierwszego z tych przepisów brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, (...) może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Drugi z przywołanych przez organ pierwszej instancji przepisów wskazuje, że jeżeli osoba uprawniona nie podejmuje świadczeń pieniężnych przez dwa kolejne miesiące kalendarzowe, wstrzymuje się wypłatę tych świadczeń oraz wszczyna postępowanie wyjaśniające w celu sprawdzenia przyczyn nieodbierania świadczeń (ust. 1). W przypadku udzielenia przez osobę niepodejmującą świadczeń pieniężnych wyjaśnień dotyczących przyczyny nieodbierania świadczeń wypłaca się jej świadczenia za okres wstrzymania wypłaty świadczeń, jeżeli osoba spełnia warunki określone w ustawie (ust. 2). W przypadku gdy z osobą, o której mowa w ust. 1, nie można przeprowadzić rodzinnego wywiadu środowiskowego i mimo prawidłowo dostarczonego wezwania do stawienia się w ośrodku pomocy społecznej celem złożenia wyjaśnień osoba nie stawiła się w wyznaczonym terminie, stwierdza się, w drodze decyzji administracyjnej, wygaśnięcie decyzji przyznającej świadczenie (ust. 3). Organ pierwszej instancji uznał za zasadne uchylenie decyzji w przedmiocie przyznania skarżącemu zasiłku stałego wskazując, że po pierwsze, przekazane na rachunek bankowy świadczenie za miesiąc [...] i [...] zostało przez bank zwrócone do świadczeniodawcy. Nadto organ wskazał, że S.A. stwierdził w piśmie skierowanym do organu, że nie będzie odbierał zasiłku stałego w przyznanej kwocie albowiem nie zgadza się z jego wysokością. W jego ocenie otrzymany dodatek mieszkaniowy nie powinien być wliczany do wysokości uzyskiwanego dochodu, od którego zależne jest przyznanie zasiłku stałego i jego wysokość. Prawidłowo organ odwoławczy w niniejszej sprawie uznał, że żadna ze wskazanych okoliczności nie mogła stanowić podstawy do uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku stałego S.A. I tak, jeśli chodzi o kwestie zwrotu wypłacanego świadczenia do świadczeniodawcy to skarżący dwukrotnie wyjaśniał, że zlikwidował konto bankowe, na które zasiłek ten był wypłacany albowiem jego prowadzenie związane było z koniecznością uiszczania stosownych opłat. W tym stanie rzeczy organ zobligowany był do przeprowadzenia stosownego postępowania wyjaśniającego co do kwestii wypłacenia zaległego świadczenia, a nie wydania decyzji o jego uchyleniu. Nie może również stanowić podstawy do uchylenia decyzji okoliczność związana z zakwestionowaniem przez skarżącego wysokości wypłacanego zasiłku stałego. Ze złożonego oświadczenia w sposób jednoznaczny wynika, że nie rezygnuje on z przyznanego mu zasiłku, lecz kwestionuje to, że do wysokości osiągniętego przez niego dochodu wliczony jest uzyskiwany przez niego dodatek mieszkaniowy. Sąd administracyjny, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej: p.p.s.a.) nie jest wprawdzie związany zarzutami i wnioskami skargi ani wskazaną podstawą prawną, rozstrzyga jednak w granicach danej sprawy. Kwestia wysokości należnego świadczenia niestety nie mieści się w granicach tej sprawy albowiem w niniejszym postępowaniu Sąd kontroluje jedynie prawidłowość postępowania w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku stałego. Kwestia wysokości świadczenia winna była być oceniana w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z dnia [...]. Ta decyzja jest jednak ostateczna i wg dokumentów zgromadzonych w aktach – nie była kwestionowana przez skarżącego. Okoliczność ta mogłaby być także rozważana w ewentualnym postępowaniu toczącym się w oparciu o art. 106 ustawy o pomocy społecznej. Organ winien bowiem rozważyć wszczęcie takiego postępowania skoro decyzją z dnia [...] Prezydent [...] stwierdził wygaśnięcie decyzji w przedmiocie przyznania dodatku mieszkaniowego. Konkludując – rację ma organ odwoławczy, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku stałego co obligowało organ odwoławczy do jego uchylenia i umorzenia postępowania w tym zakresie. W konsekwencji decyzja organu odwoławczego jest zgodna z przepisami prawa, co uzasadnia oddalenie skargi. Jedynie na marginesie niniejszych rozważań wskazać należy, że żaden z zarzutów zawartych w skardze nie mógł odnieść spodziewanego przez skarżącego skutku. Po pierwsze zgodnie z treścią art. 134 § 2 p.p.s.a. sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Uchylenie przez organ odwoławczy decyzji z dnia [...] i umorzenie postępowania w tym zakresie spowodowało, że w obrocie prawnym pozostała decyzja dotycząca przyznania świadczenia z tytułu pomocy społecznej. Decyzja taka jest zatem dla skarżącego korzystna. Wyeliminowanie przez Sąd z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji spowodowałoby wydanie rozstrzygnięcia na niekorzyść S.A. Jednocześnie Sąd nie stwierdza ażeby w sprawie zachodziły przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, które zwalniałyby od wydania rozstrzygnięcia na niekorzyść skarżącego. Po drugie: jak zostało wyżej wskazane podnoszone przez skarżącego kwestie związane z wysokością należnego mu zasiłku nie mogły być oceniane w niniejszym postępowaniu, co oznacza, że Sąd nie mógł odnieść się do ich zasadności. I wreszcie wszelkie zarzuty dotyczące prowadzenia postępowania przez organ pierwszej instancji, zachowania pracowników i używania w stosunku do skarżącego zamiennie określeń "nieustawowych" (klient MOPS, podopieczny MOPS) nie mogły skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji albowiem pozostawały bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Z tych przyczyn, działając w oparciu o art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.