I SA/Wa 3186/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: WSA Bożena Marciniak WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2015 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2014 r. , nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z [...] maja 2013 r. Prezydent W. (Prezydent), przyznał Skarżącemu, Panu D. B., zasiłek celowy w kwocie w kwocie [...] złotych z przeznaczeniem na zakup leków. Następnie decyzją z [...] marca 2014 r. wydaną na podstawie art. 104, art. 108 § 1 k.p.a. oraz art. 6 pkt 16, art. 8 ust. 1 i ust. 3, art. 98, art. 104 ust. 1 i ust. 3, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. nr 182 ze zm., dalej u.p.s.) Prezydent uznał zasiłek celowy przyznany powyższą decyzją za świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi, wskazując jednocześnie, że kwotę powyższego świadczenia należy wpłacić w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji. W uzasadnieniu organ podniesiono, że Skarżący od 1 lutego 2012 r. podejmował zatrudnienie na umowę o pracę o czym nie poinformował Ośrodka Pomocy Społecznej. W okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej Skarżący uzyskiwał dochód w wysokości od [...] do [...] złotych, podczas gdy kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosiło 542 złote. W związku z tym należało uznać zasiłek wypłacony na podstawie decyzji z [...]maja 2013 r. za świadczenie nienależne. Na skutek odwołania wniesionego przez Skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (SKO) decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. uchyliło decyzję Prezydenta i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji wskazując, że konieczne jest rozważenie kwestii zastosowania art. 104 ust. 4 u.p.s. Rozpoznając ponownie sprawę Prezydent decyzją z [...] lipca 2014 r. uznał zasiłek celowy przyznany decyzją z [...] maja 2013 r. za świadczenie nienależne, nakazał wpłatę nienależnie pobranego świadczenia w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji do kasy OPS oraz nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu organ wskazał, że w związku z koniecznością przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie możliwości zastosowania art. 104 ust. 4 podjęte zostały czynności mające na celu zbadanie sytuacji materialnej i bytowej Skarżącego. Skarżący poinformował jednak pracownika socjalnego w rozmowie telefonicznej, że nie ma możliwości ustalenia terminu wywiadu, ponieważ nie chce mieć kontaktu z OPS. Do Skarżącego wysłano informacje o konieczności nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym, pracownik socjalny próbował również kilkakrotnie skontaktować się ze Skarżącym, jednak wobec jego stałej nieobecności w miejscu zamieszkania nie było to możliwe. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie okoliczności faktycznych, które miałyby wpływ na zastosowanie konsekwencji normatywnych określonych w art. 104 ust. 4 u.p.s. SKO po rozpoznaniu odwołania Skarżącego, decyzją z dnia [...] września 2014 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta. Skarżący nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wniósł do tutejszego sądu skargę na decyzję SKO. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga jest uzasadniona. Z treści decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta wynika, że organy w toku jednego postępowania : a. uznały świadczenie pobrane przez Skarżącego na mocy decyzji z [...] maja 2013 r. za świadczenie pobrane nienależnie, b. nakazały zwrot powyższego świadczenia w terminie 14 dni od daty otrzymania decyzji Prezydenta, c. uznały, że w sprawie nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s. uzasadniające odstąpienie od żądania zwrotu, umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części ewentualnie odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty. Na wstępie wskazać należy, że pod pojęciem świadczenia nienależnie pobranego rozumiane jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej (art. 6 pkt 16 u.p.s.). Zgodnie z art. 98 u.p.s. świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. W art. 104 ust. 1 u.p.s. wskazano, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przy czym zgodnie z ust. 3 cytowanego artykułu wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. W ocenie sądu, warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie ustalenie (przesądzenie), że było to świadczenie pobrane nienależnie, to jest, że świadczenie to uzyskane zostało na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobiste. W konsekwencji, organ powinien w pierwszej kolejności wydać decyzję ustalającą wysokość świadczenia nienależnego w trybie art. 106 ust. 5 w związku z art. 104 ust. 3 u.p.s. Dopiero z chwilą, z którą decyzja ta stanie się decyzją ostateczną możliwe jest wydanie decyzji zobowiązującej do zwrotu świadczenia nienależnie pobranego. Sąd podkreśla w tym miejscu, że w obu postępowaniach badane są odrębne kwestie : w postępowaniu mającym na celu uznanie świadczenia za nienależnie pobrane bada się spełnienie warunków o których mowa w art. 6 pkt 6 u.p.s. Natomiast w toku postępowania mającego na celu nałożenie obowiązku zwrotu świadczenia nienależnie pobranego konieczne jest zbadanie, na co słusznie zwróciło uwagę SKO w decyzji z [...] września 2014 r., kwestii zastosowania art. 104 ust. 4 u.p.s. W konsekwencji organ administracyjny powinien był ustalić, czy wystąpiły okoliczności wystarczające do uznania świadczenia za nienależnie pobrane, a następnie dochodzić jego zwrotu. Innymi słowy dopiero z chwilą uzyskania przez decyzję uznającą świadczenie przyznane decyzją z [...] maja 2013 r. za świadczenie nienależnie pobrane przymiotu ostateczności, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot - czyli dopiero wtedy możliwe jest orzekanie w przedmiocie jego zwrotu. Tymczasem w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji ustalił wysokość świadczenia nienależnie pobranego a następnie zobowiązał Skarżącego do zwrotu tegoż świadczenia. Działanie to zostało w pełni zaaprobowane przez SKO, które w tym zakresie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wobec powyższego, uznając że decyzje obu organów naruszają przepisy postępowania, z uwagi na jednoczesne rozstrzygnięcie co do dwóch odrębnych spraw administracyjnych, to jest sprawy dotyczącej uznania świadczenia za nienależnie pobranego oraz sprawy dotyczącej zwrotu powyższego świadczenia, sąd uchylił decyzje obu organów. Rozpoznając ponownie sprawę organ pierwszej instancji rozstrzygnie, czy świadczenie pobrane przez Skarżącego na podstawie decyzji z [...] maja 2013 r. może być uznane za świadczenie nienależnie pobrane i dopiero po uzyskaniu przez decyzję uznającą świadczenie w tym zakresie za nienależnie pobrane, rozstrzygnie o obowiązku jego zwrotu, przy uwzględnieniu zasad wynikających z art. 104 ust. 4 u.p.s.. Sąd wskazuje w tym miejscu, że w jego ocenie pomimo niedostrzeżenia powyższych uchybień w decyzji SKO z dnia [...] kwietnia 2014 r. brak było podstaw do wyeliminowania powyższej decyzji z obrotu prawnego. Decyzja ta uchylała bowiem decyzję Prezydenta z [...] marca 2014 r. W konsekwencji, rozpoznając obecnie sprawę, Prezydent uwzględni wykładnię i wytyczne przedstawione w niniejszym wyroku. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz 135 P.p.s.a. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku wydane zostało na podstawie art. 152 P.p.s.a.