I SA/Wa 3194/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, sędzia WSA Monika Sawa (spr.), asesor WSA Nina Beczek, Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2023 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 14 września 2021 r. nr KOC/4794/Sr/21 w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego oddala skargę. Decyzją z [...] września 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (SKO/ORGAN) po rozpoznaniu odwołania A. M. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2021r. Nr [...] zmieniającej decyzję nr [...] z dnia [...] września 2020r. poprzez przyznanie świadczenia w formie: 1. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia, na M. G. w kwocie [...] zł miesięcznie, w okresie od 2021-05-[...] do 2021-10-[...]. 2. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, na N. S. w kwocie [...] zł jednorazowo; Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2020r. wydaną przez Prezydenta [...] na wniosek złożony w dniu [...].08.2020r. przyznano pani A. M., na podstawie art. 4 ust. 2, art 5 ust.1 art. 6, art. 8 pkt 4a, pkt 6 art. 12a, art 14, art. 20 ust. 2 i ust 3, art. 23, art. 24 ust. 1 i ust. 2,oraz art 26 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, następujące świadczenia: 1. zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat, na K. G., w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od 2020-11-[...] do 2021- 10-[...]. 2. zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat, na M. G., w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od 2020-11-[...] do 2021- 10-[...]. 3. zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat, na N. S., w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od 2020-11-[...] do 2021-10-[...]. 4. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, przyznany na K. G., w kwocie [...] zł jednorazowo. 5. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, przyznany na M. G., w kwocie [...] zł jednorazowo. 6. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, przyznany na N. S., w kwocie [...] zł miesięcznie, na okres od 2020-11-[...] do 2021-10-[...]. Na podstawie art, 107 § 4 kpa, organ I instancji odstąpił od uzasadnienia ww. decyzji, z uwagi na uwzględnienie w całości wniosku strony. W dniu [...].05.20211 r. A. M. złożyła wniosek o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na M. G.. Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. Nr [...] Prezydent [...] zmienił powyższą decyzję nr [...] z dnia [...] września 2020r. i przyznał A. M. świadczenia w formie: 1. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia, na M. G. w kwocie [...] zł miesięcznie, w okresie od 2021-05-[...] do 2021-10-[...]. 2. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, na N. S. w kwocie [...] zł jednorazowo. Pozostałe elementy decyzji nr [...] z dnia [...] września 2020r. pozostały bez zmian. Na podstawie art. 107 § 4 K.p.a. organ I instancji odstąpił od uzasadnienia ww. decyzji, z uwagi na uwzględnienie w całości wniosku strony. Z decyzją powyższą nie zgodziła się A. M. wniosła odwołanie, w którym domagała przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na M. G. na okres od [...].08.2020r. do [...].04.2021r. Skarżąca wyjaśniła, że orzeczenie o niepełnosprawności ze względu na panujący stan epidemii C0VID-19 zostało wydane zaocznie bez osobistego udziału małoletniego i skarżącej w siedzibie [...] w dniu [...].02.2021r. i zgodnie z obowiązującymi przepisami zostało doręczone skarżącej drogą pocztową w dniu [...].03.2021r., co potwierdza wydruk ze strony poczty polskiej przesyłki poleconej o numerze: [...], Skarżąca dopiero w dniu [...].03.2021r. dowiedziała się o wydanej decyzji. Okres trzech miesięcy na złożenie wniosku o przyznanie dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5-tego roku życia, w ocenie skarżącej również powinien być liczony poczynając od [...].03.2021r. tj. od dnia doręczenia orzeczenia o niepełnosprawności (ponieważ ze względu na panujący stan epidemii COVID-19 i obowiązujące przepisy, orzeczenia były i są nadal rozpatrywane i wydawane wyłącznie zaocznie bez osobistego udziału stron). Niezależnie od powyższego skarżąca zaznacza, że złożyła wniosek o zasiłek pielęgnacyjny i decyzja w tej sprawie została wydana w dniu [...].05.2021r. o czym dowiedziała się z końcem maja 2021r. Przy otrzymaniu ww. decyzji jak i wcześniejszego wezwania dot. Zasiłku pielęgnacyjnego skarżąca nie została poinformowana przez pracowników gminy o możliwości złożenia wniosku o dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5-tego roku życia, a urzędnicy nie wzięli pod uwagę takiego wniosku do rozpatrzenia. O tym fakcie skarżąca została przez pracowników urzędu powiadomiona dopiero, gdy złożyła wniosek o wypłatę świadczenia z tytułu rozpoczęcia nauki przez córkę w szkole podstawowej. W ocenie skarżącej, urzędnicy świadomie i celowo przetrzymali informację przekazując ją dopiero wtedy, gdy według nich minął już okres na wyrównanie tego świadczenia. Skarżąca kwestionuje również brak uzasadnienia wydanej decyzji organu I instancji ponieważ, że wbrew twierdzeniom organu nie uwzględnia ona w całości wniosku strony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po odwołaniu się do treści przepisów art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie podzieliło zarzutów odwołania wskazując, że strona wbrew swojej argumentacji nie złożyła wniosku o dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia, na M. G. przed upływem 3 miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Organ podniósł, że w rozpatrywanej sprawie orzeczenie o niepełnosprawności wydane zostało [...].02.2021 r. (w wyniku rozpoznania wniosku złożonego [...].08.2020r.), wniosek o dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego złożony został [...].05.2021r. Organ zaznaczył, że poprzedni wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego złożony został [...].08.2020r., (dotyczył okresu zasiłkowego 2020/2021). Zdaniem organu należy domniemywać, że wypełniając ww. wniosek, gdzie w punkcie - dane dziecka, były wymienione wszystkie dodatki do zasiłku rodzinnego, w tym dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, skarżąca miała pełną wiedzę o rodzajach przysługujących dodatków. W ocenie organu zaznaczając tylko jeden dodatek po zaznajomieniu się z treścią formularza, strona dokonała wyboru i wniosła o przyznanie tylko jednego dodatku bez dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Zdaniem organu może świadczyć o tym również fakt złożenia w dniu [...].04.2021r. wniosku o inne świadczenie również uzależnione od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności tj. o zasiłek pielęgnacyjny. Skoro, w ocenie organu, w tej dacie tj. [...].04.2021r. strona złożyła wniosek o zasiłek pielęgnacyjny to miała też możliwość wystąpienia z wnioskiem o przedmiotowy dodatek do zasiłku rodzinnego. Z przedstawionych względów nie można, w ocenie organu, przyjąć, iż jak twierdzi skarżąca, zaistniała tu wina organu I instancji. SKO podkreśliło, że organ w takich sytuacjach nie działa z urzędu. Organy administracji nie mogą działać na podstawie uznania administracyjnego ale zgodnie z art. 6 k.p.a. i zasadą praworządności w nim wyrażonej, na podstawie konkretnej normy prawnej wynikającej z jednoznacznie sformułowanego przepisu prawa. Wobec treści obowiązujących w przedmiotowym zakresie przepisów, SKO nie znalazło podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. M. zaskarżając ją w zakresie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego za okres od [...] sierpnia 2020 r. do [...] kwietnia 2021r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. niezgodność decyzji z prawem, 2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 31 uśr polegającej na uznaniu że skarżącej nie przysługuje prawo do wstecznej wypłaty dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia w okresie od [...] sierpnia 2020 r. do [...] kwietnia 2021 r. podczas gdy w przypadku odmowy przyznania świadczeń rodzinnych na skutek błędu realizującego zadania w zakresie świadczeń rodzinnych wypłata świadczeń rodzinnych może nastąpić za 3 lata , licząc od dnia zawiadomienia o popełnieniu błędu lub dnia wydania decyzji prostującej błąd z urzędu; 3. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 24 ust 2a uśr w zw. z art. 5 kc poprzez uznanie że na skutek niedochowania terminu skarżąca utraciła możliwość uzyskania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia za okres od [...] sierpnia 2020 r. do [...] kwietnia 2021 podczas gdy zasady współżycia społecznego przemawiają za tym aby jej to świadczenie przyznać gdyż Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] nie pouczył skarżącej o takiej konieczności, a sama strona skarżąca wbrew twierdzeniom Zespołu Orzekającego SKO w terminie złożyła wniosek o dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia ponieważ złożyła go w dniu [...] maja 2021 r. a orzeczenie o niepełnosprawności uprawomocniło się w dniu [...] kwietnia 2021 r. wiec zgodnie z przepisem art. 24 ust 2a uśr okres trzech miesięcy na zawnioskowanie o wypłatę świadczenia z wyrównaniem od dnia przyznania niepełnosprawności mijał dopiero w dniu [...] lipca 2021 ponieważ datą wydania orzeczenia jest wydanie orzeczenia prawomocnego i niepodlegającego zaskarżeniu; 4. naruszenie art. 7, 77 1 oraz art. 80 kpa a co w konsekwencji do prowadziło do naruszenia art. 24 ust 2 a uśr. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia za okres od [...] sierpnia 2020 r. do [...] kwietnia 2021r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie sporny jest okres za który skarżącej przyznano świadczenie w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Organy bowiem przyznały prawo do tego dodatku na syna M. G. od miesiąca w którym złożono wniosek tj. od [...] maja 2021 r. do [...] października 2021 natomiast skarżąca uważa, że prawo do tego dodatku powinno jej zostać przyznane od [...] sierpnia 2020 r. tj. od miesiąca w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności. Zgodnie z art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych co do zasady ustala się na okres zasiłkowy. Wyjątek stanowią świadczenia rodzinne wskazane w art. 24 ust. 1 in fine u.ś.r., w tym omawiany dodatek do zasiłku rodzinnego. Prawo do tego świadczenia ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 u.ś.r.). Świadczenie to nie jest bowiem przyznawane z urzędu, ale wyłącznie na podstawie wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Tym samym sprawa o przyznanie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego nie może toczyć się bez odpowiedniego wniosku osoby zainteresowanej. Konsekwencją powyższego jest wyraźnie przewidziana w treści art. 24 ust. 2 u.ś.r. dopuszczalność ustalenia prawa do owego świadczenia dopiero od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, z tym jednak, że zasada z art. 24 ust. 2 u.ś.r. doznaje przełamania w art. 24 ust. 2a u.ś.r., który stanowi, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Rozwiązanie przewidziane w art. 24 ust. 2a u.ś.r. umożliwia zatem nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny związany z procedowaniem przez właściwe do tego organy w sprawie orzekania o niepełnosprawności lub o jej stopniu mającym charakter prejudycjalny dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak skorzystanie z dobrodziejstwa tego unormowania przez osobę niepełnosprawną lub jej opiekuna jak w tej sprawie, obwarowane jest wystąpieniem przez nią ze stosownym wnioskiem do organu pomocowego o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności - w ściśle określonym terminie - tj. w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W sprawie niniejszej nie ma wątpliwości, że wniosek o przyznanie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego M. G. został złożony przez skarżącą w dniu [...] maja 2021 r. Jak wynika z akt orzeczenie o niepełnosprawności syna skarżącej M. G. zostało wydane [...] lutego 2021 r. Zatem dla zachowania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego wniosek powinien zostać złożony przez skarżącą w terminie 3 miesięcy licząc od dnia 16 lutego 2021 r. tj. do 16 maja 2021 r. Wniosek natomiast został złożony 24 maja 2021 r., a zatem po upływie terminu wynikającego z powołanego przepisu art. 24 ust 2a u.ś.r. W tej sytuacji przyznanie omawianego świadczenia nie mogło nastąpić wcześniej niż od miesiąca, w którym został złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie omawianego dodatku do zasiłku rodzinnego tj. od 1 maja 2021 r. Nie ma bowiem prawnej możliwości przyznania świadczenia od daty złożenia wniosku, gdyż od daty wydania orzeczenia do daty złożenia wniosku o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego upłynęły ponad 3 miesiące. Sąd zwraca także uwagę, że treść wniosków jest sformułowana w sposób jasny i czytelny. Z treści wniosku można wyczytać jakie rodzaje świadczeń rodzinnych i dodatków przysługują stronie, w tym dodatków związanych z posiadanym przez dziecko orzeczeniem o niepełnosprawności. Organ nie miał obowiązku działać z urzędu i pouczać strony z urzędu o rodzaju przysługujących jej świadczeń. Jak wynika z akt skarżąca prawidłowo składała wnioski korzystając również z systemu informatycznego. W terminie również złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po uzyskaniu orzeczenia o niepełnosprawności syna. Ponadto w formularzu wniosku składanym przez skarżącą w dniu [...] sierpnia 2020 był wymieniany omawiany dodatek i skarżąca tego dodatku wówczas nie zaznaczyła ubiegając się o świadczenia na syna M. G. gdyż miała świadomość braku orzeczenia o niepełnosprawności syna. Po wydaniu orzeczenia o niepełnosprawności to strona winna dochować należytej staranności i ustalić zarówno poprzez kontakt z organem jak i poprzez treść dostępnych wniosków jakie uprawnienia jej przysługują. Analiza akt sprawy wskazuje, że strona jest świadoma przysługujących jej uprawnień i nie jest nieporadna. Sąd wskazuje także, że treść przepisu art. 24 nie budzi wątpliwości interpretacyjnych a organy i sąd mają obowiązek działać w granicach prawa wyznaczonych treścią tych przepisów. Określony zaś w art. 24 ust. 2a u.ś.r. termin trzymiesięczny jest terminem materialnoprawnym, co oznacza, że uchybienie temu terminowi powoduje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym, a organy administracji publicznej nie mają możliwości przywrócenia tego rodzaju uchybionego terminu. Sąd podziela przy tym stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 , w którym Sąd ten podkreślił opierając się w szczególności na dotychczasowym własnym dorobku orzeczniczym oraz Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego, że językowe znaczenie tekstu nie jest bezwzględną granicą wykładni, natomiast do jej przekroczenia niezbędne jest dostatecznie silne uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych. Formułując warunki odstąpienia od literalnego rozumienia przepisu, w orzecznictwie wskazuje się, że może to mieć miejsce, gdy językowe dyrektywy interpretacyjne nie pozwalają z danego tekstu prawnego wyinterpretować jednoznacznej normy postępowania w jakieś sprawie albo gdy wykładnia językowa pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią innych norm, prowadzi do absurdalnych z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego konsekwencji, rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć lub pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi. Odstępstwo od reguły prymatu językowego sensu przepisu dopuszczalne jest również wtedy, gdy wykładnia gramatyczna prowadzi do sprzeczności z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi lub do rażącej niesprawiedliwości, sankcjonuje nieracjonalność ustawodawcy, niweczy cel instytucji prawnej, prowadzi do wniosków niedorzecznych lub wynika z błędu legislacyjnego. W przypadku objętych rozpoznawaną sprawą przepisów, tj. art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny czy poddające w wątpliwość racjonalność albo celowość przyjętego rozwiązania. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, ze decyzje organów są prawidłowe i skargę oddalił na podstawie art. 151 ppsa.