I SA/Wa 3209/13

Starszy referendarz sądowy Justyna Wtulich Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 19 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie : zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia : odmówić J. K. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął w dniu 13 czerwca 2014 r. (data stempla biura podawczego) formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą pozostaje dwoje dzieci w wieku szkolnym. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca podał, że płaci alimenty na podstawie wyroku sądowego. Wnioskodawca przekreślił pkt 10 formularza-dochody nie wskazując żadnego dochodu ani źródła swego utrzymania. W punkcie 7 formularza majątek wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnego majątku. Do formularza dołączył zaświadczenie o zawieszeniu działalności gospodarczej z dnia 14 października 2011 r. oraz deklarację dla podatku i usług za miesiąc czerwiec 2011 r. Zarządzeniem z dnia 25 czerwca 2014 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie z czego lub przy czyjej pomocy wnioskodawca utrzymuje siebie oraz dwoje dzieci, skoro w nadesłanym formularzu w rubryce 10. dochody nie wskazał żadnego dochodu. Zapytano wnioskodawcę także, czy dzieci pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, czy też mieszkają razem z matką i są na jej utrzymaniu oraz gdzie wnioskodawca wraz z córkami zamieszkuje (dom/mieszkanie), należało podać wielkość w m ² i jaki tytuł prawny posiada do domu/mieszkania w którym mieszka (np. tytuł własności, najmu, użyczenia, inne), gdyż w nadesłanym formularzu wnioskodawca podał, że nie posiada domu ani mieszkania. Zwrócono się do wnioskodawcy także z zapytaniem, czy ponosi koszty, a jeśli tak, to jakie związane z zamieszkaniem, (np. z tytułu płatności za wynajem, czynsz, energię elektryczną, gaz, telefon, itp.), należało je wyszczególnić i podać ich wysokość. Wezwano wnioskodawcę do podania, czy obecnie jest osobą bezrobotną, a jeśli tak, to, czy ma przyznany zasiłek dla osób bezrobotnych czy też nie, jeśli tak, należało wskazać jego wysokość. Zapytano wnioskodawcę, czy obecnie prowadzi działalność gospodarczą, jeśli tak, należało wskazać wysokość uzyskiwanego miesięcznie dochodu, gdyż z nadesłanego zaświadczenia z Urzędu Miasta i Gminy K. z dnia 14.10.2011 r. wynika, że wnioskodawca zawiesił działalność gospodarczą na rok, tj. od dnia 01.07.2011 r. do dnia 01.07.2012 r. Zwrócono się do wnioskodawcy także z zapytaniem jakiego rodzaju działalność gospodarczą prowadził bądź nadal prowadzi, należało wskazać branżę i rodzaj wykonywanej pracy oraz czy jest to działalność jednoosobowa, czy też wnioskodawca zatrudnia jakieś osoby, jeśli tak, należało podać ile osób. Wezwano wnioskodawcę do wskazania, czy uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia bądź wykonywania prac dorywczych, sezonowych, umów zlecenia, o dzieło, itp., jeśli tak, należało podać wysokość uzyskiwanego dochodu oraz tytuł z którego jest on uzyskiwany oraz jakie ponosi miesięczne koszty stałe związane z bieżącymi potrzebami życia codziennego, (tj. na zakup żywności, odzieży, środków chemicznych, itp.) dla siebie oraz dzieci. Zwrócono się do wnioskodawcy z zapytaniem, czy posiada pojazdy mechaniczne, jeśli tak, należało podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy), oraz czy otrzymuje pomoc od rodziny, znajomych, organizacji społecznych lub państwowych, jeśli tak, należało podać od kogo w jakiej wysokości lub formie. Ponadto wezwano wnioskodawcę do nadesłania wyciągów z konta bankowego z dwóch ostatnich miesięcy (kwiecień, maj 2014 r.), zeznania podatkowego złożonego w Urzędzie Skarbowym za 2013 r. bądź deklaracji dla podatku od towaru i usług (VAT-7), za miesiąc kwiecień i maj 2014 r. W dniu 18 lipca 2014 r. (data stempla biura podawczego ) do Sądu wpłynęły żądane dodatkowe wyjaśnienia. Wnioskodawca sprostował swoje poprzednie oświadczenie dotyczące zatrudnienia i uzyskiwanego dochodu oświadczając, że utrzymuje się z pracy dorywczej w różnych miejscach z której uzyskuje drobne kwoty, co jest wynikiem aktualnej sytuacji na rynku pracy. Wnioskodawca wyjaśnił, że dzieci mieszkają razem z matką, on natomiast stara się współfinansować wydatki z nimi związane w ramach swoich możliwości. Oświadczył, że komornik potrąca kwotę 1.000,00 zł z należnej mu diety z tytułu pełnienia funkcji społecznej. Wnioskodawca oświadczył, że zamieszkuje w mieszkaniu będącym własnością córki, której jest opiekunem prawnym oraz ponosi koszty związane z opłatami w wysokości około [...] złotych miesięcznie. Wnioskodawca oznajmił, że obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i nie jest zarejestrowany w biurze pośrednictwa pracy. Oświadczył, że obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, która jest zawieszona. Wnioskodawca wskazał, że prace dorywcze, które wykonuje nie są oparte na żadnych umowach i w związku z tym nie może określić łącznego dochodu. Podał, że na zaspokojenie potrzeb socjalnych wydaje miesięcznie około 200,00 złotych oraz że nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych. Oświadczył, że pomoc jaką otrzymuje od rodziny ogranicza się do sporadycznych posiłków. Wskazał, że nie posiada konta bankowego, nie składał zeznania podatkowego (brak dochodów ewidencjonowanych), jak również nie składał deklaracji dla podatków od towarów i usług. Zarządzeniem z dnia 28 lipca 2014 r. wezwano ponownie wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie wysokości dochodu osiągniętego w miesiącu lipcu 2014 r. z tytułu wykonywania prac dorywczych bez podania rodzaju funkcji społecznej jaką pełni i wysokości diety jaką otrzymuje z tytułu jej wykonywania. Jednocześnie poinformowano wnioskodawcę, że udzielenie powyższych informacji jest niezbędne dla prawidłowego rozpoznania złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W dniu 18 sierpnia 2014 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęły żądane dodatkowe wyjaśnienia. Z nadesłanych informacji wynika, że w miesiącu lipcu wnioskodawca nie osiągnął żadnego dochodu z tytułu wykonywania prac dorywczych. Oświadczył, że aktualnie pełni funkcje społeczne przewodniczącego Gminnego Koła Sojuszu Lewicy Demokratycznej w K. oraz członka zarządu Rady Powiatu P. Sojuszy Lewicy Demokratycznej. Wnioskodawca oświadczył, że z tego tytułu nie pobiera żadnego wynagrodzenia. Dodał, że pełni także funkcję przewodniczącego rady osiedla "M." w K.i z tego tytułu przysługuje mu dieta kwartalna w wysokości 1.000,00 złotych, która w całości podlega zajęciu przez komornika sądowego na rzecz zasądzonych alimentów dla dzieci. Wnioskodawca dołączył pismo Sojuszu Lewicy Demokratycznej kierowane do niego oraz zaświadczenia komornika sądowego o dokonanych wpłatach. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie z art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. To wnioskodawca zatem powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeśli jednak oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd/referendarz sądowy rozpoznający wniosek może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, polegające na wezwaniu tegoż wnioskodawcy do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Ze względu na niewystarczające dane zawarte w nadesłanym formularzu zarządzeniem z dnia 25 czerwca 2014 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku poprzez podanie m.in. z czego lub przy czyjej pomocy wnioskodawca utrzymuje siebie oraz dwoje dzieci skoro w nadesłanym formularzu w rubryce 10 dochody wnioskodawca nie wskazał żadnego dochodu. W nadesłanych do Sądu wyjaśnieniach wnioskodawca sprostował swoje poprzednie oświadczenie zawarte w formularzu i podał, że utrzymuje się z pracy dorywczej w różnych miejscach, z której uzyskuje drobne kwoty. Dodał, że prace dorywcze, które wykonuje nie są oparte na żadnych umowach i dlatego nie może określić dochodu. Jednocześnie podał, że komornik potrąca kwotę 1.000,00 złotych z należnej mu diety z tytułu pełnienia funkcji społecznej. Oświadczył, że ponosi także koszty związane z utrzymaniem mieszkania córki, w którym mieszka w wysokości około 460,00 zł miesięcznie. Wskazał, że na zaspokojenie potrzeb socjalnych wydaje miesięcznie około 200,00 złotych. Ze względu na niewystarczające dane do prawidłowego rozpoznania wniosku ponownie wezwano wnioskodawcę do nadesłania wyjaśnień poprzez podanie wysokości dochodu osiągniętego w miesiącu lipcu 2014 r. z tytułu wykonywania prac dorywczych z których wnioskodawca się utrzymuje. Ponadto, wezwano wnioskodawcę do podania rodzaju funkcji społecznej jaką pełni i wysokości diety jaką otrzymuje z tytułu jej wykonywania. W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca oświadczył, że w miesiącu lipcu 2014 r. nie osiągnął żadnego dochodu z tytułu wykonywania prac dorywczych, a dieta kwartalna, którą otrzymuje w wysokości 1.000,00 zł podlega w całości zajęciu przez komornika sądowego na rzecz zasądzonych alimentów na dzieci. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy. Nie wiadomym jest przede wszystkim z czego lub przy czyjej pomocy wnioskodawca się utrzymuje skoro, jak oświadczył w lipcu 2014 r. nie osiągnął żadnego dochodu. Zaznaczyć należy, że wnioskodawca nie podał także pomimo stosownych wezwań wysokości miesięcznego dochodu z jakiego się utrzymuje z tytułu wykonywania prac dorywczych oznajmiając jedynie, że prace które wykonuje nie są oparte na żadnych umowach. Stwierdzić należy, że brak umów na podstawie których wnioskodawca wykonuje prace nie stanowi przeszkody w podaniu wysokości uzyskiwanego dochodu. Pomimo braku stosownych umów, za wykonywaną pracę wnioskodawca niewątpliwie otrzymuje wynagrodzenie, którego wysokości jednak nie podał nawet w przybliżonym zakresie. Zgodnie natomiast z poglądem wyrażonym w postanowieniu NSA z dnia 1 lipca 2014 r. sygn. akt I FZ 152/14 brak przedstawienia, mimo stosownego wezwania, dokumentacji, która w ocenie sądu uzasadniałaby wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie przeradza się w obowiązek sądu do dalszego wzywania skarżącego, aby ten usunął wątpliwości odnoszące się do jego rzeczywistego stanu majątkowego. Sprzeciwiałoby się to z nakazem rozpatrywania sprawy w rozsądnym terminie i powodowało nieuzasadnioną przewlekłość postępowania w sprawie dotyczącej przyznania prawa pomocy. Podzielając powyższe stanowisko nie wezwano wnioskodawcy po raz trzeci do wskazania wysokości uzyskiwanego dochodu. Oceniając zatem zasadność wniosku skarżącego na podstawie dostępnego materiału uznano, że brak jest podstaw do jego uwzględnienia. Nie wyjaśnienie podstawowej kwestii jaką jest wysokość dochodu z którego wnioskodawca się utrzymuje i ponosi koszty związane z utrzymaniem siebie oraz mieszkania uniemożliwia dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Nie można bowiem ocenić, czy wysokość uzyskiwanego dochodu rzeczywiście nie pozwala wnioskodawcy na poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Dodać należy, że nadesłane przez wnioskodawcę informację w dodatkowych wyjaśnieniach są ogólnikowe i niewystarczające do ustalenia jego sytuacji finansowej. Wyjaśnić należy, że ze względu na ustawowe zwolnienie wnioskodawcy od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, na podstawie art. art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a. wniosek rozpoznano w zakresie ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Stwierdzono zatem, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku bowiem nadesłane dane są niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Nie nadsyłając żądanych dodatkowych informacji dotyczących wysokości uzyskiwanego dochodu wnioskodawca tym samym nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Tymczasem uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.