I SA/Wa 3215/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skarg K. J.- Ż. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie opłata za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania K. J., decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] ustalającą opłatę w wysokości [...] zł miesięcznie od dnia 1 stycznia 2012 r. do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej za pobyt T. Ł. w niezawodowej rodzinie zastępczej ustanowionej w osobach K. i J. Ł.. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Prezydent [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. ustalił od K. J. opłatę w wysokości 1.000,00 zł miesięcznie od dnia 1 stycznia 2012 r. za pobyt małoletniego syna T. Ł. w pieczy zastępczej – niezawodowej rodzinie zastępczej ustanowionej w osobach K. i J. Ł. zam. w [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. Nr 149, poz. 887) za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą opłatę miesięczną w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 – w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka. Stosownie z ust. 2 powołanego przepisu za ponoszenie opłaty o której mowa w ust. 1 rodzice odpowiadają solidarnie. Przy czym z akt sprawy wynika, iż ojciec dziecka nie żyje, więc stroną postępowania jest jedynie K. J.. W trakcie wszczętego postępowania, pomimo prawidłowego pouczenia o przysługującym prawie do wglądu w akta sprawy i możliwości udokumentowania swojej sytuacji bytowej, strona nie brała czynnego udziału w sprawie. W szczególności nie skorzystała z możliwości przedstawienia dokumentów określających jej sytuację dochodową, zdrowotną i majątkową. Zatem organ I instancji stwierdził, że w przypadku K. J. nie można zastosować zapisów uchwały Rady Miasta [...] z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w części dotyczącej odstąpienia od ustalenia przedmiotowej opłaty, bowiem nie udokumentowała ona swojej sytuacji materialno-bytowej, ani nie wystąpiła z wnioskiem w tej sprawie. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła K. J., podnosząc, że nie zapewniono jej czynnego udziału w postępowaniu. Jednocześnie wskazała na swoją trudną sytuację materialną, która uniemożliwia wykonanie kwestionowanej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania, podzieliło przedstawione w sprawie stanowisko organu I instancji. Kolegium stwierdziło, że K. J. pismem z dnia 27 czerwca 2013 r. została prawidłowo zawiadomiona o wszczęciu niniejszego postępowania oraz pouczona o treści art. 10 i art. 73 § 1 kpa, a także o możliwości złożenia wniosku o odstąpienie od ustalenia ww. opłaty. Strona nie skorzystała z przysługującego jej prawa i nie przedłożyła żadnych dokumentów określających jej sytuację dochodową, zdrowotną i majątkową, ani nie złożyła w tym przedmiocie wniosku. Wobec czego brak było możliwości zastosowania zapisów uchwały Rady [...] z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w części dotyczącej odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt syna w pieczy zastępczej. Natomiast z treści art. 193 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wynika obowiązek opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Obowiązek ten może zostać ograniczony lub zniesiony tylko w wyjątkowych przypadkach określonych w przepisach prawa. Odstąpienie od opłaty, jej umorzenie w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenie terminu płatności lub też rozłożenie na raty nie jest obligatoryjne, co oznacza, że właściwy organ ma prawo a nie obowiązek zastosowania wymienionej ulgi. Jednocześnie organ może zastosować ulgę pod warunkiem, iż osoba zainteresowania spełnia przesłanki określone w przepisach prawa i jest w stanie to udowodnić poprzez złożone przez siebie dokumenty. Zatem w interesie odwołującej jest wykazanie, że ma ona prawo do zastosowania wobec niej żądanej ulgi, czego w przedmiotowej sprawie odwołująca nie wykazała. Jednakże niezależnie od tego organ odwoławczy zauważył, iż odwołująca może wystąpić o umorzenie ustalonej należności w całości lub w części, stosownie do § 3 powołanej uchwały. Organ ma również możliwość na wniosek zainteresowanej rozłożenia płatności na raty lub odroczenia terminu spłaty. Jednocześnie w przypadku wystąpienia z wnioskiem o zastosowanie ulgi odwołująca powinna złożyć dokumenty będące podstawą do jej udzielenia. Kwestionując prawidłowość decyzji Kolegium K. J. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 193 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przez błędne przyjęcie, że posiada zdolności finansowe na łożenie na rzecz małoletniego T. Ł. kwoty 1.000,00 zł miesięcznie oraz naruszenie art. 10 kpa poprzez pozbawienie skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania. W uzasadnieniu skargi podniosła, iż sytuacja bytowa i zdrowotna uprawnia ją do skutecznego wnioskowania do odstąpienia od naliczenia opłaty. Tymczasem została pozbawiona przez organ udziału w postępowaniu administracyjnym i nie była wzywana do zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy. Przy czym zaprzeczyła otrzymaniu jakiejkolwiek korespondencji pochodzącej z organu administracji, w tym zawiadomienia o wszczęciu postępowania z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...]. Nie została również prawidłowo pouczona przez organ o przysługującym jej prawie wglądu do akt sprawy i możliwości udokumentowania swojej sytuacji bytowej, a także prawie do złożenia wniosku o odstąpienie od ustalenia opłaty. Wobec czego została pozbawiona możliwości przedstawienia dokumentów, które potwierdzałyby jej sytuację materialno-bytową i zdrowotną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Dokonując takiej kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 193 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Stosownie do powołanego przepisu za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej rodzice ponoszą opłatę miesięczną w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 – w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka. Zgodnie z ust. 2 w/w przepisu za ponoszenie opłaty o której mowa w ust. 1 rodzice odpowiadają solidarnie. Przepis ten stosuje się również do rodziców pozbawionych władzy rodzicielskiej lub których władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (ust. 6). Opłatę, o której mowa we wskazanym art. 193 ust. 1, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej (art. 194 ust. 1 ustawy). Przy czym Rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. (art. 194 ust. 2). Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 (art. 194 ust. 3). Powyższe przepisy statułują zatem zasadę odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, a umorzenie w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty lub odstąpienie od jej ustalenia zostały przekazane do właściwości starosty (w przedmiotowej sprawie Prezydenta [...]), który wydając decyzję w tym przedmiocie winien – zgodnie z zapisami uchwały Rady [...] z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] - kierować się przede wszystkim sytuacją rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową osób zobowiązanych, tj. w niniejszej sprawie jedynie matki dziecka, gdyż ojciec dziecka nie żyje. Wskazać jednak należy, że rodzic dziecka musi mieć świadomość, że dopóty, dopóki jego dziecko przebywa w rodzinie zastępczej jest z mocy przepisów prawa obowiązany do ponoszenia opłaty określonego stosownie do treści art. 80 ust. 1 i art. 81 ustawy. Obowiązek ten może zostać ograniczony bądź zniesiony tylko w wyjątkowych przypadkach określonych w przepisach prawa. Zwolnienie z opłaty nie jest bowiem obligatoryjne, co oznacza, że właściwy organ ma prawo, a nie obowiązek zastosowania zwolnienia. Organ może zwolnić z opłat pod warunkiem, że osoba zainteresowana spełnia przesłanki określone w przepisach i jest w stanie to udowodnić poprzez złożone przez siebie dokumenty. Innymi słowy osoba zainteresowana musi aktywnie współpracować z organem między innymi poprzez pozostawanie z nim w kontakcie, przedkładanie na wezwanie dokumentów żądanych przez organ. W interesie jej jest bowiem wykazanie, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do ulgi w ponoszeniu tej opłaty, w tym do częściowego lub całkowitego zwolnienia z jej ponoszenia. Jak wynika natomiast z akt niniejszej sprawy skarżąca w trakcie wszczętego postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty wynikającej z przedstawionego przepisu art. 193 ust. 1 pkt 1 nie skorzystała z możliwości przedstawienia dokumentów określających jej sytuację dochodową, zdrowotną i majątkową. Z akt administracyjnych wynika bowiem jednoznacznie, że organ pismem z dnia [...] czerwca 2013 r. znak [...] zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt syna T. Ł. w pieczy zastępczej - niezawodowej rodzinie zastępczej ustanowionej w osobach K. i J. Ł. oraz pouczył o treści art. 10 i art. 73 § 1 k.p.a. a także o prawie złożenia wniosku o odstąpienie od ustalenia ww. opłaty. Zawiadomienie zostało skutecznie doręczone skarżącej w dniu 16 lipca 2013 r. (odbiór pokwitował mąż skarżącej – K. Ż.). Jednakże skarżąca, pomimo prawidłowego pouczenia o przysługującym prawie do wglądu w akta sprawy i możliwości udokumentowania swojej sytuacji bytowej, nie brała czynnego udziału w sprawie - postawa skarżącej była bierna. Zatem organy orzekające w sprawie prawidłowo zobowiązały K. J. do ponoszenia opłaty za pobyt małoletniego syna T. Ł. w niezawodowej rodzinie zastępczej. Przy czym zasadnie stwierdziły, że w przypadku K. J. nie można zastosować zapisów uchwały Rady Miasta [...] z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w części dotyczącej odstąpienia od ustalenia opłaty, bowiem ww. nie udokumentowała swojej sytuacji materialno-bytowej, ani nie wystąpiła z wnioskiem w tej sprawie. Dodatkowo w oparciu o przepisy powołanej ustawy, wysokość opłaty została ustalona prawidłowo. W związku przedstawioną sytuacją zdaniem Sądu, a wbrew zarzutom skargi, postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone właściwie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji