I SA/Wa 322/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędzia WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2013 r. sprawy ze skargi K. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania K. A. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] października 2012 r., nr [...] w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na W. A. w okresie od 1 czerwca 2012 r. do 30 września 2012 r. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w R., decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], przyznał L. C. -jako przedstawicielowi ustawowemu W. A. - świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną (W. A.), do ukończenia 18 roku życia, w kwocie 500,00 zł miesięcznie, na okres od 1 czerwca 2012 r. do 30 września 2012 r. O fakcie tym, organ poinformował – pismem z dnia 22 czerwca 2012 r. – K. A., jako zobowiązanego do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela (Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w R.) należności w wysokości świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Następnie, Wójt Gminy R. decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...] orzekł o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego – K. A. - należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego dla L. C. na dziecko: W. A., za okres od 1 czerwca 2012 r. do 30 września 2012 r. w wysokości 2.000 zł (kwota bez odsetek) – pkt 1 decyzji, oraz wskazał, że kwota ta podlega zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami liczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty – pkt 2 decyzji. Pismem z dnia 10 września 2012 r. K. A., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru – adw. M. B. zwrócił się do organu z wnioskiem o umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz W. A. w całości wraz z odsetkami. Wójt Gminy R., po rozpatrzeniu ww. wniosku, decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...], odmówił K. A. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na W. A. w okresie od 1 czerwca 2012 r. do 30 września 2012 r. Od ww. decyzji, w ustawowym terminie, odwołanie złożył K. A., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania K. A. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] października 2012 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, iż niniejsze postępowanie prowadzone było w oparciu o przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm.). Ustawa ta, jak podkreślił, organ ma na celu wsparcie osób, które z niezależnych od nich przyczyn nie są w stanie wyegzekwować należnych im świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie natomiast do art. 27 ust. 2 tej ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie Wójt Gminy R., stosownie do tego przepisu, zobowiązał K. A. do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...]. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że umorzenie, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności. Na poparcie swojego stanowiska organ przytoczył orzeczenia sądów administracyjnych. Następnie organ wyjaśnił, że decyzja podejmowana w oparciu o art. 30 ust. 2 w zw. z ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną jest zależne od oceny organu powołanego do rozstrzygania takiej sprawy, który swoje stanowisko winien wyczerpująco wyjaśnić. W ocenie Kolegium Wójt Gminy R. wydając zaskarżoną decyzję zastosował się do tego wymogu. Dalej organ wyjaśnił, iż oceniając możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie fakt, że wprawdzie skarżący obecnie przebywa we W., gdzie nie uzyskuje żadnego dochodu, ale po jej opuszczeniu jego sytuacja dochodowa może ulec zmianie na jego korzyść. Po opuszczeniu wspólnoty K. A. będzie miał bowiem możliwość podjęcia pracy zarobkowej pozwalającej na spłatę zaległości alimentacyjnych wobec gminy. Z zamieszczonego w aktach sprawy pisma Wspólnoty z dnia 1 czerwca 2003 r. wynika, że skarżący przebywa w tamtejszej wspólnocie celem uzdrowienia duszy i ciała, a także, iż pobyt – leczenie modlitwą, pracą i postem – może potrwać ok. 4 lat, w zależności od wyzdrowienia i powrotu do równowagi psychicznej. Z dokumentu tego wynika zatem, że w planach skarżącego znajduje się powrót do jego poprzedniej społecznej roli, a więc również podjęcia pracy zarobkowej, co niewątpliwie umożliwi wywiązanie się z nałożonych na niego obowiązków. Ponadto Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż umorzenie przedmiotowych należności prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużnika przez wszystkich podatników, a zatem sprzeciwia się temu interes społeczny. Tym samym zdaniem organu – umorzenie należności i długu w trybie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów byłoby przedwczesne. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] K. A., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił: 1) naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. przez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i brak dokładnego rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. sytuacji majątkowej i rodzinnej K. A., co miało istotny wpływ na wynik sprawy; 2) naruszenie art. 8 k.p.a. przez przeprowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania obywateli; 3) naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez brak uwzględnienia sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. Wskazując na powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniesiono, że niezrozumienie budzi konstatacja organu, że sytuacja dochodowa K. A. może ulec zmianie, oraz że po opuszczeniu Wspólnoty będzie on miał możliwość podjęcia pracy zarobkowej pozwalającej na spłatę zaległości alimentacyjnych wobec gminy. Ponadto wyjaśniono, że skarżący od blisko 10 lat przebywa we Wspólnocie, funkcjonującej w oparciu o określone zasady, różniące się znacznie od zasad obowiązujących we współczesnych społeczeństwie, nie posiada żadnych środków finansowych, pracując wyłącznie na rzecz Wspólnoty. Życie w zamkniętej społeczności przez blisko dekadę niewątpliwie wpływa - negatywnie, na możliwość znalezienia przez K. A. zatrudnienia na wolnym rynku, tak aby być w stanie spłacić należności wypłacone z funduszu alimentacyjnego. Ponadto skarżący podniósł, iż cierpi na liczne schorzenia natury fizycznej związane z kręgosłupem, zaburzenia oddychania, duszność napadową, skarżący nie może pracować fizycznie. Z obowiązku wykonywania pracy fizycznej, K. A. został zwolniony również we Wspólnocie. Jako dowody skarżący przedstawił: a) zaświadczenie z [...] z dnia 30 kwietnia 2004 r.; b) zaświadczenie lekarza rodzinnego z dnia 15 listopada 2012 r.; c) zaświadczenie z Centralnego Szpitala Klinicznego w W. z dnia [...] listopada 2012 r. Skarżący wskazał również, że wobec niego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] z wniosku W. A., na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] listopada 2001r . sygn. akt [...] zaopatrzonego w klauzulę wykonalności dnia [...] marca 2012 r. Kwota zadłużenia na dzień 29 marca 2012 r. wynosi [...] zł plus odsetki w wysokości [...] zł. Wszczęcie kolejnego postępowania egzekucyjnego sprawi, iż sytuacja skarżącego, który wyraża wolę i chęć zaspokajania potrzeb małoletniego, znacznie się pogorszy a egzekucja zaległych świadczeń alimentacyjnych może sprawić, że skarżący stanie się beneficjentem pomocy społecznej. Ponadto skarżący wskazał, że podjął działania w kierunku zmiany sposobu wykonywania obowiązku alimentacyjnego wzywając do próby ugodowej L. C. jako przedstawicielkę ustawową małoletniego W. A. W wyniku braku zgody strony przeciwnej, do zawarcia ugody jednak nie doszło. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. W niniejszej sprawie przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] października 2012 r., w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na W. A. w okresie od 1 czerwca 2012 r. do 30 września 2012 r. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego do Sądu rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm.), tj. m.in. art. 27 ust. 1, 1a, 2, 3, 7 pkt 2 w zw. z art. 30 ust. 2. Z art. 30 ust. 2 tej ustawy wynika, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z treści tego przepisu wynika więc uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, na co zresztą trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy do organu, który - w ramach uznania administracyjnego - rozstrzyga w sprawie. Wydanie decyzji przez organ musi zostać jednak poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i osobistej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, co w ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie miało miejsce. Jak wynika z akt sprawy skarżący jest [...] letnią osobą, posiada [...]. Jako przyczynę nieuiszczania alimentów na rzecz syna W. A. podał, że jest zrzeszony od 2003 r. we W., do której przystąpił aby prowadzić życie chrześcijańskie, odnaleźć spokój i prawdziwy sens życia. Zamieszkuje wraz z pozostałym członkami Wspólnoty, nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia za pracę jaką świadczy na rzecz Wspólnoty, nie posiada żadnego własnego majątku. Praca we Wspólnocie polega na pomocy biednym, młodzieży i dzieci, które żyją w sytuacji marginalizacji, samotności, opuszczenia. Ponadto skarżący przedłożył do akt sprawy pismo Wspólnoty z 30 kwietnia 2004 r., w którym wskazano, iż "pobyt we Wspólnocie może potrwać około 4 do 5 lat, w zależności od wyzdrowienia i powrotu do równowagi psychicznej, aby dane mu było powrócić do rodziny i obowiązków życiowych". Jednocześnie, jak wskazał skarżący, przeszkodą w spłacaniu alimentów jest pogarszający się jego stan zdrowia, posiada on liczne schorzenia natury fizycznej związane z kręgosłupem, zaburzenia oddychania, duszność napadową, a to powoduje, iż nie może pracować fizycznie. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, tj., zarówno sytuację osobistą K. A., jak i zdrowotną, w ocenie Sądu, rację mają organy, iż w tym konkretnym przypadku nie może być zastosowane umorzenie. Skarżący jest bowiem formalnie osobą zdolną do pracy, nie legitymującą się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, czy też orzeczeniem o niezdolności do pracy. Sąd nie kwestionuje schorzeń, na które choruje skarżący, jednakże, w ocenie Sądu, nie uniemożliwiają one (po ich ustaniu) podjęcia aktywności zawodowej. Ponadto, fakt pobytu we Wspólnocie - na warunkach opisanych przez skarżącego - nie przesądza o tym, że nie będzie on miał możliwości spłaty długu, który na nim ciąży, albowiem nie można wykluczyć, że podejmie on pracę nawet podczas pobytu we Wspólnocie, aby zmniejszać zobowiązanie alimentacyjne na rzecz syna, tym bardziej, iż celem Wspólnoty jest także pomoc dzieciom. Należy podnieść także, iż we Wspólnocie K. A. ma zapewnione całodobowe utrzymanie i stąd też przyszłe zarobki, nawet gdyby miał je uzyskać za kilka lat, mogą zostać przeznaczone na spłatę zaległości. Ponadto, co istotne w sprawie, fakt wypłaty przez Państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie zwalniał dłużnika z obowiązku alimentacyjnego wobec własnego dziecka. Obowiązek ten jest obowiązkiem rodziców, od którego mogą być w zwolnieni tylko w sytuacjach wyjątkowych, spowodowanych brakiem możliwości poprawy swojej sytuacji dochodowej np. w związku z ciężkim schorzeniami (co wynikałoby z orzeczenia o niepełnosprawności), wiekiem. Skoro więc, dłużnik nie wywiązał się ze swoich zobowiązań - to powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać i powinien liczyć się z koniecznością zapłaty tych należności. Mając powyższe na względzie, zdaniem Sądu, brak jest podstaw do umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, przyznanych na osobę uprawnioną. Ponadto, pomimo iż w sentencji decyzji organ pierwszej instancji odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych bez odniesienia się co do żądania umorzenia w zakresie odsetek, jednakże zawarte w uzasadnieniu decyzji stwierdzenie organu, iż brak jest podstaw do umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, stanowi o tym, w ocenie Sądu, iż decyzja ta rozstrzyga żądanie K. A. w całości. W związku z tym należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja została podjęta w granicach uznania administracyjnego, i jako taka nie narusza prawa, a zatem Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.