I SA/Wa 3236/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie: Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. M. K., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...], wydaną po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2014 r. odmawiającej przyznania pomocy finansowej, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzja powyższa wydana została w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy: J. S. pismem z dnia [...] lipca 2014 r. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] o przyznanie mu pomocy finansowej w wysokości [...] zł na zakup leków i szczepionki oraz [...] zł na opłatę czynszu. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie, Prezydent [...] decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] odmówił przyznania J. S. pomocy w formie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego w wysokości [...] zł na zakup leków i szczepionki oraz [...] zł na opłatę czynszu. W uzasadnieniu wskazał, że z przeprowadzonego w dniu [...] lipca 2014 r. wywiadu środowiskowego oraz zebranej w sprawie dokumentacji wynika, że wnioskodawca jest emerytem, osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe a jego dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, stanowiła emerytura w wysokości [...]zł i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Emerytura wnioskodawcy zmniejszona jest o kwotę [...] zł z powodu egzekucji administracyjnej, która prowadzona jest przez komornika na wniosek Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w związku z zadłużeniem czynszowym. Odliczeniu od dochodu podlegają również alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie, płacone na rzecz syna J.S. Organ wyjaśnił, że łączny dochód wnioskodawcy, liczony zgodnie z art. 8 ust.3 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), wyniósł w czerwcu 2014 r. – [...] zł i przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. Zaznaczył jednocześnie, że wnioskodawca zamieszkuje z córką J. S., która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i która pomaga mu w codziennych obowiązkach oraz partycypuje w opłatach za mieszkanie. Córka pobiera świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł miesięcznie z tytułu opieki nad ojcem. Dwoje pozostałych dzieci wnioskodawcy zamieszkuje oddzielnie. Prezydent [...] wskazał poza tym, że J. S. zamieszkuje w mieszkaniu spółdzielczym, bez tytułu prawnego do zajmowanego lokalu. Z powodu zadłużenia czynszowego zasądzona jest jego eksmisja i oczekuje on na przydział lokalu socjalnego. Córka wnioskodawcy pomimo złożonej apelacji nie uzyskała prawa do lokalu socjalnego. J. S. dotychczas otrzymał dwie propozycje lokalu socjalnego, których nie przyjął ponieważ nie spełniały jego oczekiwań. Organ podkreślił, że druga złożona wnioskodawcy propozycja lokalu przy ul. [...] spełnia wszelkie wymogi prawne dla lokalu socjalnego dla jednej osoby i na tle innych lokali socjalnych na W. jest komfortowy. Utrzymanie tego lokalu byłoby o wiele tańsze niż obecnie zajmowanego trzypokojowego lokalu spółdzielczego. Wnioskodawca jest ponadto właścicielem działki, nieruchomości i budynków gospodarczych w M., której wartość została określona na kwotę [...]zł. Z nieruchomości prowadzona jest egzekucja komornicza na wniosek Spółdzielni Mieszkaniowej [...]. Prezydent [...] wyjaśnił, że pomimo przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego, co stanowi wystarczające uzasadnienie negatywnego rozpatrzenia tej sprawy, zbadał, będący przedmiotem postępowania wniosek również pod kątem możliwości przyznania pomocy finansowej na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Jednak również ten przepis nie mógł zostać zastosowany. W sprawie nie zachodzi bowiem, w ocenie organu, "szczególny przypadek", o którym mowa w niniejszym przepisie. Sytuacja wnioskodawcy pozostaje od kilkunastu miesięcy niezmienna, posiada on dochód (który stanowi emerytura i zasiłek pielęgnacyjny) oraz majątek w M. Ponadto stale pomaga mu córka, która partycypuje w opłatach za mieszkanie i pomaga mu usługowo. Wnioskodawca posiada własne środki i możliwości, których racjonalne wykorzystanie pozwoliłoby na przezwyciężenie jego trudnej sytuacji. Wyjaśnił, że zakup leków należy do codziennych czynności osób długotrwale chorych i leczących się i wydatki te powinien wnioskodawca uwzględnić w swoim budżecie domowym. Organ wskazał, że wnioskodawca nie podejmuje ponadto działań w celu poprawy swojej sytuacji finansowej. Nie przyjmuje propozycji lokalu socjalnego, którego utrzymanie jest o wiele tańsze niż lokalu obecnie zajmowanego. Tym samym powiększa on swoje zadłużenie wobec Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]". Prezydent W. zauważył ponadto, że potrącenia komornicze z emerytury są konsekwencją wcześniejszych świadomych wyborów życiowych wnioskodawcy, dotyczących rodziny, majątku i mieszkania. Wskazał również na wysokość środków finansowych, którymi dysponuje, przeznaczonych na wypłatę zasiłków celowych i celowych specjalnych na rok 2014 oraz liczbę osób korzystających z pomocy Ośrodka. Od decyzji powyższej odwołanie w terminie złożył J. S. wskazując na błędne wyliczenia organu dotyczące jego dochodu. Po rozpatrzeniu odwołania oraz zbadaniu akt sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję podzielając wyrażone w niej stanowisko organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał treść art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wskazując, że J. S. przekracza kryterium dochodowe zawarte w tym przepisie. Wyjaśnił, że nawet po potrąceniu części emerytury posiada on dochód znacznie przekraczający to kryterium wynoszące [...] zł. Powołując się ponadto na art. 41 ww. ustawy Kolegium wyjaśniło pojęcie "uznania administracyjnego" i wskazało, że Ośrodek Pomocy Społecznej [...] wziął pod uwagę sytuację życiową wnioskodawcy, potrzeby innych osób ubiegających się o świadczenia pieniężne z pomocy finansowej oraz uwzględnił swoją sytuację finansową. Kolegium podkreśliło ponadto, że wśród przesłanek "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu tego przepisu, nie mieszczą się z pewnością: osiąganie przez wnioskodawcę niskich dochodów, zajęcie wierzytelności z tytułu potrąceń komorniczych, zagrożenie eksmisją, konieczność ponoszenia opłat za czynsz czy też konieczność wykupienia leków. Organ stwierdził, że J.S. posiada stały dochód i zasoby majątkowe (nieruchomość o wartości [...] zł) a jego sytuacja nie jest wyjątkowa i niecodzienna, od kilku lat pozostaje niezmienna. Opierając się na ustaleniach organu pierwszej instancji SKO wskazało również, że wszystkie skargi kierowane przez J.S. do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie, dotyczące odmowy przyznania mu pomocy finansowej, zostały oddalone. Na poparcie organ przytoczył sygnatury akt tych spraw. Reasumując Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że nie dopatrzyło się sprzeczności zaskarżonej decyzji z przepisami obowiązującego prawa. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu, J. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzucił organowi naruszenie art. 41 pkt 1 w zw. z art. 7 i art.100 ustawy o pomocy społecznej, poprzez odmowę przyznania mu zasiłku celowego specjalnego, mimo zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku. Wskazał ponadto na swoją trudną sytuację materialną oraz na problemy zdrowotne. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przyznanie mu zasiłku celowego specjalnego. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym oraz przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Przy czym, zgodnie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r. poz. 270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W oparciu o wskazane wyżej kryteria, Sąd uznał, że skarga w niniejszej sprawie jest niezasadna. Przede wszystkim wskazać należy, że zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej uregulowane zostały w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), która stanowiła materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych w niniejszej sprawie decyzji. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie natomiast do treści art. 39 ust. 1 i 2 ww. ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 1 prawo do tego świadczenia przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza tzw. kryterium dochodowego, które na dzień wydawania zaskarżonych decyzji wynosiło 542 zł. Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Zamieszkuje wspólnie z córką, która pomaga mu w czynnościach domowych oraz partycypuje w opłatach mieszkaniowych. Skarżący uzyskuje stały miesięczny dochód w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...] zł, pomniejszone o kwotę [...] zł jaką uiszcza z tytułu zasądzonych alimentów na rzecz syna J. S. Nie ulega zatem wątpliwości, że przekracza wskazane powyżej kryterium dochodowe (542 zł). Prawidłowo zatem organy orzekające w niniejszej sprawie uznały, że brak jest podstaw do przyznania mu pomocy w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Odnosząc się natomiast do odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 omawianej ustawy, co stanowi główny zarzut skarżącego, przede wszystkim wskazać należy, że przepis ten wymaga, dla przyznania specjalnego zasiłku celowego, wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Jak podkreśla się w ugruntowanym już na tym tle orzecznictwie sądów administracyjnych, chodzi tu o zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym. Sytuacje, których nie sposób przewidzieć, ani im zapobiec przy dołożeniu nawet najwyższej staranności. Muszą one mieć charakter wyjątkowy. Zdaniem Sądu, brak jest podstaw do uznania za taki "szczególny przypadek" sytuacji skarżącego. Analiza materiału dowodowego wskazuje bowiem, że choć jego sytuacja materialna jest trudna, to nie zmienia się od dłuższego czasu. Nie wystąpiło żadne "szczególne wydarzenie", które pogorszyłoby jego dotychczasową sytuację. Co prawda obiektywnie niski dochód (choć przekraczający kryterium dochodowe), problemy zdrowotne oraz mieszkaniowe wskazują na trudną sytuację życiową skarżącego, nie można ich jednak traktować jako szczególnej sytuacji. Jak wynika przy tym z akt sprawy, skarżący korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej od lat, a jego sytuacja pozostaje w zasadzie niezmienna. Pogłębianie się zaś zadłużenia na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" jest zaś w dużej mierze wynikiem odmowy przyjęcia proponowanego mu lokalu socjalnego. Wskazać ponadto należy, że z konstrukcji powołanego wyżej przepisu art. 41 ustawy wynika, że decyzja podejmowana przez organ administracji publicznej na jego podstawie zależy od tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że nie zawsze osoba wnioskująca o pomoc, nawet przy spełnieniu wymaganych kryteriów, zasiłek ten otrzyma. Organ może, ale nie musi przyznać świadczenia. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej wynika bowiem, że udzielając stosownych świadczeń, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Na marginesie wskazać również należy, że przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy Sąd miał na względzie fakt, że skarżący posiada nieruchomość, wycenioną na kwotę około [...] zł z którego miał możliwość skorzystania, a tym samym poprawienia swojej sytuacji finansowej. Ponadto, jak słusznie wskazały organy orzekające w sprawie, skarżący zamieszkuje wraz z córką, która choć prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad ojcem, pomaga mu oraz partycypuje w opłatach za mieszkanie. Biorąc powyższe pod uwagę uznać zatem należało, że organy obu instancji rzetelnie zbadały stan faktyczny sprawy oraz prawidłowo zastosowały przepisy obowiązującego prawa, jak również nie naruszyły granic uznania administracyjnego. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art.151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekła jak w sentencji.