I SA/Wa 324/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Jolanta Zdanowicz (spr.) Protokolant Iwona Kosińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi Fabryki [...] "F." na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej oddala skargę. I SA/Wa 324/04 UZASADNIENIE Minister Infrastruktury decyzją z dn. [...].I.2004 r. [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dn. [...]XI.2003 r. [...] stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody [...] z dn. [...].IX.1992 r. wydanej w przedmiocie uwłaszczenia Fabryki [...] "F." w P. – w części dotyczącej działki nr [...]. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy wskazał następujący stan faktyczny i prawny: Wojewoda [...] decyzją z dn. [...].IX.1992 r. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 05.12.1990 r. przez Fabrykę [...] "F." w P. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w P. przy ul. [...], składającego się z działek wymienionych w decyzji oraz nieodpłatne nabycie własności budynków i urządzeń położonych na tym gruncie. F. M. i Z. W. (spadkobiercy W. M.) wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej, w części dotyczącej działki nr [...] o pow. [...] ha, położonej w P. przy ul. [...]. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...].11.2003 r. stwierdził nieważność w/w decyzji organu wojewódzkiego z dnia [...].09.1992 r. – w części dotyczącej działki nr [...]. W wyniku wniosku Fabryki "F." rozpatrując sprawę ponownie Minister stwierdził, iż zgodnie z wpisem w księdze wieczystej nr [...], właścicielem nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] w dniu 05.12.1990 r. był Skarb Państwa. Przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...].11.1958 r. stwierdzającego przejście na własność Państwa przedsiębiorstwa pod nazwą: Wytwórnia [...] ul. [...]. Minister Gospodarki decyzją z dnia [...].11.1997 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...].04.2000 r., stwierdził nieważność w/w orzeczenia z dnia [...].11.1958 r. oraz nieważność zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Drobnej Wytwórczości z dnia [...].04.1951 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad w/w przedsiębiorstwem. W wyniku tej decyzji Skarb Państwa nie stał się skutecznie właścicielem przedmiotowej nieruchomości co oznacza, że nie została spełniona podstawowa przesłanka uwłaszczenia. Ponadto przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej bo [...].II.1991 r. zostało wszczęte postępowanie o odzyskanie działki nr [...], a uwłaszczenie państwowych osób prawnych posiadających w zarządzie grunt Skarbu Państwa nie może naruszać praw osób trzecich. Ponieważ w nin. sprawie nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne z art. 156 § 2 kpa organ odwoławczy uznał zasadność rozstrzygnięcia z dn. [...].XI.2003 r. Skargę sądową na powyższą decyzję wniosła Fabryka [...] "F." domagając się uchylenia decyzji obu instancji. Skarżąca podniosła, że w dacie wydania decyzji przez Wojewodę w 1992 r. jak i w dacie 5.XII.1990 r. w księdze wieczystej jako właściciel występował Skarb Państwa, nie były ujawnione żadne roszczenia osób trzecich do gruntu i pozostawały w mocy decyzje nacjonalizacyjne z lat 1951 i 1958. Ponadto skarżąca podniosła, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu otrzymała w 1994 r. a więc po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej oraz, że nie istnieje dawna Wytwórnia [...] jako przedmiot prawa, co przesądza o nieodwracalności skutków prawnych. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie a zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zaskarżone decyzje wydane zostały w postępowaniu nadzorczym. Postępowanie nadzorcze jest nadzwyczajnym trybem postępowania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, organ administracji w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, wszczyna postępowanie w nowej sprawie, w której nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej w wadliwej decyzji lecz orzeka jako organ kasacyjny. W swej decyzji orzeka więc wyłącznie co do nieważności decyzji albo jej niezgodności z prawem, a nie jest władny rozstrzygać o innych kwestiach dotyczących istoty sprawy (vide wyrok NSA z dn. 6.I.1999 r. IV SA 1030/97). Postępowanie nadzorcze zostało wszczęte na wniosek spadkobierców d. właściciela z dn. [...].II.1991 r. Jak wynika z akt administracyjnych podstawą przejścia przedmiotowej nieruchomości na własność Skarbu Państwa było orzeczenie Przewodniczącego Drobnej Wytwórczości z dn. [...].XI.1958 r. Minister Gospodarki decyzją z dn. [...].XI.1997 r., utrzymaną w mocy decyzją z dn. [...].IV.2000 r. stwierdził nieważność tego orzeczenia a skarga Fabryki [...] "F." wyrokiem z dn. [...].X.2000 r. została oddalona. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu odwoławczego, że decyzja Ministra Gospodarki wywołała skutki ex tunc, czyli Skarb Państwa nie stał się skutecznie właścicielem przedmiotowej nieruchomości a to oznaczało, iż nie została spełniona podstawowa przesłanka uwłaszczenia z art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dn. 29.IX.1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. 79/90, poz. 464). Organ trafnie też zwrócił uwagę, że jeszcze przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej zostało wszczęte postępowanie o odzyskanie działki (wniosek spadkobierców z [...].II.1991 r.) a w postępowaniu uwłaszczeniowym nie badano ewentualnych praw osób trzecich. Zgodnie z normą prawną prawa majątkowe osób trzecich do nieruchomości stanowią przeszkodę w nabyciu przez państwową osobę prawną użytkowania wieczystego nieruchomości pozostającej w jej zarządzie a klauzula "nie narusza to praw osób trzecich" powinna być odczytywana jako warunek wystąpienia lub niewystąpienia z mocy prawa skutku w postaci przekształcenia się prawa zarządu w użytkowanie wieczyste (tak SN w wyroku z dn. 6.IV.1995 r. III ARN 8/95 OSNAPiUS 1995 Nr 18, poz. 223). Uprawnienia byłego właściciela nieruchomości nie mogą być pomijane w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nabycia przez państwową osobę prawną prawa użytkowania wieczystego gruntów. Jeżeli więc poprzedni właściciel lub jego następca prawny złożył wniosek o zwrot nieruchomości wywłaszczonej przed wszczęciem albo w toku postępowania "uwłaszczeniowego" organ administracji publicznej powinien zawiesić postępowanie "uwłaszczeniowe" do czasu rozstrzygnięcia sprawy zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, ponieważ zagadnienie zasadności roszczenia o zwrot tej nieruchomości jest zagadnieniem wstępnym dla nabycia przez państwową jednostkę organizacyjną prawa użytkowania wieczystego tej nieruchomości (art. 97 § 1 pkt 4 kpa), skoro nabycie tego prawa nie może nastąpić z naruszeniem praw osób trzecich (vide uchwała 7 sędziów SN z 27.I.2000 r. N III ZP 14/99 OSNAP 2000/8/294). W przedmiotowej sprawie organ administracji prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe nie badał ewentualnych praw osób trzecich, prowadził postępowanie mimo, iż wszczęte już było postępowanie zwrotowe na wniosek spadkobierców d. właściciela a decyzję uwłaszczeniową wydał mimo istnienia przeszkody do uwłaszczenia w postaci praw dawnego właściciela. W takiej sytuacji organ nadzorczy mógł tylko orzec o nieważności tej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 2 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej z dn. 29.IX.1990 r. Nietrafny jest więc zarzut skarżącej o braku przesłanek z art. 156 § 1 kpa warunkujących stwierdzenie nieważności decyzji. Podobnie nietrafny jest zarzut o nieodwracalności skutków prawnych. Już kwestię tę rozważał NSA w wyroku z 11.X.2000 r. w sprawie ze skargi Fabryki na decyzję Ministra Gospodarki wskazując, iż nie można wiązać powstania nieodwracalnych skutków prawnych z faktem, że na mocy decyzji Wojewody [...] z dn. [...].IX.1992 r. skarżąca Fabryka stała się wieczystym użytkownikiem gruntów i właścicielem znajdujących się na gruncie budynków. Jak wskazał NSA zgodnie z poglądem SN w uchwale 7 sędziów z dn. 28.V.1992 r. - decyzja administracyjna wywołuje skutek prawny nieodwracalny wtedy, gdy ani przepisy prawa materialnego ani też przepisy procesowe stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku. Organ administracji państwowej wydając decyzję o ustanowieniu wieczystego użytkowania gruntu na rzecz skarżącej, jest władny do odwrócenia tego skutku prawnego. Stanowisko to podziela skład orzekający w nin. sprawie. Wobec nietrafności zarzutów skarżącej i prawidłowości orzeczenia organu administracji publicznej, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.