I SA/Wa 3257/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Tadeusz Nowak Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2014 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J. S. reprezentowanego przez W. S. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...].09.2013 r., znak: [...] odmawiającej potwierdzenia J. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w D. przy ul. [...], stanowiącej plac budowlany o pow. [...] m2. na którym stały trzy budynki drewniane, kryte blachą uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy: Decyzją z dnia [...].09.2013 r., nr [...] Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia J. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w D. przy ul. [...]. stanowiącej plac budowlany o pow. [...] m2. na którym stały trzy budynki drewniane, kryte blachą. Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, iż nie zostały spełnione przesłanki określone wart. 2 pkt 1 ustawy, ponieważ J. S. nie opuściła byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie repatriowała się z byłego terytorium RP, tym samym nie pozostawiła nieruchomości w związku z tzw. układami republikańskimi lub innymi okolicznościami związanymi z wojną rozpoczętą w 1939 r. Od w/w decyzji Wojewody [...] odwołanie do Ministra Skarbu Państwa, wniósł J. S. reprezentowany przez pełnomocnika W. S. Strona w uzasadnieniu odwołania wniosła o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie zgodziła się z uzasadnieniem decyzji organu wojewódzkiego w kwestii uznania, iż właścicielka mienia pozostawianego nie opuściła byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Rozpoznając odwołanie organ podniósł, że w postępowaniu, w wyniku którego została wydana decyzja będąca przedmiotem odwołania, organ I instancji dopuścił się naruszenia procedury, które zdaniem organu odwoławczego musi skutkować uchyleniem przedmiotowej decyzji. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że pierwotny wniosek z dnia 11 grudnia 1992 r. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej został złożony w dniu 31 grudnia 1992 r. przez J. S. Z treści wniosku wynika, że jest złożony w imieniu J. S. oraz pozostałych spadkobierców J. S., a uczestnikami postępowania powinni być M. S. oraz A. S. Do akt sprawy przedłożono postanowienie Sądu Grodzkiego w P. z dnia [...] września 1948 r. sygn. [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po J.S., zgodnie z którym spadek nabyli: M. S., K. S.. K. S.. M. S. oraz J. S. - po 1/5 części spadku każdy. Zatem postępowanie dotyczące przyznania prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez J. S. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej y zostało wszczęte na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów. Zgodnie z nimi prawo do rekompensaty potwierdza się łącznie wszystkim spadkobiercom. Tymczasem Wojewoda wydał decyzję jedynie w stosunku do J. S. Jednocześnie organ ustalił, że pozostali spadkobiercy J. S.: M. S., K. S., K.S., M. S. nie żyją, oraz że A. S. syn K. S. zmarł w 2000 r. Organ nie ustalił następców prawnych w/w osób. Natomiast na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Zatem, zdaniem organu, w sytuacji gdy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty został złożony na gruncie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, postępowaniem winni być objęci wszyscy spadkobiercy właścicielki mienia pozostawionego. W niniejszej sprawie pierwotny wniosek w imieniu wszystkich spadkobierców został złożony w 1992 r., dlatego też organ administracji winien ustalić wszystkich spadkobierców właścicielki mienia pozostawionego i przeprowadzić postępowanie w stosunku do nich wydając decyzję dotyczącą potwierdzenia prawa do rekompensaty. Organ wydając decyzję jedynie w stosunku do J. S. nie rozpatrzył w całości wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że J. S. była właścicielką nieruchomości położonej w D. przy ul. [...], stanowiącej plac budowlany o pow. [...] m2, na którym stały trzy budynki drewniane, kryte blachą: budynek zawierający osiem pokoi mieszkalnych, dom dla służby zawierający dwa pokoje, dom willowy zawierający pięć pokoi. J. S., była w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim. W dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwała na stałe w miejscowości Ż. woj. [...], gdzie jako farmaceutka prowadziła aptekę w budynku stanowiącym jej własność, położonym przy ul. [...] w Ż. W czasie okupacji J. S. została wysiedlona do miejscowości P. (dystrykt [...] Generalna Gubernia), natomiast w 1945 r. powróciła do Ż. W miejscowości Ż. J. S. mieszkała w latach 1913 r. - 1939 r. oraz w latach 1945 - 1947 r. tj., aż do śmierci. Nieruchomość położona w D. przy ul. [...] prowadzona była jako dom gościnny (pensjonat w mieście uzdrowiskowym) przez brata J. S. – W. S., który poniósł koszt jej urządzenia i nią administrował. Ponieważ J. S. zamieszkiwała na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w związku z czym nie opuściła byłego terytorium RP oraz nie repatriowała się z byłego terytorium RP. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. "prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie." Organ podnosi, że wprawdzie Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12, stwierdził, iż przepis art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania dnia 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, jako stanowiący nieproporcjonalne ograniczenie ochrony konstytucyjnego prawa równej ochrony praw majątkowych, jednak przepis ten utraci moc obowiązującą dopiero z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Wyrok TK wszedł w życie w dniu jego ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, tj. 30 października 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 1195), zatem będzie obowiązywał do 30.04.2014 r. Jednak mając na uwadze powyższe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, oraz to, iż J. S. nie spełniła przesłanki określonej w art. 2 pkt 1 ustawy dotyczącej zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie może być, zdaniem organu, podstawą do odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Natomiast zgodnie z obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanem prawnym, właściciel mienia pozostawionego w celu uzyskania prawa do rekompensaty musi spełnić pozostałe przesłanki określone w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., między innymi przesłankę opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa wart. 1, tj. w związku z tzw. układami republikańskimi (art. 1 ust. 1) lub na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art. 1 ust. 2). Zdaniem organu J. S. nie spełniła tej przesłanki gdyż przemieściła się w granicach obecnej RP z miejscowości Ż. (woj. [...]) do miejscowości P. (Generalna Gubernia). Ponieważ decyzja Wojewody [...] nie uwzględniając wszystkich spadkobierców właścicieli pozostawionego mienia naruszyła przepisy postępowania (art. 7, art. 8 art. 9 i art. 10 k.p.a.) a uchybienie to ma istotny wpływ na wynik sprawy to zdaniem organu odwoławczego należało ją uchylić, a organ pierwszej instancji po prawidłowym ustaleniu wszystkich stron postępowania ponownie powinien przeprowadzić postępowanie dotyczące prawa do rekompensaty zgodnie z ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2013 r. skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie złożył J. S. zarzucając jej: naruszenie przepisów postępowania administracyjnego art. 7 i 11 k.p.a., poprzez nie ustosunkowanie się do twierdzeń uważanych przez skarżącego za istotne dla rozstrzygnięcia; naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 77 § 1 k.p.a., polegające na nie podjęciu przez organ kroków zmierzających do dokładnego i wyczerpującego przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie; naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez nie ustosunkowanie się do całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności nie wskazanie w uzasadnieniu decyzji dowodów, którym organ odmówił wiarygodności oraz przyczyn tej odmowy; i wniósł o jej oddalenie w całości oraz potwierdzenie orzeczeniem, iż skarżącemu przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie ze złożonym wnioskiem. W uzasadnieniu podniesiono miedzy innymi, że zarówno organ pierwszej instancji jak i organ odwoławczy nie wyjaśniły dlaczego uznały, że J. S. nie opuściła byłego terytorium RP. Lakonicznie uzasadniając swoje decyzje poprzez wskazanie, iż J. S. "przemieściła się w granicach obecnej Rzeczypospolitej Polskiej z miejscowości Ż. woj. [...] do miejscowości P. (dystrykt [...] Generalna Gubernia) nie wskazując równocześnie na jakiej podstawie doszedł do takich ustaleń. Zdaniem skarżącego to , iż J. S. zamieszkiwała w Ż. nie może skutkować tym, iż nie utraciła nieruchomości położonych w D. Skarżący podnosi, że Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 23 października 2012 r. sygn. akt. SK 11/12 stwierdził, iż przepis art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 08 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty w zakresie w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania dnia 01 września 1939 r. na byłym terytorium RP został uznany za niezgodny z art. 64 ust 2 w związku z art. 31 ust 3 Konstytucji jako stanowiący nieproporcjonalne ograniczenie ochrony konstytucyjnego prawa równej ochrony praw majątkowych. J. S. była właścicielką nieruchomości położonej w D. oraz posiadała obywatelstwo polskie (okoliczność bezsporna). Natomiast organ stwierdzając, iż J. S. nie spełniła pozostałych przesłanek wynikających z art. 2pkt 1 w/w ustawy miał na myśli fakt, iż nie opuściła w/w nieruchomości w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych układów. Skarżący podnosi, że ustawodawca w art. 1 ust 2 wskazał również, iż przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczęta w 1939 r" były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W czasie okupacji J. S. została wysiedlona do miejscowości P. (dystrykt [...] Generalna Gubernia) a w 1945 r. powróciła do Ż. W Ż. J. S. mieszkała do 1939 r.(wysiedlenie) oraz od 1945 do 1947 r. (śmierć)". W ocenie skarżącego fakt ten wyczerpuje właśnie treść hipotezy normy prawnej wyrażonej w art. 1 ust. 2 w/w ustawy. Zdaniem skarżącego wysiedlenie skutkowało brakiem powrotu na utracone ziemie albowiem praktycznie bezpośrednio po powrocie J. S. zmarła, a tym samym fakt wysiedlenia był jego zdaniem inną okolicznością związaną z wojną rozpoczętą w 1939 r. w związku z którą J. S. zmuszona była opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej (D.). Tym samym w ocenie Skarżącego istnieje bezpośredni związek przyczynowo skutkowo pomiędzy wysiedleniem, a opuszczeniem byłego terytorium RP. Zdaniem skarżącego organ ma obowiązek dokładnego uzasadnienia przyjęcia konkretnego przepisu jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia i nie może ograniczyć się do powołania artykułu czy paragrafu. Powinien on również w swoim uzasadnieniu zawrzeć umotywowaną ocenę stanu faktycznego, a także jasno wskazać związek zachodzący pomiędzy tą oceną a treścią przyjętego rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżącego tych wszystkich obowiązków organ administracji wydając przedmiotową decyzję nic spełnił. Dlatego też zdaniem skarżącego postępowanie organu administracji w przedmiotowej sprawie ponad wszelką wątpliwość naruszyło podstawowe zasady postępowania administracyjnego i jako sprzeczne z prawem, w sposób istotny wpłynęło na wynik postępowania co skutkować winno uchyleniem zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach powyższych kryteriów należy uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, chociaż jej uzasadnienie nie zasługuje na aprobatę Sądu. Sąd nie podziela poglądu organu odwoławczego, że skoro pierwotny wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty został złożony w dniu 11 grudnia 1992 r. tj. pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów dotyczących powyższych kwestii to organ pierwszoinstancyjny rozpoznając sprawę obecnie powinien stosować przepisy obowiązujące wówczas. Z przepisu art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.)wynika wprost, że "postępowanie w sprawach potwierdzania prawa do rekompensaty wszczęte i nie zakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów". Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 powyższej ustawy potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3 (czyli między innymi w przypadku śmierci właściciela pozostawionej nieruchomości), składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. Aktualnie w orzecznictwie NSA dominuje jednak pogląd, zgodnie z którym złożenie wniosku tylko przez jednego ze spadkobierców wszczyna postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty w odniesieniu do całego majątku pozostawionego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Brak jest także przeszkód, aby uznać, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w odniesieniu do całaej nieruchomości może zostać złożony przez jednego ze spadkobierców. Jednocześnie NSA uznaje, że możliwość wystąpienia o przyznanie rekompensaty jest prawem konkretnej osoby uprawnionej, a nie jej obowiązkiem i nie wszystkie osoby uprawnione muszą jednocześnie żądać potwierdzenia tego prawa. Natomiast obowiązkiem organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie jest ustalenie wszystkich osób, które są uprawnione do wystąpienia o rekompensatę i uznanie ich za stronę postepowania, a także pouczenie o przysługującym im prawie. W ocenie NSA jedynie takie działanie może doprowadzić do prawidłowego i pełnego zrealizowania prawa do rekompensaty. Wypowiedzenie się przez każdy uprawniony podmiot co do tego, czy zgłasza on w danej chwili żądanie potwierdzenia rekompensaty dla siebie, czy też zgłosi je w innym czasie (ta sytuacja mogła mieć miejsce przed upływem terminu określonego w art. 5 ust. 1 ustawy), czy też przenosi swoje uprawnienie na wskazaną osobę, która jest również uprawniona, stanowi punkt wyjścia do rozdzielenia rekompensaty na podmioty zainteresowane. Dokonując potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz współwłaścicieli lub spadkobierców organ administracji orzekający w sprawie powinien uwzględnić wielkość udziałów we współwłasności lub udziałów w spadku. Wynika to z treści art. 3 ust. 1 i 2 ustawy (sygn. I OSK 593/12 wyrok z 23.08.2013 r.). Skład orzekający w przedmiotowej sprawie w pełni powyższe stanowisko NSA podziela. Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach przedmiotowej sprawy wynika, że J. S. złożył wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w dniu 11 grudnia 1992 r. w swoim imieniu oraz pozostałych spadkobierców wskazując, że jego uczestnikami powinny być M. S. i A. S. Tymczasem spadkobiercami są także M. S., K. S., K. S., J. S. Przy czym M. S., K. S., K. S. i M. S. nie żyją. W 2000 r. zmarł także A. S. Z akt sprawy wynika, że organ nie ustalił następców prawnych tych osób. Dlatego też pomimo błędnego uzasadnienia rację ma organ odwoławczy, że to do organu prowadzącego postępowanie wyjaśniające należy ustalenie kręgu stron postępowania oraz, również ze względu na treść art. 3 ust. 2 tej ustawy, wystąpienie do właściwych stron o usunięcie ewentualnych braków formalnych złożonych wniosków poprzez złożenie odpowiednich oświadczeń, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy, a skoro tego nie uczynił to naruszył przepis art. 7 i art. 77 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji powinien ustalić i uwzględnić w sposób niebudzący wątpliwości wszystkich spadkobierców J.S. i ponownie przeprowadzić postępowanie dotyczące potwierdzenia prawa do rekompensaty. Jednocześnie organ powinien uwzględnić obowiązujący już wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. sygn. SK 11/12 zgodnie z którym przepis art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP ( prawo do równej ochrony praw majątkowych w związku z zasadą proporcjonalności w ograniczaniu ochrony konstytucyjnych wolności i praw). W związku z powyższym Sąd uznał zarzuty skargi za przedwczesne i nie zasługujące na uwzględnieni. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.