I SA/Wa 33/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun -Kulik (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska WSA Anna Wesołowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania J. L., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. L. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 21 czerwca 2007 r. J. L. złożył do Wojewody [...] wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez matkę M. L. z domu N. mienia poza obecnymi granicami Państwa Polskiego w miejscowości [...] (obecna [...]). Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia skarżącemu prawa do rekompensaty. Decyzją z dnia [...] września 2012 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa uchylił ww. decyzję i przekazał Wojewodzie sprawę do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] Wojewoda [...] ponownie odmówił J. L. potwierdzenia prawa do rekompensaty. W wyniku odwołania J. L. Minister Skarbu Państwa, decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2014 r. i przekazał temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wyrokiem z dnia 2 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2983/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2014 r. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa, utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2014 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w toku postępowania, organ pierwszej instancji ustalił, iż M. L. z domu N. była właścicielką niezabudowanej nieruchomości gruntowej składającej się z parceli gruntowej [...] kat. [...] o powierzchni [...] a [...] m2, położonej w [...], pow. [...], woj. [...]. M. L. zmarła w dniu [...] lipca 1954 r. w [...], gdzie przed śmiercią stale zamieszkiwała. J. L. (jej syn) jest jej następcą prawnym. Wojewoda stwierdził, że zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy wskazuje, iż M. L. nie miała przed dniem 1 września 1939 r. miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ od roku 1930 do 1944 nieprzerwanie zamieszkiwała w [...], gdzie także pracowała jako nauczycielka oraz gdzie w roku 1930 otrzymała poświadczenie posiadania obywatelstwa polskiego przez Prezydenta [...]. Wojewoda przywołał art. 9 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych w przedmiocie wykonania ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 52, poz. 320), zgodnie z którym decyzje w sprawach obywatelstwa wydawały organy właściwe ze względu na miejsce stałego faktycznego zamieszkania osoby, której wydawana jest taka decyzja. W konsekwencji powyższych ustaleń Minister, pismem z 29 października 2015 r., wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dowodów i wyjaśnień odnoszących się do miejsc zamieszkania M. L. w okresie przed dniem 1 września 1939 r. Pismem z dnia 6 listopada 2015 r. J. L. poinformował organ, że wszystkie stosowne dowody i wyjaśnienia złożył na wcześniejszym etapie postępowania. Wobec tak ustalonego stanu faktycznego, oraz biorąc pod uwagę treść przepisu art. 2 pkt 1 lit. od a) do c) ustawy zabużańskiej, Minister stwierdził, że w sprawie nie udowodniono, aby M. L. miała przed dniem 1 września 1939 r. miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wprawdzie, ze zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego wynika, że, M. L. była właścicielką niezabudowanej nieruchomości gruntowej położonej w [...], pow. [...], woj. [...], na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie oznacza to jednak, że w istotnym dla sprawy okresie, tj. przed wybuchem II Wojny Światowej miejscowość [...] była miejscem, w którym posiadała siedzibę główną lub w której wykonywała główny swój zawód lub urząd lub w której nastąpiło ześrodkowanie jej stosunków osobistych i gospodarczych w rozumieniu przepisów w znowelizowanym art. 2 ustawy zabużańskiej. Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, nie została spełniona przesłanka miejsca zamieszkania właścicielki pozostawionej nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów wskazanych w art. 2 pkt 1 lit. od a) do c) ustawy zabużańskiej. Skargę na decyzję z dnia [...] listopada 2015 r. złożył J. L., reprezentowany przez adwokata Z. C. Zaskarżonej decyzji zarzucił obrazę prawa materialnego, tj. art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej w zw. z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej w zw. z art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka przez jego błędną interpretację, sprzeczną z przywołanymi przepisami, na co wskazuje Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2012 r. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę, Minister wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ odwoławczy podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2014 r. nie narusza prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że w sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który prawomocnym wyrokiem z dnia 2 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2983/14, na skutek skargi J. L., uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2014 r. wydaną w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd zawarł ocenę prawną i wskazania dla organu administracji publicznej co do dalszego postępowania. Zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W wyroku tym wskazano, iż "fakt niezgromadzenia w toku postępowania przed organem I instancji stosownego zaświadczenia z archiwum zagranicznego na okoliczność posiadania lub nieposiadania przez poprzedniczkę skarżącego miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP nie uniemożliwia poczynienia wiarygodnych i rzetelnych ustaleń co do miejsca zamieszkania tej osoby w okresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy." W konsekwencji, w ustalonym stanie faktycznym przez Wojewodę [...], organ odwoławczy dokonał oceny decyzji organu pierwszej instancji, którą Sąd w niniejszym składzie podziela. Decyzja organu pierwszej instancji została wydana m.in. w oparciu o art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) - dalej: "ustawa". Przepis ten stanowi, że w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2, wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. W sprawie bezsporne jest, że M. L. (z domu [...]) była właścicielką niezabudowanej nieruchomości - parceli gruntowej [...] kat. [...] o powierzchni [...]a [...]m2, położonej w [...], powiat [...], woj. [...], którą pozostawiła poza granicami byłego terytorium Państwa Polskiego. Świadczą o tym: orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzkiego Oddział w [...] z dnia [...] września 1945 r., nr [...]; uwierzytelniona kserokopia kontraktu kupna sprzedaży ww. parceli z dnia [...] września 1930 r. Nie jest również kwestionowana przesłanka posiadania przez M. L. obywatelstwa polskiego. Natomiast organy administracji uznały, że nie została spełniona przesłanka zamieszkiwania na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Zauważyć należy, że ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie definiuje, co należy rozumieć pod pojęciem "zamieszkiwanie", ale odsyła w znowelizowanym art. 2 pkt 1 do przepisów art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489). Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r., miejscem zamieszkania (według ustawy niniejszej) jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu, jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania-właściwe jest prawo miejsca, w którym skupia się główny i przeważający zakres jego działalności. Z powyższego wynika, że miejscem zamieszkiwania obywatela polskiego jest miejscowość, w której on mieszka z zamiarem stałego pobytu. Zamieszkiwanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do danego miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Nie stanowi zatem o miejscu zamieszkania w rozumieniu powyższego przepisu to, że następuje jedna z wymienionych wyżej przesłanek polegająca tylko na zamieszkaniu w określonym miejscu w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu. Dla przyjęcia zatem miejsca zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości konieczne jest ustalenie występowania kumulatywnego dwóch przesłanek: zamieszkiwania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości. O ile jednak ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza zazwyczaj trudności, o tyle przy ustalaniu zamiaru stałego pobytu mogą decydować różnorakie okoliczności, które wskazują na skupianie się aktywności życiowej danej osoby w określonym miejscu, kreującym z tym miejscem jej więź o charakterze emocjonalnym, zawodowym, towarzyskim itp. Jak podkreśla się bowiem w orzecznictwie sądowym, o zamiarze tym można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej. Zgodnie zatem z powyższym, w prowadzonym postępowaniu należało ustalić, czy M. L. pozostawiająca mienie na byłym obszarze Polski miała zarówno tzw. corpus (faktycznie zamieszkiwała) w danej miejscowości oraz animus (wolę stałego pobytu w niej). Ustalając stan faktyczny w przedmiotowej sprawie organ uznał, że M. L. przed wojną dobrowolnie opuściła byłe terytorium Rzeczpospolitej i zamieszkała w [...]. Tu koncentrowało się jej życie osobiste i zawodowe. W roku 1930 r. otrzymała poświadczenie posiadania obywatelstwa polskiego przez Prezydenta [...]. Jak słusznie wskazały organy administracji decyzje w sprawach obywatelstwa wydawały organy właściwe ze względu na miejsce stałego faktycznego zamieszkania osoby, której wydawana jest taka decyzja (art. 9 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych w przedmiocie wykonania ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego). Ponadto o zamieszkiwaniu w [...] jeszcze przed 1939 r. świadczą: potwierdzenie wpłaty do Kasy Skarbowej, z którego wynika, że M. N. w dniu 12 września 1930 r. zamieszkiwała w [...] przy ul. [...]; kontrakt kupna sprzedaży jednopiętrowej kamienicy w [...] przy ul[...], sporządzony w formie aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1933 r., z którego wynika, że M. N. w dacie sporządzania aktu zamieszkiwała w [...] przy ul. [...]. Ponadto sam J. L. w protokole przesłuchania z 19 lutego 2009 r. zeznał, że jego matka "opuściła [...] w 1939 r. ponieważ nie widziała możliwości zamieszkiwania pod władzą radziecką, była nauczycielką i w obawie o własne życie postanowiła się ewakuować do Polski". Natomiast, następnego dnia zeznał jednak, iż był to rok 1944, nie wskazując konkretnego miejsca zamieszkiwania matki w [...], pomimo iż pozostawiona nieruchomość nie była zabudowana. Z kolei w protokole z 23 listopada 2011 r. J. L. oświadczył, że opuszczenie nastąpiło w roku 1945. Jednocześnie w tym ostatnim zeznał, że jego matka od urodzenia mieszkała w [...], a czasami mogła zamieszkiwać u sióstr w [...]. Na potwierdzenie powyższych twierdzeń J. L., pomimo wezwania organu, nie przedłożył jednak żadnych dokumentów o tym świadczących. Jednocześnie wskazać należy, że o zamieszkiwaniu M. N. (od 1945 r. L.) w [...], także po 1939 r., dowodzą: oświadczenie notarialne (pod przysięgą) M. O. i J. L. z dnia 31 sierpnia 1945 r. potwierdzające, że M. N. w zakupionej kamienicy przy [...] zamieszkiwała jeszcze w 1945 r.; karta "kennkarte" wydana 3 listopada 1944 r. w [...] M. N., z której wynika, iż miejscem zamieszkania w roku 1944 było miasto [...]; tymczasowa legitymacja członkowska nr [...], z której wynika, iż M. N. w dniu 5 maja 1945 r. wstąpiła do Związku Zawodowego Prac Gastronomicznych Oddział w [...], gdzie zamieszkiwała. Wprawdzie organowi administracji nie udało się ustalić w jakiej konkretnie placówce oświatowej M. N. była zatrudniona w [...], jednakże należy mieć na uwadze, że J. L. zeznał, iż jego matka prowadziła zajęcia w postaci tzw. "kursów", "po prostu wędrowała". Biorąc pod uwagę powyższe rozważania faktyczne i prawne, wskazać należy, że przedstawione stanowisko organu administracji skład orzekający w całości aprobuje. Nie można uznać za uzasadniony zarzut naruszenia swobodnej oceny dowodów tylko dlatego, że wnioski organu oparte o materiał dowodowy zgromadzony w aktach są inne, niż twierdzenia strony, przy zachowaniu przez organ administracji reguł logiki prawniczej, jednoznacznego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia a także oparcia się na całości materiału dowodowego rozpatrywanego we wzajemnej łączności ze sobą. Odnosząc się zaś do wniosku skarżącego zawartego w skardze o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym w celu zbadania zgodności z kKonstytucją RP znowelizowanego art. 2 pkt 1 ustawy z art. 64 ust. 1 i 31 ust. 1 Konstytucji (albowiem zdaniem skarżącego jest ona nadal sprzeczny z normami konstytucyjnymi), Sąd zauważa, iż stosownie do art. 193 Konstytucji RP każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Przyjmuje się, że ocena, czy w konkretnej sprawie zachodzi konieczność wystąpienia przez sąd do Trybunału Konstytucyjnego na podstawie art. 193 Konstytucji RP jest pozostawiona uznaniu sądu i to skład orzekający ocenia - na gruncie konkretnej rozstrzyganej sprawy - czy zachodzi taka konieczność (por. wyrok NSA z 21 grudnia 2004 r., sygn. akt OSK 971/04, lex nr 236849). Zatem, sąd nie może stawiać pytania prawnego w trybie art. 193 Konstytucji RP dopóty, dopóki sam nie wyrobi sobie poglądu prawnego w kwestii niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją. Tylko realne wątpliwości prawne dotyczące wykładni konkretnego przepisu prawa - stanowiącego poza tym podstawę prawną wyroku - mogą być przedmiotem pytania prawnego sądu orzekającego skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok NSA z 22 maja 2009 r., sygn. akt FSK 88/09, lex nr 549455). Sąd orzekając w niniejszej sprawie wątpliwości skarżącego nie podzielił i nie znalazł podstaw do skierowania do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego. Biorąc powyższe pod uwagę, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718), orzekł jak w sentencji wyroku.