I SA/Wa 330/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 września 2024 r. sprawy ze skargi A. R. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 8 grudnia 2023 r. nr 824/2023 w przedmiocie zawieszenia postępowania oddala skargę. Wojewoda Mazowiecki postanowieniem z 8 grudnia 2023 r. nr 824/2023 utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z 6 września 2023 r. nr 442/SD/2023 zawieszające z urzędu postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosków o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], hip. [...], do czasu złożenia do akt sprawy oryginału bądź odpisu notarialnego prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia praw do spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia po dawnych właścicielach nieruchomości, tj. A. W., F. G., W. G., W. K., K. K., K. K., M. K. i M.K. Powyższe postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], hip. [...] objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawa (Dz. U. 1945 r. Nr 50, poz. 279). Z dniem wejścia w życie dekretu, tj. 21 listopada 1945 r. grunty nieruchomości warszawskich - w tym grunt przedmiotowej nieruchomości - przeszły na własność gminy m.st. Warszawa, a od 1950 r. - na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) - na własność Skarbu Państwa. Zgodnie z opracowaniem geodezyjnym z 30 listopada 2022 r., sporządzonym przez geodetę uprawnionego inż. Z. Z., ostatnimi właścicielami przedmiotowej nieruchomości, wykazanymi w dziale II księgi hipotecznej "Hip. Nr [...]", wpisanymi na wniosek z 20 września 1938 r. byli J. P., S. P., A. W., S. Z., F. G., W. G. oraz W., K., K., M. i M. K. W opracowaniu znajduje się informacja o braku możliwości jednoznacznego stwierdzenia właścicieli przedmiotowej nieruchomości na przeddzień wejścia w życie dekretu warszawskiego. H. G., K. S., A. R., T. R., P. G. i E. D. stosownymi wnioskami, załączając dokumenty potwierdzające następstwo prawne po dawnych właścicielach nieruchomości, wystąpili do Prezydenta m.st. Warszawy o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Prezydent m.st. Warszawy pismem z 9 grudnia 2022 r. wezwał strony postępowania do uzupełnienia akt sprawy o oryginały lub kopie poświadczone za zgodność z oryginałem dokumentów potwierdzających następstwo prawne po dawnych właścicielach przedmiotowej nieruchomości, tj. J. P., S. P., A. W., S. Z., F. G., W. G., W. K., K. K., K. K.(1), M. K. i M. K.(1) oraz ewentualnych ich następców prawnych oraz adresów do korespondencji ich następców prawnych w terminie 14 dni pod rygorem zawieszenia postępowania. W odpowiedzi A. R. przesłał do organu I instancji dokumenty potwierdzające następstwo prawne po J. Z. (już obecne w aktach sprawy), S. Z. i Z. Z., a także postanowienie ustanawiające kuratora spadku po J.P. Prezydent m.st. Warszawa postanowieniem z 6 września 2023 r., działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie rozpatrzenia wniosków do czasu ustalenia następstwa prawnego po ww. zmarłych. A. R. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Wojewoda Mazowiecki rozpoznając sprawę stwierdził, że rozstrzygnięcie organu jest prawidłowe. Organ II instancji powołał stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne, gdzie utrwalone zostało stanowisko, że w postępowaniu toczącym się w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w sytuacji złożenia wniosku o odszkodowanie przez jednego ze spadkobierców, powinni brać udział również pozostali spadkobiercy, gdyż prawo to wynika z ich wspólnego prawa do ustalenia przesłanek do odszkodowania, które wynika z kolei z praw spadkowych po dawnych właścicielach, w postaci uprawnienia wynikającego z art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda Mazowiecki podkreślił, że odszkodowanie w trybie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest przyznawane na wniosek uprawnionego podmiotu. Gdy ktoś nie złoży takiego wniosku, to odszkodowanie nie zostanie na jego rzecz ustalone. Jednak taka osoba musi mieć zagwarantowany udział w tym postępowaniu, aby mieć wpływ na postępowanie w zakresie ustalenia przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko - zgodne ze stanowiskiem skarżących - w każdym następnym postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 215 ww. ustawy na wniosek kolejnego współwłaściciela nieruchomości warszawskiej (lub jego następcy) wystąpiłaby konieczność badania przesłanek określonych w tym artykule w stosunku do tej samej nieruchomości, a to jest sprzeczne z regulacją zawartą w art. 110 kpa. Wojewoda Mazowiecki zaznaczył, że z uwagi na szczególny charakter art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami uprawniający do przyznania odszkodowania, wynika wspólne (dla współwłaścicieli przeddekretowej nieruchomości i ich następców prawnych) prawo do ustalenia przesłanek do odszkodowania w postępowaniu, w którym uczestniczą wszyscy uprawnieni, również ci, którzy nie domagają się odszkodowania. Podejście to pozostaje aktualne, pomimo podzielnego charakteru roszczenia pieniężnego (odszkodowawczego), o którym mowa ww. art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W świetle powyższego Wojewoda Mazowiecki stwierdził, że postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość będzie mogło być rozstrzygnięte dopiero po złożeniu do akt sprawy oryginałów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem dokumentów potwierdzających następstwo prawne po A. W., F. G., W. G., W. K., K. K., K. K.(1), M. K. i M. K.(1), co umożliwi ustalenie wszystkich stron postępowania. Postanowienie Prezydenta m.st. Warszawa jest więc prawidłowe. A.R. wniósł skargę na powyższe postanowienie zarzucając, że jest ono wadliwe. Zdaniem skarżącego organ niewłaściwie ustalił właścicieli hipotecznych nieruchomości przyjmując w tej kwestii ustalenia organu I instancji oparte na opracowaniu geodezyjnym z 30 listopada 2022 r. i pomijając szereg znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wskazujących na inny skład właścicieli przedmiotowej nieruchomości. Zdaniem skarżącego opracowanie geodezyjne jest nierzetelne, gdyż pominęło ono dowody w postaci aktów notarialnych sprzedaży udziałów w przedmiotowej nieruchomości wpisanych do księgi hipotecznej w tomie I. Organy obu instancji ignorują jeden z kluczowych dowodów w braku księgi hipotecznej z aktualnymi wpisami, tj. sądowy protokół czynności komorniczej wprowadzenia w posiadanie nieruchomości z 10 marca 1947 r. Zdaniem skarżącego w aktach postępowania znajduje się szereg innych dokumentów, które wskazują na inny skład właścicielski przedmiotowej nieruchomości na dzień wejścia w życie ww. dekretu. Skarżący powołał ponadto stosowne orzecznictwo sądowe potwierdzające w jego ocenie podnoszone zarzuty. Wojewoda Mazowiecki w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Skarżący w piśmie procesowym z 19 marca 2024 r. wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji. Do pisma załączył jednocześnie szereg dokumentów wskazujących – w jego ocenie - na inny niż w kwestionowanych postanowieniach stan prawny nieruchomości w zakresie własności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawa z 6 września 2023 r. nr 442/SD/2023 zawieszające z urzędu, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], hip. [...] do czasu ustalenia następstwa prawnego po zmarłych A. W., F. G., W. G., W. K., K. K., K. K.(1), M. K. i M. K.(1) Zdaniem organów postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość będzie mogło być rozstrzygnięte dopiero po złożeniu do akt sprawy oryginałów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem dokumentów potwierdzających następstwo prawne po ww. zmarłych dawnych właścicielach nieruchomości. W ocenie Sądu stanowisko organów jest prawidłowe. Słusznie organy orzekające uznały, że w sprawie konieczne jest ustalenie następców prawnych byłych współwłaścicieli ww. nieruchomości dekretowej jako mających interes prawny w postępowaniu odszkodowawczym prowadzonym w trybie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a tym samy, że zaistniały przesłanki do zawieszenia postępowania na mocy art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 kpa zawieszenie postępowania administracyjnego następuje wówczas, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Pod pojęciem "zagadnienia wstępnego" rozumieć należy kwestię prawną, która nie była jeszcze prawomocnie przesądzona na właściwej drodze, wyłaniającą się w toku postępowania administracyjnego, gdy jej uprzednie rozstrzygnięcie, a więc poprzedzające rozpatrzenie sprawy, leży w kompetencji innego organu lub sądu. Konieczne jest przy tym istnienie bezpośredniej zależności pomiędzy uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego, a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji. W rozpoznawanej sprawie zagadnieniem wstępnym jest ustalenie spadkobierców po ww. dawnych właścicielach nieruchomości warszawskiej. Nie ulega przy tym wątpliwości, że jedynym dowodem na istnienie następców prawnych jest w tym wypadku postanowienie o stwierdzeniu nabycia praw do spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia. Stosownie bowiem do art. 1025 § 2 k.c. domniemanie, że dana osoba jest spadkobiercą wynika jedynie albo z treści postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo z notarialnego poświadczenia dziedziczenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami mamy do czynienia z dwoma etapami postępowania – w pierwszym następuje określenie przesłanek warunkujących przyznanie prawa do odszkodowania, a w drugim przyznaje się odszkodowania konkretnemu podmiotowi. Oba te etapy są ze sobą ściśle związane. Mimo tego, że na gruncie kodeksu cywilnego roszczenie o odszkodowanie jest podzielne i proporcjonalne do udziałów, to na gruncie procedury administracyjnej tego rodzaju roszczenie, jako wynikające ze wspólnej dla wszystkich podstawy faktycznej i prawnej wymaga dla swej skuteczności brania w nim udziału przez wszystkich posiadających interes prawny w żądaniu. Wspólność praw spadkowych po dawnych właścicielach nieruchomości dekretowej powoduje, że w tego rodzaju postępowaniu powinni brać udział wszyscy współwłaściciele nieruchomości dekretowej lub ich spadkobiercy. Nie oznacza to jednak, że wszyscy otrzymaliby odszkodowania. Odszkodowanie w trybie art. 215 powołanej ustawy przyznawane jest na wniosek uprawnionego podmiotu. Gdy ktoś nie złoży takiego wniosku, to odszkodowanie nie zostanie na jego rzecz ustalone. Jednak taka osoba musi mieć zagwarantowany udział w tym postępowaniu, aby mieć wpływ na postępowanie w zakresie ustalenia przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania. Prowadząc postępowanie w sprawie przyznania odszkodowania za nieruchomość warszawską w trybie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami organ administracji zobowiązany jest zatem, zgodnie z art. 61 § 4 kpa w zw. z 28 kpa, do ustalenia kręgu uczestników tego postępowania administracyjnego. Jeszcze raz podkreślić trzeba, jak słusznie wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma charakter szczególny w stosunku do pozostałych przepisów regulujących zasady przyznawania odszkodowania z tej ustawy, gdyż wskazuje na przesłanki jakie musi spełniać podmiot, który ubiega się o odszkodowania aby je uzyskać. Dlatego konieczne jest w pierwszej kolejności wykazanie czy w ogóle zostały spełnione przesłanki do uzyskania odszkodowania. Prawo do odszkodowania wynika ze wspólnych dla wszystkich współwłaścicieli praw spadkowych po dawnych właścicielach nieruchomości warszawskiej, a zatem prawa te są dla nich wszystkich wspólne i oparte na tej samej podstawie faktycznej. Dlatego na etapie ustalania prawa do odszkodowania konieczny jest udział wszystkich współwłaścicieli lub ich spadkobierców. Przyjęta konstrukcja służy także temu, aby w przypadku przyszłych żądań odszkodowawczych nie doszło do rozbieżności co do podstaw faktycznych przyznania odszkodowania. W świetle powyższego stwierdzić należy, że prawidłowo organy obu instancji stwierdziły, że zaistniały przesłanki uzasadniające zawieszenie postępowania do czasu ustalenia kręgu następców prawnych dawnych właścicieli nieruchomości dekretowej uznając, że w sprawie zaistniało zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Nie ulega wątpliwości - jak wyżej wskazano - że w przypadku złożenia wniosku o odszkodowanie przez część spadkobierców, w postępowaniu powinni brać udział również pozostali spadkobiercy (niezależnie od tego czy żądają odszkodowania), bo prawo to wynika z ich wspólnego prawa do ustalenia przesłanek do odszkodowania, które wynika z kolei ze wspólności praw spadkowych po dawnych współwłaścicielach. Wydane w sprawie rozstrzygnięcia organów obu instancji są więc zgodne z prawem. Zdaniem Sądu postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami określonymi w kpa. Organy w prowadzonym postępowaniu w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy oraz w należyty sposób uzasadniły zajęte stanowisko. Wbrew podnoszonym w skardze twierdzeniom w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do kwestionowania prawidłowości opracowania geodezyjnego z 30 listopada 2022 r. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy bez znaczenia były ponadto powoływane przez skarżącego w złożonej skardze i piśmie procesowym z 19 marca 2024 r. dokumenty. Nie ulega wątpliwości, że zaskarżone postanowienie jest orzeczeniem o charakterze procesowym. Zakres kognicji Sądu ogranicza się zatem wyłącznie do oceny legalności zawieszenia postępowania i nie obejmuje oceny w kwestii merytorycznego rozstrzygnięcia. Wniesiona skarga jest wiec bezzasadna i brak jest podstaw do jej uwzględnienia. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 tej ustawy.