I SA/Wa 3319/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Iwona Maciejuk Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2015 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [...] września 2014 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] października 2014 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. P., utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2014 r., nr [...] odmawiającą przyznania zasiłku dla opiekuna. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] września 2014 r. odmówił A. P. prawa do zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad babcią I. K., przyznawanego na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów na okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. Przedmiotową decyzję organ I instancji uzasadnił tym, że wnioskodawczyni jest małżonkiem rolnika i podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników i dlatego, zgodnie z art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników pracuje w gospodarstwie rolnika lub w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem A. P. złożyła odwołanie, w którym wskazała, że nie pracuje w gospodarstwie rolnym, które jest własnością męża. Gospodarstwo rolne jest wydzierżawiane na podstawie umowy. Dodatkowo odwołująca się przedstawiła oświadczenie sołtysa wsi G., w której położone jest gospodarstwo rolne, z którego wynika, że nie pracowała i nie pracuje w tym gospodarstwie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że na mocy decyzji z dnia [...] maja 2012 r. A. P. nabyła bezterminowo prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią I. K.. Decyzja ta wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. W dniu 15 maja 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, która określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r., w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ II instancji wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie w dniu 6 sierpnia 2014 r. A. P. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią I. K.. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad swoja babcią, gdyż jej syn sam ma problemy zdrowotne i wymaga opieki. A. P. złożyła oświadczenie, że od dnia 1 lipca 2013 r. sprawuje opiekę nad babcia i w tym czasie nie pracowała i nie prowadziła działalności gospodarczej, gospodarstwa rolnego. Organ II instancji podkreślił, że jednakże z informacji z KRUS wynika, że A. P. figuruje w ewidencji osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników jako małżonek rolnika i podlega ubezpieczeniu z mocy ustawy od dnia 29 lipca 2010 r. Organ odwoławczy przywołał definicję rolnika określoną w art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. z 2013 r. Dz. U. poz. 1403) i wyjaśnił, że zgodnie z art. 5 tej ustawy jej przepisy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym. Zatem tylko małżonek rolnika nie pracujący w gospodarstwie rolnym i nie uczestniczący ze współmałżonkiem w prowadzeniu gospodarstwa rolnego lub gospodarstwa domowego bezpośrednio związanego z gospodarstwem rolnym nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników przewidzianemu w art. 4 i 5 ustawy ubezpieczeniu społecznym rolników. Kolegium podkreśliło, że jednym z podstawowych warunków wymaganych do przyznania zasiłku dla opiekuna jest ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. i utrata prawa do tego świadczenia z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Bezspornym w niniejszej sprawie jest fakt, że A. P. do dnia 30 czerwca 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią I. K.. Decyzja ta wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. Organ odwoławczy zauważył, że warunkiem niezbędnym do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników jest prowadzenie działalności rolniczej lub wykonywanie stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Skoro zatem A. P. jest ubezpieczona w KRUS, to nie można uznać, żeby zaprzestała wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. W innym przypadku, jak wskazuje KRUS w swym komunikacie, uznać by należało, że złożenie przez rolnika, jego małżonka lub domownika, ubiegającego się o przyznanie zasiłku dla opiekuna, specjalnego zasiłku opiekuńczego albo świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym wskazywałoby na niespełnianie przez te osoby warunków do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników i oznaczałoby wyłączenie z tego ubezpieczenia, w tym również w okresie wstecznym, a także z ubezpieczenia zdrowotnego w KRUS. Wyłączenie z ubezpieczenia z okresem wstecznym mogłoby oznaczać również konieczność zwrotu przyznanych w tym czasie świadczeń z ubezpieczenia społecznego rolników. Reasumując zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego należało stwierdzić, że organ I instancji podejmując przedmiotową decyzję nie naruszył przepisów ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Mając powyższe na uwadze organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze skargę (uzupełnioną pismem z dnia 10 grudnia 2014 r.) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła A. P.. Zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania mającą istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, czyli art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa, poprzez oparcie rozstrzygnięcia w sprawie na materiale niekompletnym, z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów i brak rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wnikliwy, prawidłowy i wyczerpujący poprzez ustalenie, że wnioskodawczyni pracuje w gospodarstwie rolnym, podczas gdy nie wykonuje ona żadnych prac w tym gospodarstwie. Mając powyższy zarzut na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi. Z dniem 15 maja 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw z dniem 1 lipca 2013 r. Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów zasiłek dla opiekuna przysługuje: 1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., 2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Zgodnie zaś z treścią art. 3 ust. 1 tej ustawy w przypadku, gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403, 1623 i 1650) świadczenie to przysługuje odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego, 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Przy czym zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Zgodnie natomiast z definicją rolnika zawartą w art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, pod pojęciem rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Przy czym przepisy ustawy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym (art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Z przywołanych przepisów wynika, że niezbędnym warunkiem do przyznania zasiłku dla opiekuna w przypadku, gdy wniosek składa małżonek rolnika jest zaprzestanie prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym potwierdzone stosownym oświadczeniem wg klauzuli określonej w art. 3 ust. 2 ustawy. Podkreślić przy tym trzeba, że jest to jedyna droga weryfikacji przez organ spełnienia warunku, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy, dla osób ubiegających się o zasiłek dla opiekuna, jeżeli osoby te są rolnikami, małżonkami rolników lub domownikami w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Oznacza to, że samo posiadanie gruntów rolnych, z którym to posiadaniem nie wiąże się ani faktyczne uprawianie gruntów ani też zarządzanie nimi i czerpanie korzyści finansowych, nie pozbawia rolnika (małżonka rolnika) uprawnienia do uzyskania zasiłku dla opiekuna. Odnosząc powyższe rozważania do kontrolowanego postępowania administracyjnego stwierdzić należy, że jak wynika z treści wydanych decyzji odmowa przyznania skarżącej zasiłku dla opiekuna opiera się jedynie na tym, że organy obu instancji uznały, że skarżąca spełnia pozostałe przesłanki do jego otrzymania, lecz nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, ponieważ nadal podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS). W ocenie organów oznacza to, że skarżąca wykonuje pracę w gospodarstwie rolnym. Stanowi to natomiast negatywną przesłankę przyznania zasiłku dla opiekuna. Fakt objęcia skarżącej ubezpieczeniem społecznym w KRUS, jako małżonki rolnika, wiąże się z domniemaniem pracy w gospodarstwie rolnym czy też domowym rolnika, a tym samym oznacza, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Z tym stanowiskiem organów, w świetle przedstawionej powyżej wykładni art. 3 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, nie można się jednak zgodzić. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżąca w dniu 5 sierpnia 2014 r. złożyła pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, co powinno stanowić dla organów wystarczającą podstawę do przyjęcia, że skarżąca spełniła wymóg zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Dlatego nieuprawnione było dalsze badanie tej kwestii przez organy orzekające. Podkreślić trzeba, że regulacja dotycząca wyłączenia możliwości przyznania zasiłku dla opiekuna za okresy, o których mowa w art. 2 ust. 5 ustawy jest regulacją kompletną, czyli że ustawodawca enumeratywnie wskazał na dwie sytuacje, w których nie przysługuje zasiłek dla opiekuna. Obydwie te sytuacje związane są z pobieraniem przez osobę ubiegającą się o zasiłek lub inną osobę specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego. Regulacja ta dotyczy wszystkich podmiotów ubiegających się o taki zasiłek, a więc także osób, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Podsumowując stwierdzić należy, że warunkiem skutecznego ubiegania się o zasiłek dla opiekuna jest złożenie stosownego wniosku nie później niż 4 miesiące od dnia wejścia w życie ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy, a dodatkowo w przypadku rolników, małżonków rolników i domowników zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w tym gospodarstwie, oraz złożenie stosownego oświadczenia, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Ponadto warunkiem tym jest nieistnienie okoliczności, o których mowa w art. 2 ust. 5 pkt 1 i 2, ponieważ za okresy te zasiłek nie przysługuje. Dlatego też, w ocenie Sądu, organy obu instancji dokonały błędnej interpretacji art. 2 ust. 5 i art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów i w sposób nieuprawniony zakwestionowały oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego złożone przez skarżącą. To zaś niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało odmową przyznania skarżącej wnioskowanego zasiłku dla opiekuna. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ zobowiązany będą uwzględnić wykładnię przepisów prawa przedstawioną powyżej. Organ zwróci także uwagę na treść art. 9 i art. 23 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, z których wynika, że osoba pobierająca zasiłek dla opiekuna podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. poz. 1027, ze zm.) oraz że zasiłki dla opiekunów i koszty ich obsługi, składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne są finansowane ze środków budżetu państwa na realizację świadczeń rodzinnych. Natomiast wzajemne relacje pomiędzy płatnikami składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne pozostają bez wpływu na ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna. Na marginesie jedynie zwrócić należy uwagę, że w postępowaniu dotyczącym zasiłku dla opiekuna organ nie jest władny ustalać, na jakiej podstawie wnioskodawca został objęty ubezpieczeniem społecznym rolników i czy ubezpieczenie to faktycznie mu przysługuje, dlatego też ustalenia dotyczące sytuacji wnioskodawcy musi dokonać niezależnie, zgodnie z przepisami ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.