I SA/Wa 334/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie WSA Bożena Marciniak WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2019 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] grudnia 2018 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania D.S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] listopada 2018 r. nr [...] stwierdzającą, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone do rąk odwołującej się na rzecz jej małoletniej córki w okresie od 1 listopada 2017 r. do 30 czerwca 2018 r., w łącznej kwocie 3200 zł, stanowią świadczenie nienależnie pobrane i nakazującej jej zwrot wraz z odsetkami. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego. Na wniosek D. S. decyzją z [...] października 2017 r. nr [...], Prezydent Miasta [...]przyznała jej, w trybie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2018 r., poz. 554 ze zm.) przywoływanej dalej jako: "u.p.o.u.a.", świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r w kwocie po 400 złotych miesięcznie na rzecz uprawnionej córki N.G. W toku weryfikacji prawa do świadczeń, organ pierwszej instancji pismem z [...] października 2018 r. zwróciła się do spółki [...] w [...] o wydanie zaświadczenia o wynagrodzeniu za października 2017 r. męża wnioskodawczyni (J. S.). Informację o podjęciu przez niego zatrudnienia od września 2017 r. w tej firmie wnioskodawczyni złożyła w organie [...] października 2017 r. Z przesłanego przez spółkę zaświadczenia wynikało natomiast, że J.J.był zatrudniony w niej od [...] września 2017 r. do [...] czerwca 2018 r. i uzyskał z tego tytułu w październiku 2017 r. wynagrodzenie netto w kwocie 8.930,53 zł. W tym stanie rzeczy po wszczęciu z urzędu postępowania, Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] listopada 2018 r., utrzymaną w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] grudnia 2018 r., działając na podstawie art. 2 pkt 7 lit.a oraz art. 9 ust. 4 a, art. 18 ust. 5 i art. 23 u.p.o.u.a. uznał, że wypłacone D.S. w okresie od 1 listopada 2017 r. do 30 czerwca 2018 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 3200 złotych stanowią świadczenia nienależnie pobrane i orzekł o obowiązku ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Powołując się na art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a., dokonał przeliczenie dochodu członków sześcioosobowej rodziny wnioskodawczyni, uwzględniając w nim dochód uzyskany przez jej męża za miesiąc następujący po pierwszym miesiącu jego zatrudnienia w spółce[...] (tj. październiku 2017 r.). Efektem tych wyliczeń było stwierdzenie, że na osobę w rodzinie dochód ów wynosił 1488,42 zł. Przekraczał zatem ustalone w art. 9 ust. 2 ww. ustawy kryterium uprawniające do pobierania świadczeń (tj. 725,00 zł). To powoduje, że stosownie do art. 18 ust. 5 powołanej ustawy począwszy od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca w którym nastąpiło uzyskanie dochodu (tu: od listopada 2017 r.), świadczenie z funduszu alimentacyjnego jej nie przysługuje. Otrzymywanie go zaś w sytuacji, gdy z powodu przekroczenia kryterium dochodowego nie przysługiwało, przesądza o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane w rozumieniu ustawy. Organy odwoływał się przy tym do definicji świadczenia nienależnie pobranego zawartej w art. 2 pkt. 7 lit a u.p.o.u.a. Organ pierwszej wskazywał także na znajdujące się w decyzji przyznającej świadczenie pouczenie o obowiązku informowania organów o okolicznościach rzutujących na prawa do ich otrzymywania, które było w jego ocenie jasne i czytelne. Zwracając przy tym uwagę, że w sytuacji gdy strona miała w tym zakresie wątpliwości miała możliwość uzyskania informacji telefonicznie lub w siedzibie działu świadczeń rodzinnych. Z kolei Kolegium zauważało wprawdzie, że do wypłaty świadczeń nienależnych przyczynili się sami pracownicy organu, pomijając złożone przez stronę oświadczenie o podjęciu zatrudnienia przez męża. Jednakże uznawało, że ta okoliczność jest "bez znaczenia prawnego dla sprawy". Świadczy jedynie o niestaranności organu pierwszej instancji w gromadzeniu i ocenie materiału dowodowego. Na powyższą decyzję D. J. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. u.p.o.u.a. oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. kwestionowała stanowisko Kolegium, że działania organu pierwszej instancji świadczą jedynie o niestaranności w gromadzeniu i ocenie materiału dowodowego. Prowadzi to bowiem do przyzwolenia na błędne jego działanie bez ponoszenia konsekwencji i pokrzywdzenia skarżącej. Gdyby natomiast doszło do prawidłowej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, organy poczyniłby odmienne ustalenia, od tych które przedstawiono w decyzji. W związku z czym wnosiła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Stan faktyczny sprawy w kluczowych dla podjęcia rozstrzygnięcia elementach, mimo podnoszonych w tym względzie zarzutów, jest w istocie niesporny. Niekwestionowaną bowiem okolicznością jest, że w okresie na który decyzja z [...] października 2017 r. ustalono prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz pochodzącej z poprzedniego związku córki skarżącej, jej mąż w związku z podjęciem od [...] września 2017 r. zatrudnienia uzyskał dochód, który rzutował na możliwość otrzymywania świadczeń. Prawidłowo również organy dokonały jego uwzględnienia ponownie weryfikując sytuację dochodową rodziny. Niewątpliwie także począwszy od listopada 2017 r. ze względu na przekroczenie ustalonego w art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a. kryterium dochodowego (725 złotych na osobę w rodzinie ) skarżąca, po myśli art. 18 ust. 5 u.p.o.u.a., utraciła prawo do ich pobierania. Dochód ten na osobę w rodzinie wynosił bowiem wówczas 1488,42 złote. Stan ten zaś trwał do końca czerwca 2018 r., kiedy to zgodnie z zaświadczeniem z [...] października 2018 r. wystawionym przez firmę [...] stosunek zatrudnienia jej męża ustał. Nie zawsze jednak sam fakt zaistnienia okoliczności powodujących utratę świadczenia, które mimo to było wypłacane, jest tożsame z uznaniem, że owo wypłacone świadczenie jest "nienależnie pobranym’ w rozumieniu art. w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. a powołanej ustawy, a więc świadczeniem "wypłaconym mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części". Odróżnić bowiem należy pojęcie świadczenia "nienależnego", od "nienależnie pobranego" Pierwsze z tych pojęć odnosi się do obiektywnych okoliczności, występujących między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Treść normatywna pojęcia "świadczenia nienależnie pobranego" obejmuje z kolei świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania), które doprowadziły do ich uzyskania lub pobierania, mimo obiektywnie istniejących ku temu przeszkód. Konieczne jest zatem ustalenie, że osoba, która je pobrała była tego świadoma, co dopiero pozwoli ją uznać - jak przyjął to ustawodawca w art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. - za "osobę, która pobrała nienależnie świadczenia". Innymi słowy nie można uznać pobranych świadczeń za nienależne, jeżeli strona przyjmowała je bez świadomości, że jej się nie należały. Wymóg uwzględniania tego elementu subiektywnego po stronie osoby uzyskującej świadczenia, przy ocenie czy w konkretnej sprawie doszło o sytuacji pobrania świadczeń nienależnych był wielokrotnie akcentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych. Tytułem przykładu można tu przywołać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2018 r. I OSK 1065/18 Lex nr 2570800, czy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 9 sierpnia 2018 r. IV SA/Gl 229/18, Lex nr 2539692). W okolicznościach niniejszej sprawy okolicznością niesporną jest, że jeszcze przed wydaniem decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, strona poinformowała organ o podjęciu zatrudnienia przez jej męża, składając w tym względzie w dniu [...] października 2017 r. stosowne oświadczenia, którą to okoliczność wówczas organ zignorował, choć powinien był ją dostrzec. Zgodnie wszak z art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy (a podjęcie zatrudnienia w sposób oczywisty wiąże się z uzyskaniem dochodu) jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W związku z czym obowiązkiem organu rozstrzygającego o ustaleniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego było rozważenie wpływu owego zatrudnienia na prawo do świadczeń. Nie czyniąc zaś tego musiał się liczyć z możliwością wadliwego ich przyznania. W takiej natomiast sytuacji nie sposób przyjąć, że to z powodu zawinionego zaniechania strony doszło do ustalenia na jej rzecz i wypłaty świadczeń, które obiektywnie w okresie tym przyznane być nie powinny. Nie ma racji zatem Kolegium, że okoliczność ta dla uznania ich za "nienależnie pobrane" nie ma znaczenia prawnego. Nie sposób przecież w takim stanie faktycznym przypisać stronie intencjonalnego zatajenia informacji rzutujących na prawo do świadczeń. Przyjęcie prezentowanego przez Kolegium stanowiska prowadziłoby bowiem do obarczenia strony postępowania konsekwencjami prawnymi własnych błędów organu administracji publicznej, czego w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej zaakceptować nie sposób. Tym samym świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone skarżącej w okresie od 1 listopada 2017 r. do 30 czerwca 2018 r, choć były świadczeniami nienależnymi, nie mogły być traktowane jako nienależnie pobrane. Podjęta zatem w takich uwarunkowaniach decyzja Prezydenta Miasta [...] , uznająca je za takowe i nakazująca ich zwrot, jak też utrzymująca ją w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oceniane być musza jako wydane z istotnym naruszeniem art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. a u.p.o.u.a, co prowadzić musi do ich uchylenia. Zważywszy z kolei na niezaistnienie w sprawie okoliczności, które wypełniałyby hipotezę normy prawnej ujętej w art. 2 pkt 7 lit. a u.p.o.u.a., jak też niepodpadanie tej sytuacji pod żadną z pozostałych definicji świadczenia nienależnie pobranego (lit. b do g art. 2 pkt 7), dalsze prowadzenie postępowania w tym przedmiocie jest bezprzedmiotowe, co prowadzić musi do jego umorzenia. Z tych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz.1302 ze zm.), a także art. 145 § 3 tej ustawy w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., orzekł jak w sentencji.