I SA/Wa 335/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędziowie Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch (spr.) Asesor WSA Przemysław Żmich Protokolant Monika Chorzewska-Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2008 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania R. B. świadczenia z pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup węgla. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. zapadła w następującym stanie sprawy: R. B. pismem z dnia 10 grudnia 2007 r. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. o przyznanie zasiłku celowego na zakup węgla lub przywiezienie mu tony węgla do miejsca zamieszkania, wskazując na swoją trudną sytuację materialną wynikająca z niskiej emerytury i ponoszonych kosztów leczenia. W dniu 18 grudnia 2007 r. w miejscu zamieszkania wnioskodawcy został przeprowadzony przez pracownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. rodzinny wywiad środowiskowy w toku którego ustalono, że R. B. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się ze świadczenia rentowego wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie [...] złotych. Wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną z orzeczoną pierwszą grupą inwalidzką. Posiada troje dzieci zamieszkujących oddzielnie, z którymi nie utrzymuje kontaktu i nie posiada ich adresów. W protokole wywiadu środowiskowego pracownik Ośrodka Pomocy Społecznej wskazał ponadto, że w domu wnioskodawcy zamieszkuje lokatorka, która korzysta z wody, prądu i ogrzewania i w związku z tym powinna uczestniczyć w kosztach utrzymania mieszkania. Decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] Wójt Gminy D. odmówił przyznania R. B. pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup węgla. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że uzyskiwany przez wnioskodawcę dochód w kwocie [...] złotych przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnej, które zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.) wynosi 477,00 złotych, a na terenie Gminy w podobnej sytuacji znajduje się większość mieszkańców, którzy zaspokajają potrzeby mieszkaniowe we własnym zakresie. W ocenie organu, dochody wnioskodawcy powinny zaspokoić jego podstawowe potrzeby bytowe, w tym koszty utrzymania mieszkania, a zakup opału jest obciążeniem sezonowym nie comiesięcznym. Organ wyjaśnił ponadto, iż dodatkowym powodem odmowy przyznania świadczenia jest brak rozpoznania sytuacji dochodowej osób zobowiązanych do alimentacji, tj. dzieci wnioskodawcy, spowodowany niepodaniem przez ubiegającego się o świadczenie ich adresów. Jednocześnie organ wskazał, iż z powodu ponoszonych przez wnioskodawcę kosztów leczenia została mu w bieżącym roku dwukrotnie udzielona pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego w łącznej kwocie [...] złotych. Od decyzji tej R. B. wniósł odwołanie, w którym obszernie opisał swoją trudną sytuację materialną i rodzinną, wskazując że dzieci nie mogą mu udzielić pomocy, ponieważ jeden z synów jest bezrobotny, drugi syn pracuje i ma na utrzymaniu żonę i dwoje dzieci, córka ma na utrzymaniu troje dzieci, a jej mąż pracuje tylko dorywczo. Odwołujący się podał, że ponosi wysokie koszty leczenia, które w jednym miesiącu wyniosły [...] zł. Do tego spalił mu się budynek, wskutek czego poniósł stratę w wysokości ok. [...] tys. zł. Spowodowało to pozbawienie go energii elektrycznej na okres 2 miesięcy, a za podłączenie której zakład energetyczny zażądał 3 tys. zł. Na ten cel otrzymał pomoc w kwocie [...] zł. GOPS nie udzielił mu natomiast pomocy żywnościowej, o którą się zwrócił, tylko dlatego że posiada emeryturę, tymczasem pomoc taką otrzymały w tym samym dniu inne osoby także posiadające emerytury. W ocenie odwołującego się, przyczyną negatywnego załatwienia jego prośby jest wieloletnia niechęć Wójta Gminy w D., który go szykanował oskarżając m. in. [...], w której to sprawie toczyło się postępowanie sądowe. Sprawa sądowa, a także leczenie żony, która wkrótce zmarła, spowodowały, że skarżący zapożyczał się. Obecnie żyje dzięki pomocy dobrych ludzi, dlatego zwraca się o pomoc w zakupie węgla. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w dacie podejmowania przez organ pierwszej instancji decyzji oraz w dacie rozpatrywania odwołania prawo do świadczeń pieniężnych stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przysługiwało osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekraczał kwoty 477,00 złotych, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 tej ustawy. W ocenie organu odwoławczego, w rozpatrywanej sprawie wprawdzie wystąpiły okoliczności wymienione w art. 7 pkt 2-15 (niepełnosprawność), jednakże nie został spełniony warunek dotyczący kryterium dochodowego. Tym samym wnioskodawcy uzyskującemu dochód w wysokości [...] złotych nie przysługuje prawo do otrzymania zasiłku celowego ze środków pomocy społecznej. Rozważając natomiast możliwość przyznania R. B. specjalnego zasiłku celowego w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, który to przepis dopuszcza przyznanie takiego zasiłku osobom przekraczającym kryterium dochodowe, Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, iż w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek przemawiający za koniecznością przyznania odwołującemu się tego zasiłku. Organ odwoławczy wskazał przy tym, na fakultatywny charakter przedmiotowego świadczenia, wynikający z użytego w art. 39 ust. 1 powołanej ustawy sformułowania "może być przyznany zasiłek celowy". W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R.B. wniósł o uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. i przyznanie mu pomocy. Skarżący wskazał na swoją trudną sytuację materialną wywołaną stratami wywołanymi pożarem, który wybuchł w czasie jego nieobecności w domu, leczeniem i w końcu śmiercią żony oraz na swoje inwalidztwo wymagające znacznych wydatków na leczenie i dojazdy do kliniki w W. Skarżący ponownie przedstawił podnoszone na etapie postępowania odwoławczego trudności, jakie czyni mu Wójt Gminy D. Zarzucił także Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w D. przyznawanie świadczeń po znajomości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. w odpowiedzi na skargę podtrzymało swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej w uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, może być przyznany bezzwrotny specjalny zasiłek celowy z pomocy społecznej w wysokości nieprzekraczającej kwoty tego kryterium. Użyte w tym przepisie sformułowanie "może być przyznany" wskazuje, że zasiłek może, ale nie musi być przyznany, zostało to bowiem pozostawione do uznania organu administracji publicznej. Także ocena, co może być zakwalifikowane jako "szczególnie uzasadniony przypadek", zależy od uznania organu wydającego rozstrzygnięcie. To uznanie, w ramach którego działa organ, nie zwalnia jednak z obowiązku wnikliwego zbadania, czy w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek i z wykazania tego w uzasadnieniu podjętej decyzji. W niniejszej sprawie organy administracji wymagań tych nie dochowały. Jak wynika z akt sprawy, skarżący R. B. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup węgla lub przywiezienie mu tony węgla do miejsca zamieszkania. Prośbę tę motywował ciężką sytuacją życiową związaną z jego warunkami zdrowotnymi, wymagającą ponoszenia znacznych środków na leczenie oraz faktem, że pobierana emerytura nie wystarcza na zakup węgla. Przed podjęciem decyzji odmawiającej przyznania R. B. specjalnego zasiłku celowego ustalono w drodze wywiadu środowiskowego, że wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną - posiada I grupę inwalidzką z powodu wzroku i ponosi z tego tytułu koszty leczenia. Ustalono także, iż stosownym orzeczeniem został uznany za całkowicie niezdolnego do samodzielnej egzystencji. Ustalenia te nie zostały jednak ocenione w kategoriach szczególnie uzasadnionego przypadku, o jakim mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej i nie znalazło to odzwierciedlenia w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji. Organy orzekające ograniczyły uzasadnienie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego do stwierdzenia, iż dochód skarżącego przekracza określone ustawą kryterium i że nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego, nie odniosły się natomiast do stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym warunków bytowych i zdrowotnych wnioskodawcy, ich dostosowania bądź niedostosowania do wieku, a także stanu zdrowia i wynikających stąd szczególnych potrzeb skarżącego. Organ pierwszej instancji zauważył natomiast, że na terenie gminy w podobnej sytuacji znajduje się większość mieszkańców, którzy zaspokajają potrzeby mieszkaniowe we własnym zakresie, posiadane przez wnioskodawcę dochody winny zaspokoić podstawowe potrzeby bytowe, w tym utrzymanie mieszkania, a ponadto wskazał, że to dzieci powinny udzielić zainteresowanemu pomocy w ramach obowiązku alimentacyjnego. Przytoczoną argumentację organ odwoławczy uznał za prawidłową stwierdzając, że odmawiając udzielenia pomocy Wójt Gminy D. miał na uwadze treść art. 41 ustawy o pomocy społecznej, a ponadto nie bez znaczenia jest także kwestia wielkości środków finansowych, jakimi na te cele dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Stwierdzić należy, że stwierdzenia te są całkowicie gołosłowne, gdyż - jak wykazano wyżej - organ pierwszej instancji w ogóle nie dokonał oceny, czy w sytuacji bytowej i zdrowotnej, w jakiej znajduje się skarżący, zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 ustawy. Nie wyjaśniono, na jakich warunkach w mieszkaniu R. B. przebywa osoba określona w wywiadzie środowiskowym jako "lokatorka", co do której zamieszczono w tym dokumencie uwagę, że powinna ona uczestniczyć w ponoszeniu kosztów utrzymania mieszkania. Przed taką konstatacją wymagało wyjaśnienia w szczególności, czy zamieszkiwanie i korzystanie z lokalu nie jest ekwiwalentem opieki i pomocy udzielanej przez tę osobę niepełnosprawnemu skarżącemu. Nie wykazano też, jakimi środkami finansowymi dysponował ośrodek pomocy społecznej oraz w jaki sposób je rozdysponował w okresie, w którym został złożony przez skarżącego wniosek. Tym bardziej jest to konieczne z uwagi na zasadę jawności działania organów administracji publicznej, a także wobec podnoszonych przez skarżącego zarzutów o nieprawidłowym rozdziale środków publicznych przeznaczonych na te cele. Powyższe sprawia, że decyzje podjęte w niniejszej sprawie noszą znamiona rozstrzygnięć dowolnych, a zatem niedopuszczalnych w świetle obowiązującego prawa. Wydane orzeczenia naruszają w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy - powołany wyżej przepis prawa materialnego - art. 41 ustawy o pomocy społecznej, a także przepisy prawa procesowego - art. 7 kpa nakazujący dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela oraz art. 107 § 3 kpa określający wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie decyzji administracyjnej. Organy orzekające ograniczając uzasadnienie do stwierdzenia, iż skarżący nie spełnia przesłanki z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, naruszyły zasadę postępowania określoną w art. 7 kpa. Przepis zaś art. 107 § 3 kpa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zachowania określonych wymagań co elementów uzasadnienia podejmowanej decyzji oraz jego treści. W niniejszej sprawie organy wymagań tych bowiem nie zachowały. Zważyć również trzeba, że stosownie do art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Pomoc społeczna ma wspierać rodziny i osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i starać się umożliwiać im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. W postępowaniu w sprawie świadczeń pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych (art. 100 ust. 1). Oznacza to między innymi, że postępowanie w sprawie o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej powinno mieć na względzie potrzeby osoby zainteresowanej i wyjaśniać istotne dla sprawy okoliczności w sposób wnikliwy i wyczerpujący. Wszystko to powinno znajdować odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej przez organ decyzji. Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.