I SA/Wa 336/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Pirogowicz sędzia WSA Elżbieta Lenart asesor WSA Anna Milicka - Stojek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2023 r. nr KOA/5834/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z 14 grudnia 2023 r. nr KOA/5834/Sr/23, po rozpatrzeniu odwołania M. K. (dalej jako "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej jako "Wójt") z 20 października 2023 r. nr ŚR.520.2.30.2023 odmawiającą przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad babcią. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżąca w dniu 21 września 2023 r. wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią – A. M., ur. [...] stycznia 1929 r. Do wniosku dołączyła: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 24 kwietnia 2023 r. nr ZOON/39099/23G, z którego wynika, że babcia została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe i nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 kwietnia 2023 r.; oświadczenie o osobach zobowiązanych do opieki nad babcią oraz możliwości sprawowania przez nie opieki (zawierające informację, że babcia ma dwoje żyjących dzieci - córkę, której stan zdrowia nie pozwala podjąć się opieki oraz syna, który nie interesuje się matką); kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i nieskładkowych; świadectwa pracy wydane skarżącej przez jej dotychczasowych pracodawców; wniosek o objęcie skarżącej ubezpieczeniem. Wójt decyzją z 20 października 2023 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią, wobec niespełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1a pkt 2 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r." Jak bowiem ustalono, żyją osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki - jej dzieci, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ponadto niepełnosprawność chorej powstała w wieku 94 lat. Od odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie i zarzuciła Wójtowi naruszenie: art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 3 u.ś.r. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi przesłanka uprawniająca do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, w sytuacji gdy córka chorej nie jest w stanie zajmować się mamą, ponieważ sama wymaga opieki ze względu na swój stan zdrowia, a syn mieszka w [...] i nie interesuje się mamą; art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez nieuwzględnienie, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części ww. normy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Do odwołania skarżąca załączyła dokumentację medyczną A. P., tj. swojej matki a córki niepełnosprawnej, na dowód, że nie może ona sprawować opieki nad chorą. Kolegium decyzją z 14 grudnia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję z 20 października 2023 r. Wyjaśniło, że wnuczka jest dla babci zstępną drugiego stopnia, co powoduje konieczność ustalenia, czy spełnia dodatkowe przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej z 21 września 2023 r., potwierdzonym następnie w odwołaniu, niepełnosprawna ma córkę i syna (który mieszka w [...]), zaś drugi syn nie żyje. Żadne z jej żyjących dzieci nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym stanie rzeczy skarżąca nie spełnia warunku, o którym mowa w at. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Kolegium zauważyło, że w dniu 14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów podjął uchwałę sygn. akt I OPS 2/22, w której uznał, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (...) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Mając to na względzie, jak i fakt, że sąd administracyjny kontrolujący decyzje Kolegium jest powyższą uchwałą związany, stwierdzić trzeba, że podstawowym warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą jest przedłożenie orzeczeń o stopniu niepełnosprawności wydanych dla dzieci niepełnosprawnej. Brak takich orzeczeń obliguje organ do wydania decyzji odmownej. Kolegium zauważyło, że nie kwestionuje, że zatrudnienie skarżącej u ostatniego pracodawcy ustało w dniu 31 sierpnia 2023 r., że niepełnosprawna legitymuje się wymaganym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, oraz że skarżąca sprawuje nad nią opiekę odpowiadającą stałej i długotrwałej opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Opieka ta wynika bowiem z ustaleń wywiadu środowiskowego i dowodów załączonych do wniosku i odwołania. Powyższe ustalenia nie mogą jednak zmienić warunków wymaganych przez art. 17 ust. 1a (błędnie wskazany jako ust. 5 pkt 2) u.ś.r., z którego wynika, że pierwszymi w kolejności uprawnionymi do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną są jej dzieci, a dopiero jeśli same są niepełnosprawne w stopniu znacznym - jej wnuki. Na koniec Kolegium wskazało, że nie podzieliło stanowiska Wójta odnośnie do zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W konsekwencji Wójt nie miał podstaw do stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sposób, który różnicował prawo do świadczenia ze względu na czas powstania niepełnosprawności. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji, zarzucając organom naruszenie: 1. prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. przez błędną wykładnię polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy; przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, że niepełnosprawna ma córkę oraz syna, na których - jako spokrewnionych w pierwszym stopniu - spoczywa obowiązek opieki nad matką; uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny córki i syna względem chorej matki, bez względu na szczególne okoliczności, wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, że w sytuacji skarżącej nie zaktualizował się wynikający z przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.r.o.", obowiązek alimentacyjny względem babci, co z kolei przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalają organowi na ustalanie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, a przez to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego; 2. przepisów postępowania, tj. a) art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą i realnych możliwości sprawowania przez dzieci opieki nad niepełnosprawną matką w zakresie wymaganym stanem zdrowia córki, a przez to nieuprawnione uznanie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez wnuczkę do świadczenia pielęgnacyjnego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem strony; b) art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu skargi skarżąca wyjaśniła, że w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć art. 132 K.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Jak zaś wynika z odwołania, córka babci – A. P. jest osobą schorowaną, leczy się na nadciśnienie tętnicze, ma liczne schorzenia kręgosłupa, leczony nowotwór skóry, depresję, niewydolność zastawki mitralnej trójdzielnej. Natomiast syn, który mieszka w [...], nie wykazuje zainteresowania losami swej matki. Cały więc ciężar opieki nad babcią spoczywa na wnuczce. W tym stanie faktycznym, mając na względzie art. 132 K.r.o., należało przyjąć, że zaktualizował się obowiązek alimentacyjny wnuczki – jako zobowiązanej w dalszej kolejności - względem babci, co czyni ją osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego. Organy obu instancji w żaden sposób nie odniosły się do tej kwestii i nie oceniły, czy córka i syn niepełnosprawnej, są w stanie zapewnić matce opiekę przynajmniej na analogicznym poziomie jak wnuczka. Wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. uwzględniająca wyżej przytoczoną ocenę ma także oparcie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, tj. w wyroku z 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05 (OTK-A 2006/10/151), z 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (OTK-A 2008/6/107) oraz z 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 (OTK-A 2008/6/109). Mając powyższe na uwadze skarżąca zaznaczyła, że w okolicznościach tej sprawy rozstrzygnięcie o świadczeniu pielęgnacyjnym nie powinno opierać się na literalnym brzmieniu przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a u.ś.r. Na niekonstytucyjność ww. przepisów zwracały również uwagę sądy administracyjne w przywołanych w skardze wyrokach. W konsekwencji nie może budzić wątpliwości, że organy administracji stosując art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie dokonały wykładni wskazanej normy prawnej przez pryzmat konstytucyjnego obowiązku zapewnienia szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Skarżąca pismami z 24 kwietnia 2024 r. i 21 maja 2024 r. uzupełniła powyższą skargę i nadesłała dokumentację związaną z chorobą córki babci oraz zaświadczenie, z którego wynika, że w marcu 2024 r. złożyła ona wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, jak też wydruk rodzinnej korespondencji na okoliczność, że syn babci nie chce się nią opiekować. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25.roku życia. Zgodnie z kolei z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe przepisy jednoznacznie stanowią, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie określone w nich przesłanki. W rozpoznawanej sprawie Wójt odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Z kolei Kolegium wyraziło odmienny pogląd odnośnie do przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ale podzieliło stanowisko Wójta, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, z 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, czy z 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16; https://cbois.nsa.gov.pl). Sąd podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej, uznając za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie. Przechodząc do kwestii spełnienia pozostałych przesłanek zauważyć trzeba, że w sprawie bezspornym pozostaje, że wymagająca opieki babcia skarżącej legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z 24 kwietnia 2023 r., z którego wynika, że została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe i nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 kwietnia 2023 r. Z akt wynika również, że opiekę nad niepełnosprawną sprawuje skarżąca, będąca jej wnuczką. Dla zweryfikowania uprawnień skarżącej w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego istotne znaczenie ma to, że jest ona krewną niepełnosprawnej w linii prostej (zstępnym), na której, stosownie do art. 128 i art. 129 K.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny względem babci. Niemniej jednak skarżąca jako wnuczka nie jest spokrewniona z babcią w pierwszym stopniu, a co za tym idzie znajduje w sprawie zastosowanie powołany przez organy art. 17 ust. 1a u.ś.r. W toku postępowania ustalono bowiem, że wymagająca opieki babcia skarżącej ma dwoje żyjących dzieci. Stosownie do art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 K.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 K.r.o.). Przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. należy mieć jednocześnie na względzie cel regulacji zawartej w tych przepisach, a także treść art. 132 K.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Zgodnie zatem z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Natomiast dalszym krewnym świadczenie to przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych spokrewnionych w pierwszym stopniu albo są one małoletnie lub same legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niepełnosprawność jest niewątpliwie okolicznością mogącą wyłączać możliwość sprawowania opieki nad inną osobą niepełnosprawną, co czyni tę przesłankę zbieżną z przesłanką z art. 132 K.r.o. dotyczącą sytuacji, gdy osoba zobowiązana nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi (dostarczania środków utrzymania). Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby spokrewnione w stopniu dalszym, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 sierpnia 2021 r. sygn. akt I OSK 475/21, LEX nr 3217118). Powyższe stanowisko potwierdza uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, podjęta w dniu 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 (ONSAiWSA 2023/1/2), w której stwierdzono, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu ww. uchwały, punktem wyjścia wszelkich działań interpretacyjnych jest wykładnia językowa, która powinna rozpoczynać proces wykładni zmierzającej do odkodowania z przepisów normy prawnej. Z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym, czy wieloznacznym. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale zaznaczył również, że wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy. Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Wskazano, że regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja nie jest też - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Sprawiedliwość społeczna oznacza nakaz równego traktowania podmiotów należących do takiej samej kategorii istotnej. Wyróżnienie tej kategorii nastąpiło za pomocą kryterium sformalizowanego związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności, które pozostaje w rzeczowym związku z celami świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest zatem kryterium przyjętym arbitralnie. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela. W tym miejscu wskazać należy, że z art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", wywodzi się moc wiążąca uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego, a istota tego związania oznacza, że stanowisko zajęte w uchwale wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny ją respektować. W konsekwencji skład orzekający w niniejszej sprawie uchwałą tą był związany. Odnosząc zaś powyższe uwagi do okoliczności niniejszej sprawy należy wskazać, że wobec sprawowania przez skarżącą - wnuczkę osobistej opieki nad babcią, zasadnym było wyjaśnienie przez organy, czy nie zaktualizował się jej obowiązek alimentacyjny względem babci, jako osoby zobowiązanej w dalszej kolejności do realizacji obowiązku alimentacyjnego, co czyniłoby ją uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak jednak ustaliły organy, babcia skarżącej ma dwoje dorosłych dzieci. Żadne z nich nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności (córka dopiero w marcu 2024 r. wystąpiła o jego ustalenie). W konsekwencji brak jest podstaw do uznania, że niepełnosprawna, mająca dwoje dzieci, nie może uzyskać od nich pomocy polegającej na czynnościach opiekuńczo-pielęgnacyjnych adekwatnych do stanu jej zdrowia oraz że opiekę taką sprawować może wyłącznie skarżąca - wnuczka. Dodać należy, że obowiązek sprawowania opieki, stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w bliższej i dalszej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań i opieki, ale może przybrać również formę świadczeń pieniężnych. Podsumowując wskazać należy, że w świetle powyższych regulacji prawnych przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego istniałyby jedynie wówczas, gdyby wykazane zostało, że oboje z dzieci niepełnosprawnej nie są w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu, ale tylko z tego powodu, że legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, co w niniejszej sprawie na czas orzekania przez organy i Sąd, nie miało miejsca. Ani organy, ani też Sąd nie były przy tym uprawnione do oceniania dokumentacji medycznej córki osoby niepełnosprawnej na okoliczność, czy może ona opiekować się matką, jak też kwestii rodzinnych związanych z tym, że syn chorej nie poczuwa się do świadczenia tej opieki. Mając bowiem na uwadze jasną treść art. 17 ust. 1a u.ś.r., jedynie uzyskanie przez dzieci chorej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności umożliwiałoby uzyskanie przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zatem skarżąca nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej babci, choć Sąd w żaden sposób nie kwestionuje, że opiekuje się niepełnosprawną, to nie może ona skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu tej opieki. Organy nie naruszyły zatem wskazywanych w zarzutach skargi art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Kolegium wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyło przy tym stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.), szczegółowo wyjaśniło motywy, jakimi kierowało się przy jej rozstrzyganiu oraz uzasadniło swoje orzeczenie (art. 107 § 1 i § 3 K.p.a.). W tej sytuacji zarzuty skargi należało uznać za niezasadne. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.