I SA/Wa 337/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, Sędziowie sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.), asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant referent Aneta Suchecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2023 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2022 r. nr KO C/6308/Op/22 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania R. O. (dalej: "skarżący"), decyzją z 14 grudnia 2022 r., nr KO C/6308/Op/22 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. [...] (dalej: "Prezydent") z 12 września 2022 r., nr [...] w sprawie zmiany decyzji z 15 czerwca 2022 r., nr [...] o ustaleniu dla skarżącego wysokości odpłatności za pobyt matki – I. M. w Domu Pomocy Społecznej w [...] przy ul. [...]. Decyzja Kolegium wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: I. M., jako osoba wymagająca całodobowej opieki z powodu wieku i stanu zdrowia, została przyjęta do Domu Pomocy Społecznej w [...] zgodnie z decyzją Prezydenta z 24 stycznia 2022 r, nr [...] oraz na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy [...] w Warszawie V Wydział Rodzinny i Nieletnich z 23 grudnia 2021 r., sygn. akt [...] . W stosunku do ww. mieszkańca odpłatność została uregulowana: • decyzją Prezydenta z 24 stycznia 2022 r. nr [...] od dnia zamieszkania (tj. 11.02.2022 r.) w wysokości 1294,57 zł; • decyzją Prezydenta z 28 marca 2022 r., nr [...] zmieniono ww. decyzję i ustalono od dnia 11.02.2022 r. w wysokości 1387,67 zł; • decyzją Prezydenta z 15 czerwca 2022 r. nr [...] zmieniono ww. decyzję i ustalono od 1.04.2022 r. w wysokości 1484,81 zł. Pismem z 19 maja 2022 r. zawiadomiono skarżącego o wszczęciu wobec niego postępowania administracyjnego w przedmiocie wydania decyzji o ustaleniu wysokości opłaty za pobyt jego matki w Domu Pomocy Społecznej. Decyzją z 15 czerwca 2022 r., nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Kolegium z 17 sierpnia 2022 r. nr KO C/4842/Op/22, Prezydent ustalił dla skarżącego wysokość odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w okresie od 11.02.2022 r. do 28.02.2022 r. w wysokości 2.784,45 zł; od 01.03.2022 r. do 31.03.2022 r. w wysokości 4.331,36 zł; od 01.04.2022 r. w wysokości 4.762,33 zł miesięcznie. Jednocześnie wskazał, że brak nawiązania kontaktu ze skarżącym w celu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego obligowała go do wydania decyzji o odpłatności w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu w wysokości proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do jego wnoszenia (w stanie faktycznym jedna osoba). Następnie pismem z 25 sierpnia 2022 r. zawiadomiono skarżącego o wszczęciu wobec niego postępowania administracyjnego w przedmiocie wydania zmiany ww. decyzji z 15 czerwca 2022 r., nr [...], z uwagi na zmianę odpłatności wobec jego matki I. M. (dokonanej ww. decyzją z 15 czerwca 2022 r. nr [...]). Decyzją z 12 września 2022 r., utrzymaną w mocy decyzją Kolegium z 14 grudnia 2022 r., Prezydent zmienił decyzję z 15 czerwca 2022 r., nr [...] i ustalił opłatę wnoszoną przez skarżącego za pobyt matki I.M. w Domu Pomocy Społecznej w okresie od 01.04.2022 r. na kwotę 4665,19 zł miesięcznie. W uzasadnieniu organy przywołały treść art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1, 2 i 2e ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901) dalej: "ustawa". Stwierdziły, że I.M. posiada jedną osobę zobowiązaną do alimentacji – tj. syna R.O. Wskazały, że z dokumentacji będącej w posiadaniu organu wynika, że pomimo wysyłanej korespondencji pod adres zameldowania (potwierdzony w Urzędzie m. [...], pod którym dotychczasową korespondencję odbierał on osobiście) oraz prób nawiązania kontaktu osobistego przez pracownika socjalnego Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] m. [...] (właściwego ze względu na miejsce zamieszkania skarżącego), nie zgłosił się on do przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego, mimo nawiązania z nim kontaktu telefonicznego. Zatem w ocenie organów przywołane przepisy mają zastosowanie w niniejszej sprawie, ponieważ skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, nie zawarł też umowy dotyczącej wysokości wnoszonej przez niego opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Kolegium podkreśliło, że skoro nie wyraził on zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, nie przedstawił niezbędnych dokumentów do ustalenia jego sytuacji dochodowej, pomimo pouczenia przez OPS, Prezydent był uprawniony do wyliczenia wysokości opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej według kryteriów z art. 61 ust.2e ustawy. Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Kolegium, wnosząc o jej uchylenie w całości i zdjęcie z niego konieczności wnoszenia opłaty za cały okres pobytu matki w Domu Pomocy Społecznej. W uzasadnieniu stwierdził, że jego sytuacja finansowa przez cały okres pobytu matki i obecnie nie pozwala mu na pokrycie tych kosztów, nad czym ubolewa. Wskazał, że ma na utrzymaniu dwoje niepełnoletnich dzieci w wieku szkolnym. Powołując się na załączone do skargi zaświadczenie o dochodach stwierdził, że nie ma żadnych dodatkowych dochodów pozapłacowych w nich uwidocznionych. Zaznaczył również, że ma do spłacenia kredyty/pożyczki w dwóch bankach (ING i PKO BP) na kwotę znacznie przekraczającą 350.000,00 zł, które zaprzestał spłacać ze względu na brak możliwości finansowych i teraz jego rachunki bankowe są zajęte przez Komornika sądowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga jest niezasadna. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium z 14 grudnia 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta z 12 września 2022 r., w sprawie zmiany decyzji z 15 czerwca 2022 r., nr [...] o ustaleniu dla skarżącego wysokości odpłatności za pobyt matki – I. M. w Domu Pomocy Społecznej w [...] i ustalająca ją w okresie od 1 kwietnia 2022 r. w wysokości 4665,19 zł miesięcznie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do art. 60 ust. 1 ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Z kolei art. 61 ust. 1 ustawy stanowi, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Okolicznością niesporną jest, że wobec mieszkańca domu – I. M.(matki skarżącego) wydane zostały decyzje ustalające odpłatność za pobyt w DPS, przywołane w stanie faktycznym. Również okolicznością tą jest, że jedynym zobowiązanym do alimentów jest syn – tj. skarżący oraz, że nie zawarł on umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy (umowy ustalającej wysokość wnoszonej m.in. przez zstępnych opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy, biorąc pod uwagę wysokość ich dochodów i możliwości). Zasadą pomocy społecznej jest współpraca partnerów społecznych (m.in. organów pomocy społecznej i osób fizycznych), co wynika z art. 4 ustawy. W związku z tym w przypadku ustalania odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej konieczne jest ustalenie przez organ pomocy społecznej, w indywidualnej sprawie, sytuacji osobistej (w tym majątkowej, finansowej) osób ustawowo zobowiązanych do ponoszenia takich opłat. W stanie faktycznym sprawy, w ocenie Sądu, organy prawidłowo zastosowały regulację przewidzianą w art. 61 ust. 2e ustawy, zgodnie z którą w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Z akt administracyjnych wynika całkowity brak współpracy po stronie skarżącego. Został on zawiadomiony o wszczęciu wobec niego postępowania administracyjnego w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej odpłatności za pobyt matki w DPS, z uwagi na zmianę odpłatności wobec niej. Zawierało ono pouczenie o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie oraz, że w ciągu 7 dni od daty otrzymania niniejszego zawiadomienia może on wnieść uwagi oraz przesłać dodatkowe dowody celem wykazania przesłanek uzasadniających wydanie decyzji zgodnie z żądaniem. Zawiadomienie odebrane zostało 31 sierpnia 2022 r. (co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru). Korespondencja kierowana była na adres zameldowania skarżącego (organ potwierdził ten adres – co wynika z pisma Urzędu m. [...] o udostępnieniu danych jednostkowych z PESEL). Istotne jest również to, że pod tym adresem odbierał osobiście dotychczasową korespondencję kierowaną do niego przed wydaniem decyzji ustalającej odpłatność za pobyt (zwrotne potwierdzenia odbioru – karty nr [...]), a w rozmowie telefonicznej z pracownikiem socjalnym, która miała miejsce 5 lipca 2022 r., co prawda nie chciał podać adresu zamieszkania, ale wskazał, że ww. adres jest to adres do korespondencji (notatka karta nr [...]). Termin na uzupełnienie dokumentacji wskazany w ww. zawiadomieniu upłynął bezskutecznie, organ nie przeprowadził wywiadu środowiskowego ze skarżącym – jako przyczynę podał brak nawiązania z nim kontaktu (karta nr [...]). Rację ma zatem Kolegium, że skoro skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, nie przedstawił niezbędnych dokumentów do ustalenia jego sytuacji dochodowej, pomimo pouczenia przez OPS, to Prezydent był uprawniony do wyliczenia wysokości opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej według kryteriów z art. 61 ust. 2e ustawy. Jak wynika z Załącznika Nr 1 do zarządzenia Nr [...] Prezydenta z 16 marca 2022 r. (karta nr [...]) średni koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w [...] wynosi 6150 zł. Decyzją Prezydenta z 15 czerwca 2022 r. nr [...] m.in. ustalono, że od 1.04.2022 r. I. M. wnosi opłatę za swój pobyt w DPS w wysokości 1484,81 zł. A zatem, zgodnie z art. 61 ust. 2e organ prawidłowo wyliczył wysokość różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej (6150 zł) a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu (1484,81 zł), która wynosi 4665,19 zł i jest to opłata wnoszona przez skarżącego, jako osobę zobowiązaną do alimentów wobec mieszkańca. Argumentacja skarżącego nie odnosi się do przesłanek zawartych w art. 61 ust. 2e ustawy. Ratio legis tego przepisu sprowadza się do założenia, że skoro osoby w nim wskazane nie chcą ujawniać swojej sytuacji, to organ ma prawo założyć, że są w stanie ponosić opłatę w pełnym wymiarze, taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Na sytuację majątkową składają się pasywa (długi) i aktywa, których skarżący nie ujawnił pod rygorem odpowiedzialności karnej. Na marginesie, idąc za organem, Sąd wskazuje, że jeżeli skarżący uważa, że jego sytuacja rodzinna, materialna uniemożliwia ponoszenie odpłatności za pobyt matki w DPS winien wystąpić ze stosownym wnioskiem, w trybie art. 64 ustawy, do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] m. [...] (organu właściwego zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy). Skarżący musi się jednak liczyć z tym, że w tego rodzaju sprawie także musi być przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy. Skoro zatem przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji Kolegium nie naruszyło przepisów prawa materialnego, jak również nie stwierdzono by ustalenia stanu faktycznego, które legły u podstaw jej wydania, poczynione zostały wadliwie, skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych, podlegać musi oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259).