I SA/Wa 3394/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz (spr.) Sędziowie WSA Bożena Marciniak WSA Elżbieta Lenart Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2015 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę Wnioskiem z dnia z dnia [...] marca 2014 r. J. M. oraz wnioskiem z dnia [...] maja 2014 r. M. M. wystąpili o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2013 r., znak [...], utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. znak: [...] o odmowie potwierdzenia posiadania przez J. M. oraz M. M. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. M., J. M. oraz L. M. nieruchomości położonej we wsi M., gmina Z., pow. W., we wsi R., powiat W., w miejscowości G. "[...] ", gmina Z, powiat W., we wsi S, gmina S., powiat O. tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Minister Skarbu Państwa rozpatrując powyższy wniosek decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...], odmówił uchylenia swojej decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Pismem z dnia 6 grudnia 1990 r. J. M. złożył do Urzędu Rejonowego w K. wniosek w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty w związku z pozostawieniem nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Pismem z dnia 14 stycznia 2011 r. Wojewoda [...] wezwał J. M. do uzupełnienia akt sprawy o dokumenty niezbędne do wydania pozytywnej decyzji w sprawie. Jednocześnie organ wojewódzki wezwał Stronę do przedłożenia dowodów dokumentujących pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP oraz przymus, o którym mowa w art. 1 ustawy. Z protokołu przesłuchania J. M. z dnia 8 lutego 2011 r. wynika, że "właścicielem nieruchomości pozostawionych w miejscowości M. w 1939 r. był mój ojciec L. M. Mój ojciec ożenił się z moją matką J. około 1942 r. Od tego czasu nieruchomość w M. była ich współwłasnością. Na nieruchomości zamieszkiwali moi rodzice oraz od urodzenia ja z bratem L. Ojciec zmarł w 1950 r. w M. Po śmierci ojca pozostałem na nieruchomości tylko z mamą i bratem. W 1953 r. zabrano nieruchomości do kołchozu. Mieszkaliśmy tak do wyjazdu w 1957 r. Wszystko zabrano do kołchozu nic tam już nie było nasze. Dostaliśmy kartę repatriacyjną i w 1957 r. wyjechaliśmy jako repatrianci do Polski tzn. mama J., ja i brat L. (...), Mama J. zdecydowała się na repatriację dlatego, że nieruchomości zabrano do Kołchozu. Nikt tam nie chciał już być ". Z zaświadczenia Komitetu Wykonawczego BSRR z dnia 29 listopada 1956 r. wynika, że zabudowania należące do J. M. zostały przejęte do kołchozu. Z zaświadczenia Komitetu Wykonawczego BSRR z dnia 15 kwietnia 1957 r. wynika, że J. M. przed przystąpieniem do kołchozu posiadała: [...] ha w tym ziemi omej [...] ha, łąki [...] ha, pastwiska [...] ha. Z postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 22 kwietnia 2005 r. (sygn. akt [...]) wynika, że spadek po J. M. zmarłej w dniu 2 stycznia 1997 r. w K. na podstawie ustawy nabyli: J. M. oraz L. M. (s. L.). Z postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 12 sierpnia 2005 r. (sygn. akt [...]) wynika, że spadek po L. M. zmarłym w dniu 4 marca 1950 r. w M. na podstawie ustawy nabyli: J. M., J. M. oraz L. M. (s. L.). Z karty repatriacyjnej J. M. Nr [...] wynika, że wyżej wymieniona repatriowała się do Polski wraz ze swoimi dziećmi J. M. oraz L. M. (s. L.) w punkcie repatriacyjnym w T. w dniu 10 stycznia 1957 r. Z pisma J. M. z dnia 7 lutego 2011 r. wynika, że mienie stanowiące własność J. i L. M. zostało przejęte przez kołchoz. Ponadto Strona zaznaczyła, iż: "w dniu wybuchu wojny rozpoczętej w 1939 r. właścicielem nieruchomości (...) był mój ojciec L. M. zamieszkały we wsi M." gdzie posiadał nieruchomości. "(...) L. M. zmarł 4 marca 1950 r. W momencie wyjazdu do Polski właścicielką całego mienia była moja matka J. M. ". Pismem z dnia 10 lutego 2011 r. L. M. złożył do Wojewody [...] wniosek w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami RP. Pismem z dnia 22 listopada 2012 r. J. M. sprecyzował, że domaga się potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez J. M. oraz L. M. w miejscowościach M., G. "[...] ", R. oraz S. Wyżej wymieniony oświadczył również, że wszystkie wymienione nieruchomości (w tym grunty) zostały przejęte przez kołchoz przed wyjazdem do Polski. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., znak: [...] Wojewoda [...] odmówił J. M. oraz M. M. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia ww. nieruchomości poza granicami RP. Powodem odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty było ustalenie dokonane przez organ I instancji, iż majątek będący w posiadaniu właścicieli nieruchomości został przejęty do kołchozu, w związku z czym nie udowodniono prawa własności do nieruchomości pozostawionych na Kresach Wschodnich. Ponadto organ wojewódzki zauważył, że strony nie wykazały przesłanki przymusu, którego udowodnienie jest konieczne w przypadku repatriacji w 1957 r. Zdaniem Wojewody z tych przyczyn należało odmówić stronom potwierdzenia prawa do rekompensaty. Od powyższej decyzji J. M. złożył odwołanie do Ministra Skarbu Państwa wskazując, że nie zgadza się z treścią rozstrzygnięcia Wojewody. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2012 r. (sygn. akt SK 11/12) stwierdził, że art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania dnia 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w pkt 2 wyroku wyznaczył 18 miesięczny termin utraty mocy obowiązującej w/w przepisu od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W celu realizacji powyższego wyroku ustawodawca dokonał ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 195), nowelizacji art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U z 2014 r. poz. 195) "Osoby. którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, mogą złożyć wniosek o wznowienie postępowania. Przepisy dotyczące wznowienia postępowania, o którym mowa w art. 145a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2013 r. poz. 267 oraz z 2014 r. poz. 183), stosuje się odpowiednio, z tym ze termin na zgłoszenie żądania wznowienia postępowania wynosi 6 miesięcy i biegnie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. (...) ". Zgodnie z art. 2 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do spadkobierców, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Mając powyższe na uwadze Minister wskazał, że ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustany o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej weszła w życie w dniu 27 lutego 2014 r., zatem strony składając w dniu 10 marca 2014 r. oraz w dniu 8 maja 2014 r. wnioski o wznowienie postępowania zachowały ustawowy termin. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2014 r. Minister Skarbu Państwa wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2013 r. Minister wydając decyzję z dnia [...] sierpnia 2014 r. o odmowie uchylenia decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2013 r. wskazał, że po śmierci L. M. - pierwotnego właściciela nieruchomości, grunty należące do niego w drodze spadkobrania stały się własnością J. M., J. M. oraz L. M. i w 1953 r. (zabudowania 1956 r.) zostały wraz z osobistym majątkiem J. M. w całości przejęte przez kołchoz. Powyższy stan rzeczy potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenia Komitetu Wykonawczego BSRR z dnia 29 listopada 1956 r. oraz z dnia 15 kwietnia 1957 r., a także oświadczenia J. M. z dnia 8 lutego 2011 r. oraz z dnia 22 listopada 2012 r. jednoznacznie wskazujące, że wszystkie posiadane przez rodzinę M. nieruchomości zostały włączone do kołchozu. Minister w uzasadnieniu decyzji zaznaczył, że powodem odmowy potwierdzenia stronom prawa do rekompensaty decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. była nacjonalizacja mienia oraz wynikająca z tego utrata tytułu własności do pozostawionych na Kresach Wschodnich nieruchomości. Ponadto przyczyną odmowy skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty był również brak spełnienia przesłanki przymusu. Mając powyższe na uwadze Minister Skarbu Państwa w decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r. wskazał, że głównym powodem repatriacji J. M., J. M. oraz L. M. (s. L.) były pogarszające się warunki życiowe spowodowane włączeniem całości posiadanych gruntów oraz zabudowań do kołchozu, co stanowi o niespełnieniu przesłanki przymusu, o której mowa w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W związku z tym Minister odmawiając uchylenia swojej decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r. wskazał, że przyczyny odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty nie były związane z wejściem w życie ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. W decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r. Minister Skarbu Państwa orzekł bowiem o niespełnieniu przez właścicieli pozostawionych nieruchomości przesłanki pozostawienia własności nieruchomości w chwili opuszczenia Kresów Wschodnich oraz o niespełnieniu przesłanki przymusowego opuszczenia byłych terenów RP, co stanowiło podstawę odmowy potwierdzenia Stronom prawa do rekompensaty. Przesłanka zamieszkania na byłym terytorium RP nie była przedmiotem rozstrzygnięcia Wojewody [...] oraz Ministra Skarbu Państwa, tym samym nie stała się ona przyczyną odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Reasumując Minister po przeanalizowaniu ww. wniosków o wznowienie postępowania, uznał, że nie zaistniała przesłanka wznowienia zawarta w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. Odmowa prawa do rekompensaty nastąpiła w przedmiotowej sprawie z powodu niespełnienia przesłanki przymusowego opuszczenia Kresów Wschodnich przez właścicieli nieruchomości pozostawionych (art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.) oraz ze względu na brak wykazania tytułu własności do nieruchomości na chwilę ich opuszczenia. W tej sytuacji zdaniem Ministra Skarbu Państwa, brak jest podstaw do uchylenia decyzji z dnia [...] czerwca 2013 r. utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. odmawiające J. M. oraz M. M. potwierdzenia prawa do rekompensaty. Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] września 2014 r., nr [...], utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] sierpnia 2014 r., nie znajdując podstaw do zmiany swojego rozstrzygnięcia. Minister w uzasadnieniu decyzji w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] sierpnia 2014 r. oraz wskazał, że okoliczności o których wspominają wnioskodawcy w swoich wnioskach o wznowienie nie stanowią podstawy do uchylenia dotychczasowej decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2013 r. oraz wydania nowego rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy w świetle ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył J. M. W skardze wskazał, że wnosi o ponowne rozpatrzenie jego wniosku o przyznanie rekompensaty, na które oczekuje już 23 lata. Wskazał że art. 1 ustawy zabużańskiej stwierdza, że włączenie do kołchozu lub nacjonalizacja z innych przyczyn nie wyklucza prawa do rekompensaty. W jego ocenie późna repatriacja na podstawie umowy z ZSRR z 1957 r. powinna być traktowana jako "jako inna okoliczność" związana z wojna rozpoczętą w 1939 r., o której mowa w art. 1 ust. 2 ww. ustawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga jest niezasadna. Na wstępie wskazać należy, że przedmiotowa sprawa toczyła się na skutek złożonego przez J. M. i M. M. wniosku o wznowienie postępowania w trybie art. 2 ust. 1 ustawy zabużańskiej z dnia 12 grudnia 2013 r. Zgodnie z powołanym przepisem, osoby, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, mogą złożyć wniosek o wznowienie postępowania. Przepisy dotyczące wznowienia postępowania, o którym mowa w art. 145a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 oraz z 2014 r. poz. 183), stosuje się odpowiednio, z tym że termin na zgłoszenie żądania wznowienia postępowania wynosi 6 miesięcy i biegnie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Zgodnie z ust. 3 cytowanego przepisu, przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do spadkobierców, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy o prawie do rekompensaty. Po otrzymaniu powyższego wniosku, organ wydał postanowienie o wznowieniu postępowania a następnie, w toku przeprowadzonego postępowania winien był ustalić, czy zaistniała przesłanka wznowienia postępowania o której mowa w art. 2 ust. 1 powołanej ustawy czy też nie. Sąd rozpoznający sprawę podziela przedstawioną w zaskarżonej decyzji wykładnię art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. Organ prawidłowo wskazał, że w świetle powyższego przepisu, przesłanka wznowienia postępowania występuje, jeżeli jedyną przyczyną odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty w toku postępowania zwykłego było niespełnienie przesłanki zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że nowelizacja art. 2 ust. 1 ustawy rekompensacyjnej wprowadzona została ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. SK 11/12. W powyższym wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 2 ust. 1 ustawy rekompensacyjnej. Trybunał wyjaśnił, że analizowany przepis prowadzi do podziału byłych właścicieli nieruchomości zabużańskich, spełniających pozostałe warunki przyznania rekompensaty ustalone przez zaskarżoną ustawę, na dwie grupy, w zależności od ich miejsca zamieszkania. Osoby, które miały 1 września 1939 r. miejsce zamieszkania na byłym terytorium państwa polskiego uzyskują potwierdzenie prawa do rekompensaty. Odmienne traktowane są osoby, które nie miały w tym dniu miejsca zamieszkania na kresach wschodnich i w stosunku do których wydawane są decyzje odmawiające potwierdzenia im prawa do rekompensaty. Na skutek wydania powołanego wyroku, art. 2 ust. 1 ustawy rekompensacyjnej miał utracić moc z dniem 1 maja 2014 r. jednak na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. zmieniony został z dniem 27 lutego 2014 r. Podsumowując tę część rozważań wskazać należy, że osoby, którym odmówiono przyznania prawa do rekompensaty wyłącznie z uwagi na fakt nie spełnienia przesłanki zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, mogły na skutek powołanego wyroku i wprowadzonej nowelizacji do ustawy rekompensacyjnej ubiegać się o wznowienie postępowania. Innymi słowy mówiąc, osoby, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z innych przyczyn, niż niespełnienie przesłanki zamieszkania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, jak również osoby, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty również z innych przyczyny, nie mogły skorzystać z możliwości wznowienia postępowania w trybie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. Z decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., utrzymanej w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2013 r. wynika, że skarżącemu odmówiono przyznania prawa do rekompensaty nie z uwagi na nieprzedstawienie przez niego dowodów potwierdzających zamieszkiwanie w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, ale z uwagi na niespełnienie przesłanki pozostawienia własności nieruchomości w chwili opuszczenia Kresów Wschodnich oraz przesłanki przymusowego opuszczenia byłych terenów byłej Rzeczpospolitej tj. art.1 ust 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. Wobec powyższego, organ zasadnie przyjął, że skoro odmowa przyznania prawa do rekompensaty w decyzjach Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r i Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2013 r., była następstwem niewykazania przez skarżącego również innych przesłanek niż przesłanka domicylu w dniu 1 września 1939 r., to uznać należało, że nie zaistniała przesłanka wznowienia wskazana we wniosku a w konsekwencji należało odmówić uchylenia decyzji dotychczasowej na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., Z treści skargi wynika, że J. M. zapoznał się z treścią uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2013 r. sygn. OPS 11/13 (błędnie wskazanej jako zaktualizowanej w dniu 23.10.2014 r.) dotyczącej włączenia do kołchozu lub nacjonalizacja z innych przyczyn nieruchomości, których dotyczy art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), samo przez się nie wyklucza prawa do rekompensaty, określonego w art. 2 tej ustawy. W jego ocenia powyższa uchwała stanowi podstawę do uwzględnienia wniosku zainteresowanych w tej sprawie, o potwierdzenie im prawa do rekompensaty. Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że w toku postępowania wznowieniowego organ nie dokonuje ponownej oceny zebranego uprzednio w sprawie materiału dowodowego. Granice postępowania wznowieniowego zakreśla strona wskazując, jakie w jej ocenie zaistniały przyczyny uzasadniające wznowienie postępowania. Organ zobowiązany jest więc do zbadania wyłącznie, czy te przyczyny zaistniały, a jeżeli tak, jaki wpływ miały na wynik sprawy już raz rozstrzygniętej decyzją ostateczną. W niniejszej sprawie skarżący oraz M. M. powołali się na ustawę z 12 grudnia 2013 r. W konsekwencji, organy zobowiązane były do sprawdzenia, czy zaistniała przesłanka wskazana jako uzasadniająca wznowienie postępowania w świetle powyższej ustawy. Wobec ustalenia, że przesłanka ta nie zaistniała, organy obu instancji zobligowane były do odmowy uchylenia decyzji. Podkreślić należy, że organy nie miały prawnej możliwości badania ponownie prawidłowości ustaleń faktycznych, które legły u podstaw decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., utrzymanej w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2013 r. Z uwagi na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.