I SA/Wa 34/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Martyna Pakuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2017 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] listopada 2016 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] sierpnia 2016 r. w przedmiocie odmowy przyznania A. P. zasiłku celowego. W zaskarżonym orzeczeniu organ przedstawił następujący stan sprawy. A. P. wystąpiła o przyznanie zasiłku celowego na sfinansowanie nauki na uczelni wyższej w łącznej kwocie [...] zł. Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z [...] sierpnia 2016 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania zasiłku celowego na opłatę za II rok studiów. Wskazał, że art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930) stanowi, iż brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Odmowy dokonano właśnie z uwagi na niemożność przeprowadzenia obligatoryjnego wywiadu środowiskowego z wnioskodawczynią. Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia wniosła A. P., wskazując w nim na swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] listopada 2016 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z [...] sierpnia 2016 r. SKO wyjaśniło, że decyzję administracyjną o przyznaniu zasiłku celowego musi poprzedzać przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Pracownik socjalny próbował przeprowadzić wywiad środowiskowy u A. P. w dniach 6 lipca 2016 r. i 11 lipca 2016 r. Ponadto w piśmie z dnia 5 lipca 2016 r. poinformowano wnioskodawczynię o godzinie planowanej wizyty pracownika w dniu 14 lipca 2016 r. Jednak w tym ostatnim dniu nikt nie otworzył drzwi pracownikowi, a jak wynika z jego notatki służbowej odgłosy dochodzące z wewnątrz mieszania wskazywały na czyjąś w nim obecność. Kolegium podniosło, że art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że brak współdziałania strony z pracownikiem socjalnym stanowić może podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Z tego też względu organ uznał, iż decyzja organu I instancji jest prawidłowa, a jej uzasadnienie znajduje oparcie w materiale dowodowym. A. P. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie: art. 2 i 45 Konstytucji RP oraz zasadę sprawiedliwości proceduralnej. Wskazała także na dyskryminację ze względu na fakt bycia ofiarą przemocy w rodzinie oraz stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W ocenie sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w żaden sposób nie podważa, a nawet nie odnosi się do ustaleń organu, będących podstawą rozstrzygnięcia. Skarżąca A. P. ubiegała się o przyznanie zasiłku celowego na sfinansowanie nauki na uczelni wyższej w kwocie [...] zł. Podstawą decyzji odmownej był zaś brak współdziałania skarżącej z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej. Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.) – dalej: u.p.s. – m. in. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Natomiast art. 4 u.p.s. nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności wyrażonej w art. 2 ust. 1 u.p.s., gdzie wskazano, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela w możliwości wyjścia z trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu problemów życiowych. Brak aktywności ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się z udzieleniem świadczenia. Z art. 106 ust. 4 u.p.s. wynika, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Ponadto, art. 107 ust. 4 u.p.s. wskazuje, że w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny (jak w przypadku skarżącej), a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 107 ust. 4a u.p.s.). Należy więc uznać, że obligatoryjna czynność, jaką jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, z uwagi na swą istotę, stanowi formę współpracy potencjalnego beneficjenta z organem, której brak może przynieść dla niego negatywne skutki. Przeprowadzenie jej ma bowiem fundamentalne znaczenie dla wydanego w takim przedmiocie rozstrzygnięcia, gdyż stanowi podstawę ustalenia sytuacji materialno-bytowej osoby ubiegającej się o taką pomoc. W istocie zatem znaczenie dla wydanej w sprawie decyzji miały nie tyle przyczyny niesporządzenia wywiadu, ale fakt, że taka czynność, pomimo starań pracowników socjalnych organu, nie została dokonana. Mając na uwadze, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka na podstawie akt sprawy, stwierdzić należy, że skarżąca nie zaprzeczyła ustaleniom organów, że mimo kilkukrotnych prób nie było możliwe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ze skarżącą. Pracownik socjalny próbował przeprowadzić wywiad środowiskowy u A. P. w dniach 6 lipca 2016 r. (k. 94 akt adm.) i 11 lipca 2016 r. (k. 99). Ponadto w piśmie z 5 lipca 2016 r. (k. 91) poinformowano wnioskodawczynię o godzinie planowanej wizyty pracownika w dniu 14 lipca 2016 r. Jednak w tym ostatnim dniu nikt nie otworzył drzwi pracownikowi, a jak wynika z jego notatki służbowej odgłosy dochodzące z mieszania wskazywały na czyjąś obecność. Ustalenia te doprowadziły organy do słusznego wniosku o braku współdziałania skarżącej z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, co stanowiło podstawę do odmowy przyznania świadczenia w oparciu o art. 11 ust. 2 u.p.s. Nie sposób też przyjąć, że w takich okolicznościach odmowa przyznania zasiłku celowego może naruszać art. 2 i art. 45 Konstytucji, i to z tego powodu – jak podano w skardze – że skarżąca jest ofiarą przemocy domowej. Skarżąca powołując się na zasadę sprawiedliwości proceduralnej nie wykazała, że ustalenia, w oparciu o które dokonano rozstrzygnięcia, nie odpowiadają prawdzie, a sąd nie dostrzegł też żadnych powodów, aby podważać ustalenia organów w oparciu o inne dowody lub okoliczności sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd orzekł jak w wyroku.