I SA/Wa 340/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Monika Sawa, , po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2021 r. nr KOC/2405/Go/18 w przedmiocie umorzenia postępowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz W. W. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z 2 grudnia 2021 r., nr KOC/2405/Go/18, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako "SKO" lub "organ"), po rozpoznaniu wniosku W. W.o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] nr GT-15C/22/53 z 19 czerwca 1953 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości położonej przy ul. [...] w W., dawny numer hipoteczny [...], w pkt 1 podjęło na podstawie art. 97 § 1 2 k.p.a. postępowanie w sprawie, zaś w pkt 2 orzekło, że przedmiotowe postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym; Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Grodzkiego w [...] Oddział Ksiąg Wieczystych nr [...] z dnia 21 sierpnia 1948 r., nieruchomość położona w W. przy ul. [...] o pow. [...] m2, dawny numer hipoteczny [...], uregulowana była na nazwisko C. G., na mocy aktu kupna z dnia 2 czerwca 1939 r. za nr 2 tej księgi. Z odpisu aktu zmiany nazwiska i imienia z 29 sierpnia 1947 r. wynika, że C.G., syn L. i S. S., zmienił nazwisko na L. i imię na S. H. Zmiana objęła również jego żonę F.. Aktem notarialnym z 31 grudnia 1948 r., Rep. A. nr [...], S. L. sprzedał prawa istniejące i mogące powstać w przyszłości J. i Z. W. oraz S. i C. W. w równych częściach niepodzielnie. Wnioskiem z 22 marca 1949 r., J. i Z. W. oraz S. i C. W. zwrócili się o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości. Orzeczeniem administracyjnym z 19 czerwca 1953 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] odmówiło przyznania S. i C. W. oraz J. i Z. W. prawa własności czasowej do nieruchomości położonej przy ul. [...] w W, dawny numer hipoteczny [...]. Wnioskiem z 27 listopada 2014 r. W. W. wystąpił o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia. Postanowieniem z 3 listopada 2015 r., nr KOC/6859/Go/14, Kolegium zawiesiło postępowanie nieważnościowe do czasu ustalenia spadkobierców J. i E. W., współużytkowników wieczystych przedmiotowej nieruchomości. Pismem z 11 kwietnia 2018 r. W. W. wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania. Decyzją z 2 grudnia 2021 r. SKO w pkt 1 podjęło na podstawie art. 97 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie, zaś w pkt 2 orzekło, że przedmiotowe postępowanie administracyjne uległo umorzeniu z mocy prawa. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ przywołał treść art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Kolegium podniosło, że kwestionowane orzeczenie zapadło 19 czerwca 1953 r. W aktach znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki, z którego wynika, że sporne orzeczenie zostało odebrane przez S. W. 25 czerwca 1953 r. Natomiast wniosek o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia złożono 27 listopada 2014 r. Wobec powyższego, w świetle art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. organ uznał, że przedmiotowe postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł W. W. zaskarżając punkt 2 tej decyzji. Skarżący zarzucił organowi naruszenie: 1. przepisów postępowania stanowiące podstawę stwierdzenia nieważności, tj. art. 28 k.p.a. w zw. z art. 30 § 1 k.p.a. oraz art. 8 k.c. poprzez wydanie w dniu 2 grudnia 2021 r. zaskarżonej decyzji wobec osoby nieżyjącej, tj. P.W., zmarłego w dniu 1 czerwca 2016 r., co skutkuje tym, że zaskarżona decyzja jest dotknięta wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.; 2. wydanie zaskarżonej decyzji na podstawie niezgodnych z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i z art. 77 ust. 2 oraz z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji przepisów, które miały wpływ na wynik sprawy w postaci art. 156 § 2 k.p.a. i art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r., konsekwencją czego jest odebranie skarżącemu nabytego prawa majątkowego do odszkodowania, uniemożliwienie uzyskania przez niego rozstrzygnięcia w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji stanowiącego prejudykat w procesach o odszkodowanie od Skarbu Państwa oraz pozbawienie skarżącego konstytucyjnego prawa do sądu w sprawie odszkodowawczej sensu largo. Powołując się na powyższe skarżący wniósł, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., o stwierdzenie nieważności punktu 2 zaskarżonej decyzji. Wniósł również, na podstawie art. 8 ust. 2 i art. 178 ust. 1 Konstytucji, o rozpoznanie niniejszej sprawy bez zastosowania niezgodnych z Konstytucją art. 156 § 2 k.p.a. i art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r., a w konsekwencji o uchylenie punktu 2 zaskarżonej decyzji. Ponadto, w skardze wniesiono o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci aktu poświadczenia dziedziczenia z 5 grudnia 2016 r., Rep. A nr [...], na potwierdzenie faktu zgonu P. W., strony postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z 14 września 2022 r. pełnomocnik skarżącego poinformował, że spadkobierca P. W. – M. W. zmarł w dniu 8 stycznia 2017 r., a spadek po nim zgodnie z załączonym odpisem prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego [...], Wydział I Cywilny, z 10 lutego 2021 r., sygn. akt [...], nabył z dobrodziejstwem inwentarza Skarb Państwa, reprezentowany w sprawie przez Wojewodę [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Po analizie akt sprawy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja z 2 grudnia 2021 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd ustalił bowiem, że powyższa decyzja została skierowana do osoby, która w dniu jej wydania nie żyła. Z załączonego do skargi aktu poświadczenia dziedziczenia rep. A nr [...] z 5 grudnia 2016 r. wynika bowiem, że już po wszczęciu przedmiotowego postępowania administracyjnego, jednak przed wydaniem decyzji, zmarł P. W. (zmarł w dniu 1 czerwca 2016 r.), będący stroną niniejszego postępowania administracyjnego. Spadek po nim nabył w całości M. W., który nie był stroną przedmiotowego postępowania administracyjnego. Natomiast z nadesłanego przez pełnomocnika skarżącego pismem z 14 września 2022 r. postanowienia Sądu Rejonowego [...] z 10 lutego 2021 r., sygn. akt [...], wynika, że M. W. zmarł 8 stycznia 2017 r., a więc również przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Natomiast spadek po nim nabył z dobrodziejstwem inwentarza Skarb Państwa, reprezentowany przez Wojewodę [...], który również nie był stroną przedmiotowego postępowania administracyjnego, W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się słuszny pogląd, że prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji (postanowienia) ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Aby można było mówić o postępowaniu musi istnieć organ administracji mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok NSA z 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, Lex nr 82653; wyrok WSA w Warszawie z 12 lipca 2005 r. sygn. akt I SA 2422/03, Lex nr 190564 oraz wyrok NSA z 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004, z. 3, poz. 33). Powyższe oznacza, że P. W. (zmarły w dniu 1 czerwca 2016 r.) nie mógł być stroną postępowania zakończonego decyzją SKO z 2 grudnia 2021 r. Z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Nie ma przy tym znaczenia czy organ posiadał informację w tym zakresie. Obowiązkiem organu jest zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zapewnienie jej przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie tej zasady jest kwalifikowaną wadą procesową. Powyższa wada procesowa skutkowała stwierdzeniem przez Sąd nieważności zaskarżonej decyzji. Sąd wskazuje przy tym, że wobec zaistniałej wadliwości stwierdził nieważność całej decyzji SKO z 2 grudnia 2021 r., pomimo że w skardze zawarto wniosek o stwierdzenie nieważności tylko jej punktu 2. Rozpoznając sprawę ponownie organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i określi właściwie wszystkie strony postępowania, do których należy skierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265). Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 1 w zw. z art. 120 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania.