I SA/Wa 342/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant referent – stażysta Katarzyna Matecka - Caban po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...]. Decyzją z [...] stycznia 2018 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania A. P., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] listopada 2017 r. nr [...] o odmowie przyznania odwołującej się na okres zasiłkowy 2017/2018 prawa do zasiłku rodzinnego na córkę wraz z dodatkami. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z 17 sierpnia 2017 r. A. P. wystąpiła o przyznanie jej na okres świadczeniowy 2017/2018 na rzecz niepełnoletniej córki – N. P., przewidzianego ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.) dalej: "u.ś.r.", zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. W toku postepowania ustalono, ze [...] rodzina wnioskodawczyni w 2016 r. uzyskała łączny dochód w [...] złotych, co na miesiąc dawało kwotę [...] złotych, a na osobę w rodzinie – [...] złotych. Stanowiły je dochody męża wnioskodawczyni (A. P.) w wysokości [...] złotych oraz dochód z gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha przeliczeniowych w wysokości [...] złote. Przy czym jak podkreślała wnioskodawczyni, dochód jej męża pochodził wówczas z odprawy jaką uzyskał z tytułu rozwiązania z dniem [...] grudnia 2015 r. umowy o pracę z powodu likwidacji zajmowanego przezeń stanowiska pracy. W związku z czym nie powinien być brany pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń. Na dowód tego przedstawiała porozumienie zawarte przez jej męża z pracodawcą w dniu [...] listopada 2015 r., rozwiązujące stosunek pracy z przyczyn niedotyczących pracownika, w którym przewidziano wypłatę z tego tytułu odprawy. W następstwie rozpoznania powyższego wniosku Wójt Gminy [...] decyzją z [...] listopada 2017 r., utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] stycznia 2018 r., odmówił A. P.ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, wskazując na przekroczenie w 2016 r. ustalonego w art. 5 ust. 1 u.ś.r. kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ([...] złote) przemnożonego przez liczbę osób w rodzinie, o kwotę wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który ustalane jest prawa od świadczeń, obliczoną wg zasad opisanych w ust. 3b tego artykułu (wynoszącą w tym wypadku [...] złotych). Przekroczenie to wyniosło bowiem [...] złotych. To zaś powodowało, że uprawnienie do uzyskania świadczenia jej nie przysługiwało, także na zasadach, o których mowa w art. 5 ust. 3a w zw. z ust. 3 u.ś.r., zwanych potocznie regułą "złotówka za złotówkę". Przy obliczaniu owego dochodu organy wzięły pod uwagę zarówno dochody ujawnione w zeznaniu rocznym PIT męża wnioskodawczyni za 2016 r., jak też dochód z gospodarstwa rolnego. Stanęły bowiem na stanowisku że wypłacona A.P. w roku 2016 odprawa z tytułu rozwiązania z nim w 2015 r. stosunku pracy, nie mogła być uznana za "dochód utracony", o którym mowa w art. 3 pkt 23 u.ś.r., lecz jako przychód podlegający opodatkowaniu na zasadach określonych w ustawie o podatku od osób fizycznych, osiągnięty w roku bazowym. Ten zaś, stosownie do art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. podlega uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do świadczenia. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] A. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wywodząc, że otrzymywany przez jej męża dochód z tytułu odprawy, jako powiązany z zatrudnieniem powinien być traktowany jako dochód utracony. W związku z czym wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji jak też poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z [...] listopada 2017 r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest uzasadniona. Materialnoprawną podstawę kontrolowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.) przywoływanej dalej jako "u.ś.r.", które regulują m.in. tryb i warunki przyznawania zasiłków rodzinnych oraz związanych z nimi dodatków. Przewidziane tą ustawa świadczenie, stosownie do art. 5 ust. 1, przysługuje osobom o których mowa w art. 4 ust. 2 (min. rodzicom, jednemu z nich albo opiekunowi prawnemu dziecka), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...] złote. Przysługuje on także w przypadku przekroczenia owego kryterium, o ile dochód rodziny przekracza ww. kwotę , pomnożona przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, z tym że jego wymiar ulega wówczas stosownemu obniżeniu (art. 5 ust. 3 i 3a u.ś.r.) Definicje dochodu rodziny jak też dochodu członka rodziny zawarte zostały w art. 3 pkt 2 i 2a u.ś.r. Zgodnie z tymi przepisami dochód rodziny stanowi sumę dochodów członków rodziny, a dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4 c powołanej ustawy. W ust. 4 do 4c art. 5 u.ś.r. uregulowano z kolei sytuację, kiedy w roku poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku członek rodziny uzyskał bądź utracił dochód. W przypadku zatem utraty dochodu przez członka rodziny [...] w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (art. 5 ust. 4). W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że skarżąca jako matka niepełnoletniej N.P., sprawująca nad nią opiekę, należy do kręgu osób, które w myśl art. 4 ust. 2 u.ś.r. należy do kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zasiłek rodzinny i powiązane z nim dodatki do zasiłku. Poza sporem jest również, że w roku bazowym (2016) dochody [...] rodzin skarżącej obejmowały dochody z gospodarstwa rolnego ([...] złotych), a także uzyskana wówczas przez męża skarżącej odprawa pieniężna, z tytułu rozwiązania z nim z dniem [...] grudnia 2015 r. umowy o pracę w okolicznościach, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. z 2015 r. , poz. 192 ze zm.) -w wysokości [...] złotych netto. Istotą sporu jest to czy na potrzeby ustalenia prawa do tego zasiłku oraz dodatków na okres świadczeniowy 2017/2018 do dochodu rodziny uzyskiwanego w roku bazowym (tj. 2016) winna być – jak przyjęły organy - wliczona kwota ww. odprawy. Czy też - jak chciałaby strona skarżąca - stanowi ona dochód utracony, który po myśli art. 5 ust. 4 u.ś.r. nie powinien być przy wyliczaniu dochodu rodziny uwzględniany. Rozstrzygając ten problem prawny w pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że instytucję dochodu utraconego (art. 3 pkt 23 u.ś.r.) , jak też uzyskanego (art. 3 pkt 24 u.ś.r.), oraz zasady obliczania dochodu przy uwzględnieniu tych instytucji (art. 5 ust. 4 do 4c u.ś.r.) ustawodawca stworzył aby zaktualizować dochód rodziny ustalany w celu określenia uprawnienia do świadczeń rodzinnych, a także by świadczenia te w okresie zasiłkowym wypłacane były jedynie w sytuacji, gdy realny dochód będącej ich beneficjentem rodziny, w przeliczeniu na osobę w rodzinie, nie przekraczał ustanowionego kryterium dochodowego. Takie zaktualizowanie jest zaś potrzebne, gdyż z analizy takich pojęć, jak "dochód rodziny" (art. 3 pkt 2) i "okres zasiłkowy" (art. 3 pkt 10) wynika, że pomiędzy okresem, który jest istotny dla ustalenia dochodu rodziny, a czasem ustalania uprawnienia do świadczeń rodzinnych, upływa na tyle dużo czasu, że mogą nastąpić istotne zmiany w sytuacji dochodowej rodziny. W sprzeczności zatem z ratio legis ww. unormowań pozostawałaby ich wykładnia, która – jak miało to miejsce w niniejszej sprawie - nie tylko nie prowadziła do urealnienia sytuacji dochodowej rodziny skarżącej przy ustaleniu jej prawa do świadczeń, ale wręcz kreował obraz tej sytuacji w sposób całkowicie sprzeczny z obiektywnie istniejącym stanem rzeczy. Utrata dochody, w świetle definicji ujętych w ustawie, oznacza z kolei m.in. utratę dochodu "spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" (art. 3 pkt 23 lit. c). Z treści tej definicji wynika zatem, że jako utracone ustawodawca traktował te dochody, których źródłem było zatrudnienie lub inna raca zarobkowa. Przy takim zaś ich ujęciu, "dochodem utraconym" – jak wywiódł WSA w Krakowie w wyroku z 18 listopada 2014 r. III SA/Kr 809/14 (Lex nr 1549536), którego pogląd skład orzekający podziela - nie będzie wyłącznie utrata wynagrodzenia zasadniczego spowodowana utratą zatrudnienia (jak zdają się interpretować ów przepis organy), ale utrata wszelkich dochodów, których źródłem było to zatrudnienie lub inna praca zarobkowa. Innymi słowy "dochodem utraconym" będzie każdy uzyskany przez jednostkę dochód o ile pozostaje on w związku z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, które to zatrudnienie (inna praca zarobkowa) nie jest kontynuowane. Jest nim zatem zarówno dochód obejmujący wynagrodzenie zasadnicze, jak i dodatkowy dochód wynikający z faktu zatrudnienia. Reguła ta odnosi się także do sytuacji gdy dochód związany ze stosunkiem pracy zostanie uzyskany w okresie, w którym osoba go otrzymująca formalnie w stanie zatrudnienia już nie pozostaje. W realiach niniejszej sprawy będzie więc nim również wypłacone mężowi wnioskodawczyni w roku 2016 przez jego byłego pracodawcę świadczenie w postaci odprawy, wynikającej ze szczególnych warunków w jakich doszło do rozwiązania z końcem 2015 r. łączącego ich dotychczas stosunku pracy. Odmienne jego potraktowanie, nie znajduje zatem uzasadnienia w treści normatywnej przywołanego przepisu. A to oznacza, że odmawiając uznania dochodu pochodzącego z ww. świadczenia za utracony, organy obu instancji naruszyły ww. przepis w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Konsekwencją bowiem owego naruszenia, było niezastosowanie w sprawie art. 5 ust. 4 u.ś.r., a przez to także błędne uznanie, że dochód rodziny skarżącej przekracza kryterium określone w art. 5 ust. 1 ustawy i to o kwotę, o której mowa w ust. 3 tego artykułu, uniemożliwiając tym samym przyznanie jej prawa do zasiłku rodzinnego i związanych z nim wnioskowanych dodatków. Podczas, gdy przy prawidłowej wykładni i adekwatnym zastosowaniu wymienionych przepisów, organy winny wyprowadzić konkluzje przeciwne. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak w sentencji wyroku. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost oceny prawnej sformułowanej w uzasadnieniu niniejszego wyroku i sprowadzaj się do obowiązku ponownego rozpatrzenie sprawy, przy uwzględnieniu w procesie ustalania prawa do świadczeń, że wypłacona w roku 2016 mężowi wnioskodawczyni odprawa stanowi dochód utracony.