I SA/Wa 346/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Jolanta Zdanowicz Protokolant Iwona Kosińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość [...] 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA/Wa 346/04 UZASADNIENIE W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. M. wniósł o uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...] o odmowie przyznania odszkodowania za zabudowaną nieruchomość [...] położoną przy ulicy [...], oznaczoną jako "Nieruchomość [...]", o powierzchni [...] m kw. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji o braku podstaw do przyznania skarżącemu objętego wnioskiem odszkodowania. Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie przez organy sprawie materiału dowodowego przedmiotowa nieruchomość stanowiła - na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] października 1937 r. - własność Z. i Z. małżonków M. i podlegała działaniu dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy ( Dz. U. Nr 50, poz. 279 ). Objęcie przedmiotowej nieruchomości w posiadanie przez Gminę Miasta W. nastąpiło z dniem [...] stycznia 1948 r. ( ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego Miasta W.). Powyższy fakt – zgodnie z przepisem art. 7 ust. 1 dekretu – obligował zatem byłych właścicieli do ewentualnego wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie własności czasowej w terminie do dnia [...] lipca 1948 r. W niniejszej sprawie w dniu [...] września 1948 r. Z. M. zgłosiła wniosek o przywrócenie terminu do wystąpienia z powyższym wnioskiem, zaś wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] czerwca 1950 r. skazującym ją na karę [...] więzienia orzeczono także o przepadku jej całego mienia na rzecz Skarbu Państwa. Aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 1951 r. K. M. nabył od ojca – Z. M. - jego roszczenia w stosunku do Skarbu Państwa z tytułu przejęcia przedmiotowej nieruchomości. Orzeczeniem Wydziału Gospodarki Mieszkaniowej i Terenów Prezydium Rady Narodowej w Mieście W. z dnia [...] października 1952 r. nr [...] odmówiono Z. M. prawa własności czasowej do gruntu wspomnianej nieruchomości, stwierdzając jednocześnie o przejściu na własność Państwa znajdujących się na niej budynków. Orzeczenie to zostało następnie utrzymane w mocy decyzją Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] grudnia 1952 r. Wyrokiem z dnia [...] kwietnia 1957 r. w sprawie o sygnaturze [...] Sąd Najwyższy uchylił m. in. wspomniany wyrok skazujący w stosunku do Z. M. i orzekł o jej uniewinnieniu. W 1958 r. zmarł Z. M. zaś Z. M. zmarła w 1960 r. Postanowieniem Sądu Powiatowego dla Miasta W. z dnia [...] lutego 1973 r. (sygn. akt [...]) stwierdzono nabycie spadku po rodzicach na rzecz K. M. Decyzją Prezydenta Miasta W. z dnia [...] kwietnia 1976 r., wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach ( Dz. U. Dz. U. Nr 22 z 1969 r., poz. 159 ze zm. ) oraz Uchwały Nr 11 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1965 r. w sprawie oddania niektórych terenów na obszarze m. st. Warszawy w użytkowanie wieczyste ( M.P. Nr 6, poz. 18 ) utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Dzielnicy W. [...] z dnia [...] listopada 1975 r. o odmowie przywrócenia K. M. własności budynku przy ulicy [...] nr [...] oraz odmowie ustanowienia na jego rzecz prawa wieczystego użytkowania do działki nr hip. [...]. Następnie decyzjami z 1976 r. Naczelnik Dzielnicy W. [...] orzekł o sprzedaży lokalu położonego na piętrze w w/w budynku na rzecz D. G. zaś o sprzedaży lokalu położonego na parterze budynku orzeczono na rzecz M. G. Na rzecz tych osób ustanowiono również prawo użytkowania wieczystego do gruntu o powierzchni [...] m kw. Umowa o ustanowieniu w/w prawa została sporządzona w formie aktu notarialnego w dniu [...] stycznia 1978 r. Pozostałą część nieruchomości przeznaczono do scalenia pod komunikację i nowe działki pod zabudowę mieszkaniową niską. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 1995 r. stwierdzono z urzędu nieważność orzeczenia administracyjnego z dnia [...] października 1952 r. a następnie ten sam organ w dniu [...] lipca 1995 r. orzekł nieważność decyzji Naczelnika Dzielnicy W. [...] z dnia [...] listopada 1975 r. i utrzymującej ją w mocy decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] kwietnia 1976 r. Ostateczną decyzją Prezydenta Miasta W. [...] maja 1996 r., wydaną w trybie przepisów dekretu warszawskiego, odmówiono K. M. ustanowienia prawa wieczystego użytkowania na gruncie przedmiotowej nieruchomości i z datą tą budynek znajdujący się na niej przeszedł na własność Skarbu Państwa. Przedmiotowym wnioskiem z dnia [...] sierpnia 1997 r. K. M. wystąpił o przyznanie mu odszkodowania za opisaną na wstępie nieruchomość i wniosek ten decyzją Prezydenta Miasta W. z dnia [...] kwietnia 2003 r. został załatwiony odmownie. W uzasadnieniu swego stanowiska organ podniósł, że przedmiotowa nieruchomość położona jest obecnie w obrębie [...] i stanowi działki o numerach [...] i [...] będące własnością osoby fizycznej i działki o numerach [...] i [...] będące własnością Gminy Miasta W., na których ustanowiono na rzecz osób trzecich prawo wieczystego użytkowania. Podstawę materialną wniosku stanowił przepis art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm. ), który umożliwia w określonych sytuacjach przyznanie odszkodowania za mienie podlegające działaniu dekretu warszawskiego. Przepis ten stanowi bowiem, że przepisy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie w/w dekretu tj. przed dniem 21 listopada 1945 r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania ją po dniu 5 kwietnia 1958 r. Organ ustalił, że w przedmiotowej sprawie - odnośnie odszkodowania za budynek - została spełniona tylko jedna z w/w przesłanek tj. dom przeszedł na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. Odnośnie natomiast drugiej przesłanki – jaką było ustalenie, że budynek ten stanowił dom jednorodzinny – stwierdzono, że obiekt ten nie miał takiego charakteru. Ponieważ przepisy obowiązujące przed 1945 r. nie zawierały definicji domu jednorodzinnego posłużono się w tym zakresie regulacjami prawnymi obowiązującymi po 1945 r., a zwłaszcza ustawą z dnia 28 maja 1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych ( Dz. U. Nr 31, poz. 131 i Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 228 ). Zgodnie z przepisami art. 3 i 4 tej ustawy za dom jednorodzinny uznawany był dom albo samodzielną część domu bliźniaczego lub szeregowego o łącznej powierzchni użytkowej lokali mieszkalnych nie przekraczającej 110 m kw lub w określonych przypadkach 140 m kw. a ponadto domy wybudowane przed dniem 11 czerwca 1957 r., bez względu w tym momencie na wielkość powierzchni użytkowej, ale o liczbie izb nie większej niż 6. Ustalono przy tym, że przedmiotowy budynek zawierał 7 izb. Okoliczność ta wynikała z protokołu z 1951 r. dotyczącego pomiaru powierzchni i opisu instalacji technicznych lokalu nr [...] w domu przy ulicy [...], w którym podano, że w lokalu tym J. K. wynajmował 2 izby, zaś A. D., R. M., A. W., M. S. i K. M. po 1 izbie. Również w piśmie Wydziału Gospodarki Mieszkaniowej i Terenów Prezydium Rady Narodowej w Mieście W. przy którym przesłano odwołanie od orzeczenia z dnia [...] października 1952 r. do Ministerstwa Gospodarki Komunalnej wykazano, że na przedmiotowej nieruchomości znajduje się budynek o dwóch kondygnacjach i siedmiu izbach. W tych warunkach Prezydent Miasta W. uznał, że niniejszy wniosek nie mógł być uwzględniony i odmówił wnioskodawcy przyznania odszkodowania. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] marca 2004 r. wydaną w trybie instancji odwoławczej. W uzasadnieniu swego stanowiska Wojewoda podzielił w szczególności poglądy organu I instancji odnoszące się do pojęcia domu jednorodzinnego i ustalenia dotyczące budynku usytuowanego na spornej nieruchomości. Przyjmując, że był on budynkiem murowanym, wolnostojącym, o dwóch kondygnacjach, o siedmiu izbach i kubaturze [...] m sześć. i mając na uwadze brzmienie wyżej przytoczonego przepisu art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami uznał, że w przedmiotowej sprawie – ze względu na ilość izb w budynku i jego parametry – nie było możliwe przyznanie za niego odszkodowania. Natomiast odnośnie odszkodowania za grunt organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie ze stanowiskiem doktryny - ( D. Kozłowska, E. Mzyk – "Grunty Warszawskie, wyd. II Zielona Góra 2000 r. ) - odszkodowanie za grunt zabudowany domem nie przysługuje, na co wskazuje – zdaniem organu - gramatyczna wykładnia art. 215 ust. 2 cyt. ustawy a przysługuje jedynie za działkę niezabudowaną, która mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli właściciel lub jego następca prawny został pozbawiony faktycznej możliwości władania nim po dniu 5 kwietnia 1958 r. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Sądu w której K. M. wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia Wojewody podnosząc, że powierzchnia domu wynosiła [...] m kw. a budynek liczył 6 izb. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę należało uznać za zasadną, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem decyzji organów obu instancji. Zgodnie z przepisem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, co sprowadza się do zbadania , czy organy administracji publicznej w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, przy czym dokonując powyższej oceny Sąd – zgodnie z przepisem art. 134 § 1 cytowanej wyżej ustawy – nie jest związany zarzutami i wnioskami zawartymi w skardze. W przedmiotowej sprawie za prawidłowe należało uznać stanowisko dotyczące braku podstaw do przyznania skarżącemu odszkodowania za budynek. Zastosowanie w tym przypadku do pojęcia domu jednorodzinnego ustawodawstwa powojennego, z braku takiej regulacji prawnej w okresie przedwojennym, nie budzi zastrzeżeń. Zastrzeżeń takich nie budzą również ustalenia faktyczne organów dotyczące ilości izb w przedmiotowym budynku. Odmienne w tym zakresie twierdzenia skarżącego, niepoparte żadnymi dowodami – w świetle zebranego materiału dowodowego – są w całkowicie dowolne. Oprócz bowiem dokumentów na które powołały się w uzasadnieniach swoich decyzji organy, znajdują się w aktach sprawy także i inne materiały potwierdzające okoliczność, że w budynku położonym w W. przy ulicy [...] znajdowało się 7 izb. W szczególności świadczy o tym dokumentacja zawarta w najstarszej części akt administracyjnych ( np. wywiad terenowy z dnia [...] kwietnia 1951 r., pismo Wydziału Finansowego Prezydium Rady Narodowej Miasta W. z dnia [...] sierpnia 1952 r. wreszcie pismo samego skarżącego z dnia [...] listopada 1977 r. kierowane do Pierwszego Sekretarza, w którym informuje, że przedmiotowy budynek składa się z 6 izb z kuchnią i pokoiku służbowego ). Z tego powodu zarzuty zawarte w skardze Sąd uznał za nietrafne. Natomiast należało podnieść z urzędu, że wniosek skarżącego o przyznanie odszkodowania za nieruchomość [...] nie ograniczał się jedynie do odszkodowania za budynek. Zatem rozpoznaniu podlegał także wniosek o przyznanie odszkodowania za działkę. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda [...], powołując się na pogląd wyrażony w powołanej wyżej publikacji D. Kozłowskiej i E. Mzyka - "Grunty warszawskie", stanął na stanowisku, że przepis art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może mieć zastosowania w odniesieniu do nieruchomości zabudowanych a w związku z tym nie może być –w ogóle co do zasady – brany pod uwagę jako podstawa do przyznania w niniejszej sprawie odszkodowania za grunt. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w tym składzie nie podziela powyższego poglądu. Nadmienić wypada, że już w wyroku z dnia 11 lutego 2004 r. w sprawie I SA 2795/02 Sąd ten przyjął odmienną niż organy wykładnię powyższego unormowania. Przepis art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce przewiduje dwie sytuacje, w których byłemu właścicielowi nieruchomości warszawskiej przysługuje roszczenie o przyznanie odszkodowania z powodu przejścia jej na własność Gminy Miasta W. a następnie Skarbu Państwa. Pierwsza z nich dotyczy odszkodowania za dom jednorodzinny i w niniejszej sprawie – jak wspomniano wyżej – nie znalazła ona zastosowania, druga zaś – odnosi się do odszkodowania za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze Miasta W. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Z treści powyższego przepisu wynika zatem jedynie, iż dotyczy on działki, która mogła być przed dniem 21 listopada 1945 r. przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. W związku z tym może to być zarówno działka niezabudowana, ale spełniająca powyższy warunek, ale może to także dotyczyć działki zabudowanej. Przepis ten bowiem nie zawiera sformułowania, iż obejmuje jedynie działki niezabudowane, które mogły by być przeznaczone na wspomniany rodzaj budownictwa. Z powyższych względów Sąd uznał, iż interpretacja ścieśniająca i zawężająca stosowanie przepisu art. 215 ust. 2 cytowanej ustawy tylko i wyłącznie do działek niezabudowanych przed 1945 r. nie ma uzasadnienia prawnego. Gdyby ustawodawcy zależało na takim rozumieniu w/w przepisu, to określiłby po prostu wymienione w nim działki jako niezabudowane a mogące być przeznaczone pod budownictwo jednorodzinne. Przepis ten przy tym należy traktować nie jako odszkodowanie za utratę własności działki, ale jako odszkodowanie za niemożność ustanowienia na niej prawa wieczystego użytkowania na rzecz byłego właściciela nieruchomości [...] lub jego następcy prawnego. Rozpatrując zatem ponownie sprawę i uwzględniając powyższą wykładnię przepisu art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami organy winny ustalić, czy roszczenie K. M. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość [...] ( w odniesieniu do działki gruntu ) spełnia przesłanki zawarte w w/w przepisie i w zależności od poczynionych ustaleń - rozstrzygnąć wniosek merytorycznie. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd - z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł jak w sentencji.