I SA/Wa 347/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Protokolant referent Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lipca 2018 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia z tytułu zasiłku stałego oddala skargę Zaskarżoną decyzją [...] z dnia [...].01.2018r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako organ/SKO) działając na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 12. 10. 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz.U.2015.1659 ze zm.) oraz art. 127 § 1 i 2 kpa i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. nr [...] z dnia [...] października 2017r. o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia kwoty [...] pobranej z tytułu zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej. W uzasadnieniu organ podał, że na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...]. 05. 2013r. w okresie od [...] listopada 2014r. do [...] kwietnia 2017r. A. S. (dalej jako skarżący) pobierał zasiłek stały z uwagi na brak określonego w ustawie dochodu. W tym czasie był pouczony, że zgodnie z art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (aktualnie t.j. Dz.U z 2018r., poz. 1508, dalej jako ustawa) "osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie o każdej zmianie ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczenia". Gdy chodzi o dochody skarżącego, organ ustalił, iż w okresie pobierania zasiłku stałego skarżący od stycznia 2017r. uzyskiwał dochód w wys. [...] zł miesięcznie z tytułu najmu lokalu położonego przy ul. [...] w W., w stosunku do którego posiada własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu. Ponadto od października 2014r. do [...] kwietnia 2017r. skarżący uzyskiwał też dodatkowy dochód w formie opłat za czynsz za ten lokal ponoszonych przez sąsiadkę G. B., a także po [...] zł miesięcznie w ramach pomocy ([...]) w gotówce. Organ ustalił, że różnica pomiędzy przysługującym skarżącemu zasiłkiem stałym w okresie od dnia [...] listopada 2014r. a [...] kwietnia 2017r. wyniosła [...] zł, i uznał że jest to świadczenie nienależnie pobrane, w uzasadnieniu decyzji zamieścił szczegółowy wykaz tych należności. Odnośnie do podstawy prawnej SKO podało, iż zasiłek stały nie należy do świadczeń uznaniowych, tzn. że jeżeli osoba wnioskująca spełnia kryteria ściśle określone przez ustawę, organ ma obowiązek przyznać to świadczenie lub odmówić przyznania świadczenia, jeżeli kryteria ustawowe nie są w danym przypadku spełnione. Procedurę co do weryfikacji decyzji w zakresie zasiłku stałego określają art. 6 pkt 16 oraz art. 104 ustawy. Organ wyjaśnił, że zgodnie art. 37 ust. 1 i 2 ustawy zasiłek stały przysługuje osobie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego. Do dochodu nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawane) na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych, 5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. poz. 693 i 1220); 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego; 7) świadczenia wychowawczego oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2017 r. poz. 1459); (art. 8 ust. 4 ustawy). Dalej organ wyjaśnił, że przepis ten określa katalog zamknięty wyłączeń, a to oznacza, że inne dochody, w tym także pomoc od osób bliskich i zaprzyjaźnionych bez względu na cel jakiemu ta pomoc ma służyć - wlicza się do dochodu, od którego zależy przyznanie lub wysokość pomocy społecznej, w tym wypadku zasiłku stałego. Zgodnie z art. 37 ust. 2 ustawy zasiłek stały ustala się, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, w wysokości - różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 529 zł miesięcznie do 30 września 2015r. a od dnia 1 października 2015r. niż 604 zł miesięcznie. Uwzględniając dochody uzyskiwane przez skarżącego z tytułu najmu lokalu oraz dochody pozyskiwane przez niego od osoby trzeciej i przeznaczane na zapłatę czynszu za ww lokal a także darowizny po [...] zł organ przyjął, iż kwota nienależnie pobranych świadczeń w łącznej wysokości [...] zł za okres od dnia [...] listopada 2014r. do dnia [...] kwietnia 2017r. została wyliczona prawidłowo. Jednocześnie skarżący został poinformowany, iż w osobnym trybie będzie prowadzone postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń i o tym, że będzie mu przysługiwało prawo do złożenia wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń i wówczas w toku takiego postępowania będzie szczegółowo badana przez organ jego sytuacja osobista i majątkowa. Skargę na ww decyzję złożył A. S.. Zaskarżył ją w całości, wniósł o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji organu I instancji. Organowi zarzucił bezpodstawne kwestionowanie wysokości dochodów przed 2017r. Podniósł, że mieszkanie w W. przy ul [...] zostało wynajęte za kwotę [...] zł miesięcznie dopiero od stycznia 2017r. natomiast w poprzedzającym okresie w jego imieniu komorne za nie opłacała dobrowolnie, z własnych środków i bezpośrednio do spółdzielni - sąsiadka, będąca aktualnie jego prawnym opiekunem, przy czym było to wyłącznie celem nie dopuszczenia do powstania zadłużenia. Zdaniem skarżącego kwot wpłacanych przez ww osobę trzecią na rzecz spółdzielni mieszkaniowej nie można zaliczyć do dochodu świadczącego o zmianie jego sytuacji dochodowej i majątkowej, gdyż zgodnie z przytoczonym w uzasadnieniu decyzji art. 8 ust. 4 pkt 4 ustawy – miały one w rzeczywistości "wartość świadczenia w naturze". Skarżący zarzucił także, że w Domu Pomocy Społecznej przebywa nie z własnej woli, lecz na podstawie wyroku Sądu wydanego na wniosek [...] ZPOZ, w sprawie przymusowego umieszczenia go w domu pomocy społecznej, a zatem nie może być uznany za "osobę samotnie gospodarującą", od której kryterium dochodowego zależy przyznanie zasiłku stałego. Wreszcie wskazał, że wyliczona przez organ comiesięczna kwota do zwrotu nie uwzględnia kwoty stanowiącej wartość 70 % zasiłku stałego potrącanej każdorazowo przez Dom Pomocy Społecznej na pokrycie kosztów pobytu w DPS. (70% od wypłacanego zasiłku w wys. [...] zł = [...]). Zaznaczył, że po ustaniu wypłaty zasiłku z dniem [...] kwietnia 2017 r. wpłacił z własnych środków, na konto DPS w C. opłatę za pobyt za kolejne 3 miesiące, tj. za maj, czerwiec i lipiec 20l7r, w łącznej wysokości [...] zł W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje m.in. osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza 529 zł, następnie 604 zł (a aktualnie 634 zł), i jest to tzw. "kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej". Kryterium to ma zastosowanie do skarżącego, gdyż jak stanowi wprost art. 37 ust. 5 ustawy: osobę przebywającą w domu pomocy społecznej lub ubiegającą się o przyjęcie do niego uznaje się za osobę samotnie gospodarującą, jeżeli przed przyjęciem do domu pomocy społecznej lub rozpoczęciem oczekiwania na miejsce w takim domu była uprawniona do zasiłku stałego. Gdy chodzi o zarzuty skargi, to skarżący niezasadnie nie uznaje świadczeń uiszczanych za niego przez osobę trzecią w ramach zobowiązań tytułem czynszu wobec spółdzielni mieszkaniowej. Świadczenia te, jakkolwiek uiszczane bezpośrednio na rzecz spółdzielni, w istocie pomniejszają zobowiązania skarżącego, stanowią zatem jego dochód w rozumieniu przepisów ustawy. Za dochód uważa się bowiem sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 3 wlicza się także darowizny czy choćby pożyczki uzyskane od osób trzecich (jak miało to miejsce w kontrolowanej sprawie). Do miesięcznego dochodu, jak prawidłowo wskazał organ, zgodnie z art. 8 ust. 5 ustawy nie wlicza się natomiast: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; (...) 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych (...). Wbrew zarzutom skargi, świadczenie pieniężne uiszczane przez osobę trzecią w miejsce zobowiązanego skarżącego nie może być uznane jak świadczenie w naturze, tego typu świadczenie to bowiem np. osobiste świadczenie "usługi" np. sprzątania czy gotowania bądź np. nieodpłatne użyczenie/zapewnienie mieszkania osobie najbliższej (por. wyrok WSA z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie VIII SA/Wa 742/17, LEX nr 2438437). Dochodem w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy jest każde przysporzenie finansowe wpływające na sytuację materialną osoby korzystającej ze świadczeń z opieki społecznej. Przysporzeniem jest zatem każda korzyść majątkowa (poza wymienionymi w art. 8 ust. 4 ustawy), pod pojęciem której należy rozumieć nie tylko korzyść majątkową rzeczywiście uzyskaną, ale także np. każde zwolnienie danej osoby z opłaty, które wpływa na jej sytuację materialną. W tym kontekście w orzecznictwie przyjmuje się nawet, że dochodem osoby samotnie gospodarującej jest także np. nieodpłatne użyczenie lokalu osobie trzeciej w zamian za uiszczanie przez nią opłat do wspólnoty mieszkaniowej. Uiszczanie tego rodzaju opłat stanowi realny przychód zobowiązanego (uprawnionego do świadczeń z pomocy społecznej) co miesiąc równoważny wysokości opłat eksploatacyjnych związanych z korzystaniem z tego mieszkania, które obciążałyby jego osobę (por. wyrok WSA z dnia 21 marca 2018 r. VIII SA/Wa 809/17, LEX nr 2475399). W tym stanie rzeczy zarzuty skargi należało uznać za nieuzasadnione. Oczywiste w kontrolowanej sprawie jest bowiem, że od momentu wynajmu ww lokalu skarżący uzyskiwał dochód wykluczający (w świetle kryterium dochodowego) uzyskiwanie przez niego zasiłku stałego. Podobnie gdy chodzi o dochód uzyskiwany przez niego w ramach pomocy w postaci uiszczania przez osobę trzecią opłat eksploatacyjnych czy czynszowych za ww lokal czy dodatkowych świadczeń pieniężnych na jego ręce. Ww opłaty, pomimo iż nie były przekazywane bezpośrednio skarżącemu, to jednak realnie pomniejszały jego zobowiązania a przez to stanowiły przysporzenie do jego majątku a więc dochód w rozumieniu przytoczonych wyżej przepisów. Podobnie winna być oceniana dobrowolna pomoc finansowa, stanowiąca w istocie darowiznę na rzecz skarżącego. Wbrew zarzutom skargi nie można też przyjąć, iż kwota zasiłku stałego czy też kwota tak obliczonego miesięcznego dochodu winna być pomniejszona o koszty ponoszone przez niego czy potrącane w związku z obowiązkiem ponoszenia części kosztów wynikających z pobytu w Domu Pomocy Społecznej. Ww dom zapewnia skarżącemu utrzymanie, a odrębne przepisy określają wysokość dochodu, jaka z tego tytułu winna być w tym celu uiszczana na rzecz podmiotu go finansującego. Skoro zatem zasiłek stały czy inny dochód uzyskiwany np. z najmu spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu stanowi dochód skarżącego, to z tego dochodu winny być potrącane bądź uiszczane stosowne kwoty w ramach obowiązku pokrywania części kosztów utrzymania skarżącego w ww placówce. Tymczasem skarżący niezasadnie wywodzi, iż zasiłek stały wypłacany mu przez państwo w ramach pomocy społecznej na niezbędne koszty utrzymania - nie powinien być pomniejszany o koszty jego utrzymania generowane przez pobyt w ośrodku pomocy społecznej bądź też kwota z tego tytułu uiszczana nie powinna być brana pod uwagę przy obliczaniu jego dochodu. Pozostałe zarzuty skargi, w tym w szczególności kwestie związane ze szczegółowym wyliczeniem comiesięcznych dochodów, również okazały się chybione. W tym stanie rzeczy zasadnie organ przyjął, iż w okresie określonym w decyzji skarżący pobierał zasiłek stały pomimo braku ku temu przesłanek ustawowych. Zgodnie z art. 6 pkt. 16 ustawy świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania organu o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Pomimo zmiany sytuacji materialnej, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 109 ustawy skarżący nie poinformował organu, który przyznał mu świadczenie, o dodatkowych źródłach dochodu. Ocena skutków prawnych takiego stanu rzeczy, jakiej dokonał w tym zakresie organ - była prawidłowa. Skutkowało to oddaleniem skargi na podstawie art. 151 ppsa.