I SA/Wa 350/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jolanta Rudnicka asesor WSA Przemysław Żmich Protokolant Marta Maciejkowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2008 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych zasiłków celowych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] września 2007 r., nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA/WA 350/08 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania D. P. od decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] września 2007 r. nr [...], orzekającej, że kwota [...] zł., która jest sumą zasiłków celowych za okres od sierpnia 2005r. do czerwca 2007 r., stanowi kwotę świadczeń nienależnie pobranych i podlega zwrotowi do dnia 15 grudnia 2007 r. na konto MOPS w P. - uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej terminu zwroty kwoty nienależnie pobranych zasiłków celowych do dnia 15 grudnia 2007 r. i w to miejsce orzekło, że kwota świadczeń nienależnie pobranych w wysokości [...] zł. podlega zwrotowi w terminie 30 dni od daty "uostatecznienia" się decyzji na konto Ośrodka oraz w pozostałej części utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W toku postępowania administracyjnego ustalono następujący stan faktyczny: Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. postanowieniem nr [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r. wznowił postępowanie w sprawie przyznania D. P. pomocy w formie zasiłków stałych na podstawie decyzji nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] wydane w 2005 r., nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] wydane w 2006 r. i nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] wydane w 2007 r., w związku z wyjściem na jaw okoliczności nieznanych Ośrodkowi Pomocy Społecznej w P. tj podjęcia przez D. P. pracy od 18 listopada 2005 r. oraz pozostawania w zatrudnieniu przez jej konkubenta P. P. od lipca 2005 r. Następnie Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. decyzją nr [...], z dnia [...] września 2007 r. uchylił decyzję nr [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...] z dnia [...] września 2005 r., nr [...] z dnia [...] października 2005 r., nr [...] z dnia [...] grudnia 2005 r., nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r., nr [...], nr [...] z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...] z dnia [...] marca 2006 r., nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006r. nr [...], [...] z dnia [...] maja 2006 r., nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...] z dnia [...] września 2006 r., nr [...] z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...] z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] z dnia [...] kwietnia 2007r., nr [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r. przyznające pomoc w formie zasiłków celowych oraz odmówił przyznania w formie zasiłków celowych na wnioski z dnia z dnia 28 lipca 2005 r., 9 września 2005 r., 3 października 2005 r., 30 listopada 2005 r., 4 stycznia 2006 r., 7 lutego 2006 r., 2 marca 2006 r., 3 kwietnia 2006 r. , 9 maja 2006 r., 13 czerwca 2006 r., 5 lipca 2006 r., 9 sierpnia 2006 r.,14 września 2006 r., 20 listopada 2006 r., 3 stycznia 2007 r., 2 lutego 2007 r., 12 marca 2007 r. i 9 maja 2007 r. Decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. orzekł, że kwota [...] zł., która jest sumą zasiłków okresowych za okres od sierpnia 2005r. do czerwca 2007 r., stanowi kwotę świadczeń nienależnie pobranych i podlega zwrotowi do dnia 15 grudnia 2007 r. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że dochód rodziny wyliczony na podstawie uzyskanych zaświadczeń z Urzędu Skarbowego "Firmy B." i Agencji [...] przekroczył kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi - 461 zł (od października 2006r - 477 zł) a na osobę w rodzinie - 316 zł (od października 2006r - 351 zł). Organ I instancji podniósł, że świetle art. 6 pkt. 16 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. ( Dz. U. Nr 64, poz. 593), świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej i wobec tego uznał, powyższe świadczenia stanowiące sumę zasiłków stałych, za świadczenia nienależnie pobrane, a stosownie do art. 98 powołanej ustawy o pomocy społecznej świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Od decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. odwołanie wniosła D. P. wskazując, że jej aktualna sytuacja finansowa (praca czasowa i dochody w wysokości ok. [...] zł. miesięcznie) uniemożliwia jej zwrot przedmiotowej kwoty dlatego skarżąca zwraca się o umorzenie naliczonej kwoty świadczeń nienależnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] uznało za konieczne dokonanie zmiany zaskarżonej decyzji w części dotyczącej terminu zwrotu przedmiotowego świadczenia nienależnego przyjmując, że prawidłowe będzie wyznaczenie jako początek biegu 30 dniowego terminu na dokonanie jego wpłaty, daty doręczenia stronie ostatecznej decyzji. Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji prawidłowo ocenił jako świadczenie nienależne, pobrane przez D. P. zasiłki celowe przyznane decyzjami nr [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...] z dnia [...] września 2005 r., nr [...] z dnia [...] października 2005 r., nr [...] z dnia [...] grudnia 2005 r., nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r., nr [...], nr [...] z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...] z dnia [...] marca 2006 r., nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006r. nr [...] z dnia [...] maja 2006 r., nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...] z dnia [...] września 2006 r., nr [...] z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...] z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] z dnia [...] kwietnia 2007r., nr [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r. Wskazał, że zaskarżoną decyzję o uznaniu świadczeń za nienależne poprzedziła ostateczna decyzja uchylająca poprzednie decyzje wydane w przedmiocie przyznania skarżącej świadczeń w formie zasiłków celowych. Organ odwoławczy podniósł, że w uzasadnieniu decyzji nr [...] z dnia [...] września 2007 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. uchylającej poprzednie decyzje przyznające zasiłki celowe zawarł precyzyjne wyliczenie wysokości dochodu uzyskanego przez rodzinę skarżącej i kwoty przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego przewidzianego dla przedmiotowego świadczenia. Wskazał, że w art. 104 powołanej ustawy o pomocy społecznej, ustawodawca wyraźnie przewidział możliwość umorzenia tych należności w całości lub części. Wniosek w tym zakresie złożyła skarżąca w treści odwołania. Organ odwoławczy wskazał, że wniosek ten winien zostać rozpatrzony w odrębnej fazie postępowania. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w W. z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła D. P. W uzasadnieniu skargi podniosła, że od grudnia 2005 r. ona oraz P. P. złożyli oświadczenie, iż prowadzą odrębne gospodarstwa domowe i pomimo tego Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej obniżył jej zasiłek stały o kwotę [...] zł i pozbawił jej środków do życia. Wskazała, że ubiegała się o zasiłki celowe z powodu inwalidztwa II grupy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji uznały, że przyznane D. P. świadczenia w formie zasiłków celowych były świadczeniem nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W tym miejscu stwierdzić należy, że ustalenia organów co do tego, że przyznane skarżącej świadczenia w formie zasiłków celowych były świadczeniami nienależnie pobranymi jest prawidłowe. Organy ustaliły, ze skarżąca podjęła pracę od 18 listopada 2005 r, zaś jej konkubent P. P. pozostawał w zatrudnieniu od lipca 2005 r., o czym skarżąca nie poinformowała Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. W związku z powyższym orzeczono o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano zaś między innymi art. 98 ustawy o pomocy społecznej. Zaznaczyć należy, że stosownie do treści tego przepisu świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Powołany przepis w zdaniu drugim zawiera, zatem odesłanie do art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że w przypadkach szczególnych zwłaszcza, jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu. D. P. w odwołaniu od decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wnosiła o umorzenie naliczonej kwoty świadczeń nienależnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako organ II instancji odnosząc się do wniosku D. P. w tym przedmiocie, powołując się na art. 104 ustawy o pomocy społecznej wskazało, ze wniosek ten winien zostać rozpatrzony w odrębnej fazie postępowania. Zdaniem Sądu stanowisko organu odwoławczego, który stwierdza, ze wniosek ten winien zostać rozpatrzony w odrębnej fazie postępowania nie jest prawidłowe. Stanowisko organu odnośnie ewentualnego odstąpienia od żądania zwrotu w całości lub w części powinno zostać wyrażone w decyzji. Ochrona osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia może przyjąć postać całkowitego zaniechania zwrotu świadczenia lub ograniczenia zwrotu. Wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych powinna poprzedzać ocena sytuacji zobowiązanego dokonana na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wskazany przepis art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej ma na celu ochronę strony zobowiązanej do zwrotu świadczenia. Z powołanego przepisu art. 104 ust. 4 wynika, spoczywający na pracowniku socjalnym, obowiązek rozważenia możliwości wystąpienia do właściwego organu z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, zwłaszcza jeżeli w danej sprawie zaistnieją okoliczności szczególne. Do okoliczności szczególnych uzasadniających wystąpienie z niniejszym wnioskiem ustawa o pomocy społecznej zalicza przykładowo sytuację, gdy zwrot wydatków stanowiłby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłby skutki udzielonej pomocy. Okolicznością taką może być również trudna sytuacja życiowa lub rodzinna zobowiązanego. Tak więc z wnioskiem o odstąpienie żądania zwrotu jak wskazano może wystąpić pracownik socjalny lub osoba zainteresowana. Z powyższego wynika zatem, że wydanie decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia powinno poprzedzić postępowanie wyjaśniające dotyczące aktualnej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia oraz rozważenie możliwości zastosowania art. 104 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej. Tymczasem z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy, jak i z treści zaskarżonej decyzji nie wynika, aby pracownik socjalny rozważał możliwość wystąpienia z wnioskiem, o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Brak jest również jakiejkolwiek informacji świadczącej o tym, że o możliwości wystąpienia z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pouczona została skarżąca, której w świetle powołanego przepisu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej uprawnienie takie również przysługiwało. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia już po wydaniu decyzji przez organ I instancji, w odwołaniu od jego decyzji, jednakże organ II instancji wniosek ten zignorował o czym świadczy uzasadnienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie organy pomocy społecznej naruszyły przepis art. 77 § 1 kpa w związku z art. 104 ust. 4 oraz art. 98 ustawy o pomocy społecznej, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji z dnia [...] października 2006 r. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.