I SA/Wa 361/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska sędzia WSA Daniela Kozłowska (spr.) WSA Jolanta Zdanowicz Protokolant Bożena Dąbkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi W. R., B. R., M. R. i H. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] września 2004 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] września 2004 r., nr [...] odmawiająca przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], oznaczoną hip. "[...] nr [...] i [...]", nr rej. Hip. [...]. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał, że właścicielami nieruchomości przy ul. [...] w W. byli S. R., R. R., T. R. i H. G. Nieruchomość objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Kwestie odszkodowań za takie nieruchomości reguluje art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Z art. 215 ust. 2 tej ustawy jednoznacznie wynika, że można żądać odszkodowania za dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Odszkodowanie, zgodnie z przyjętym orzecznictwem, przysługuje wyłącznie za dom jednorodzinny oraz działkę niezabudowaną. Z rejestru nieruchomości sporządzonego w dniu [...] października 1948 r. wynika, że na przedmiotowej nieruchomości znajdowały się [...] budynki, przy czym budynek frontowy murowany, stanowiący sklep, był użytkowany po odbudowie całego budynku od 1945 r. Należy też zauważyć, że z ogólnego planu zabudowania Miasta W., zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych dnia [...] sierpnia 1931 r. wynika, iż wymieniona nieruchomość znajdowała się w strefie [...], przeznaczonej pod zabudowę zwartą o 5 kondygnacjach i 50% powierzchni zabudowania. Wskazuje to, że na przedmiotowej działce przed dniem wejścia w życie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy można było wznieść budynek wielorodzinny. Oznacza to, że brak jest przesłanek do ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...]. Z tego względu decyzja Prezydenta Miasta W. jest prawidłowa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. R., M. R., B. R.i H. G. wnieśli o uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2004 r. podnosząc, że narusza ona art. 9 k.p.a. i art. 65 k.p.a. Podaniem z dnia [...] listopada 1965 r. H. G. działają w imieniu własnym i pozostałych spadkobierców nieruchomości zwróciła się do Urzędu Rejonowego w W. z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Wniosek ten nie wskazywał podstawy prawnej dochodzonego odszkodowania i organ nie wystąpił do skarżących o jej wskazanie. Podanie w decyzji jako podstawy naszego żądania art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami nastąpiło bez uzgodnienia ze skarżącymi. Organy orzekające miały wiedzę co do faktu stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych odmawiających przyznania własności czasowej przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w dniu [...] września 2000 r. i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w dniu [...] kwietnia 2001 r. Postępowanie w sprawie odszkodowania było zawieszone, a następnie podjęte w dniu [...] marca 2004 r. po ustaleniu, że Prezydent Miasta W. odmówił skarżącym przyznania prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. Mając wiedzę o okolicznościach niniejszej sprawy organ z mocy art. 9 k.p.a. miał obowiązek udzielenia skarżącym niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a w szczególności wskazać, że podstawę prawną żądania powinien stanowić przepis art. 160 k.p.a. Organy administracji miały obowiązek czuwania nad tym, aby skarżący nie ponieśli szkody z powodu nieznajomości prawa. Nie budzi wątpliwości, że organy administracyjne rozpoznające sprawę nie wywiązały się z obowiązku nałożonego przez art. 9 k.p.a. W przypadku wyjaśnienia skarżącym, że wobec stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie przyznania prawa własności czasowej służy prawo żądania odszkodowania – jako podstawa tego odszkodowania wskazany zostałby art. 160 k.p.a. i obligowało by to organ do przekazania sprawy organowi właściwemu do orzekania na tej podstawie prawnej. Organy nie uczyniły tego z naruszeniem art. 65 k.p.a. Wniosek o przyznanie odszkodowania zgłoszony przed powstaniem sytuacji prawnej uzasadniającej jego zgłoszenie zachowuje moc prawną. Wynika to z uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 2003 r., sygn. OPK 3/03 (ONSA 2004/1/12) i z dnia 8 września 2003 r., sygn. OPS 3/03 (ONSA 2004/1/6). Zasadne jest zatem uchylenie zaskarżonej decyzji. Odpowiadając na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 9 k.p.a. wskazał, że wynikający z tego przepisu obowiązek spoczywa na organie wtedy, gdy informacja ta dotyczy okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy obowiązany jest do rozpatrzenia sprawy w zakresie rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. W niniejszej sprawie przedmiotem postępowania przed Prezydentem Miasta W. była sprawa odszkodowania, o jakim mowa w art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odszkodowanie, o którym mowa w art. 160 k.p.a. może być dochodzone przez stronę przed właściwym organem niezależnie od żądania ustalenia odszkodowania w trybie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Artykuł 9 Kodeksu postępowania administracyjnego ustanawia zasadę ogólną obowiązku organów administracji publicznej udzielania stronom informacji faktycznej i prawnej, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Podmiotem uprawnionym na podstawie tego przepisu jest strona, zaś organ obowiązany jest udzielić informacji z urzędu. Bierność organu w tym zakresie jest naruszeniem prawa. Zakres przedmiotowy udzielania informacji stronie obejmuje informowanie o przepisach prawa materialnego i procesowego. Przez prawa i obowiązki będące przedmiotem postępowania należy rozumieć takie sprawy, które zgodnie z przepisami prawa podlegają rozpatrzeniu w trybie postępowania administracyjnego. Obowiązek zatem udzielania informacji stronie obejmuje cały tok postępowania – od wszczęcia do jego zakończenia decyzją. Ma to na celu ochronę interesu prawnego strony przed skutkami nieznajomości prawa. Obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy powinien być rozumiany szeroko. Udowodnienie naruszenia tego obowiązku powinno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji, szczególnie wówczas, gdy organ stwierdza (lub powinien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dla niej z niekorzystnymi skutkami lub ryzykiem wystąpienia takich skutków. W takim przypadku powstaje dla organu wyraźny obowiązek wyjaśnienia całości okoliczności sprawy stronie i wskazanie na ryzyko wiążące się z działaniami strony (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 1992 r., sygn. III RN 40/92 – Pip 1993 nr 3, str. 110). Naruszenie omawianej zasady przejawia się w odmowie udzielenia informacji stronie lub nienależycie udzielonej informacji np. przez udzielenie informacji niepełnej lub niejasnej. Skutki prawne udzielania nieprawidłowej informacji nie powinny obciążać strony. Drugim obowiązkiem organu wynikającym z tej zasady jest czuwanie nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielnie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W tej normie chodzi nie tylko o wskazanie przepisów prawa, lecz również o podanie niezbędnych wyjaśnień co do treści tych przepisów oraz udzielenie wskazówek, jak należy postąpić w danej sytuacji, aby uniknąć szkody. W pewnym zakresie organ jest więc powołany do roli doradcy i obrońcy stron i uczestników postępowania. W niniejszej sprawie zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji wskazują w decyzjach, że podstawą orzekania w przedmiocie odszkodowania jest wniosek H. G. z dnia [...] listopada 1995 r. przy czym skarżący podają, że w tym wniosku nie wskazywali podstawy prawnej jego ustalenia. W aktach przedstawionych Sądowi brak tego wniosku. Tylko na podstawie decyzji i pism skarżących Sąd mógł przyjąć, że taki wniosek w istocie wpłynął. Wobec tego, że po zgłoszeniu tego wniosku w sprawie nieruchomości przy ul. [...] – w szerokim znaczeniu – zaszły istotne zmiany wynikające z decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2000 r. i Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] kwietnia 2001 r. stwierdzających nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej Miasta W. z dnia [...] września 1953 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej, to kwestia odszkodowania do której nawiązywał wniosek z [...] listopada 1995 r. wymagała wyjaśnienia poprzez wezwanie skarżących do wskazania podstawy prawnej żądania i poinformowanie, że zmiana stanu prawnego nieruchomości spowodowana powołanymi wyżej decyzjami rodzi roszczenie z art. 160 k.p.a. Skoro organy nie wystąpiły o sprecyzowanie przez skarżących wniosku złożonego przed stwierdzeniem nieważności decyzji o odmowie przyznania własności czasowej, ani nie udzieliły skarżącym informacji o możliwości ubiegania się o odszkodowanie na podstawie art. 160 k.p.a., to tym samym uchybiły obowiązkom wynikającym z art. 9 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien wystąpić do skarżących o wskazanie, czy podtrzymują wniosek o odszkodowanie złożony [...] listopada 1995 r. Jeżeli tak to organ niezwłocznie (art. 65 § 1 k.p.a.) powinien przekazać ten wniosek do organów właściwych stosownie do art. 160 § 4 k.p.a., do których należała będzie ocena jego skuteczności. Z powyższych względów Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).