I SA/Wa 363/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska (spr.) WSA Maria Tarnowska Protokolant Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2010 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata K.L., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza S. z dnia [...] września 2009 r., nr [...], mocą której odmówiono J.S. przyznania zasiłku celowego na miesiąc wrzesień 2009 r. na łączną kwotę [...] zł. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wskazało, że J.S. we wrześniu 2009 r. złożyła do Kierownika MOPS w S. łącznie 12 wniosków, w których wniosła o przyznanie zasiłku celowego w wysokości 200 zł na zakup obuwia skórzanego, zasiłku celowego w wysokości 500 zł na zakup niezbędnej odzieży, zasiłku celowego w wysokości 200 zł na zakup dwóch butli gazu oraz uregulowanie zaległości za nieopłacone dwie butle gazu, zasiłku celowego w wysokości 200 zł na doładowanie telefonu oraz opłacenie abonamentu, zasiłku celowego w wysokości 70 zł na karnet na basen, zasiłku celowego w wysokości 200 zł na zakup kostiumu kąpielowego, zasiłku celowego w wysokości 150 zł na zakup torby na kółkach, zasiłku celowego w wysokości 750 zł na zakup wody, zasiłku celowego w wysokości 350 zł na zakup ciśnieniomierza, zasiłku celowego w wysokości 2000 zł na zakup niezbędnych leków, zasiłku z "programu na dożywianie" w wysokości 600 zł oraz zasiłku celowego na leczenie zębów w wysokości 2000 zł. Ponadto J.S. złożyła wniosek o przeprowadzenie "drobnych napraw domu" bez podawania kwoty. Suma złożonych wniosków opiewała na kwotę 5220 zł. W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że J.S. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada prawo własności domu jednorodzinnego, w którym zamieszkuje, niemniej warunki mieszkaniowe są trudne. Ustalono także, że JS. nigdzie nie pracuje, bowiem posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jedynym źródłem jej utrzymania jest zasiłek stały w wysokości 324 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Ponadto J.S. systematycznie korzysta z innych form wsparcia finansowego (zasiłek celowy, na dożywanie) świadczonych przez ośrodek pomocy społecznej. Burmistrz S. decyzją z dnia [...] września 2009 r. odmówił przyznania J.S. zasiłku celowego na miesiąc wrzesień 2009 r. na łączną kwotę [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał jakie są możliwości finansowe Ośrodka odnośnie przyznawanych zasiłków celowych oraz wyjaśnił, że zasiłek celowy w wysokości 140 zł na miesiąc wrzesień został przyznany J.S. odrębną decyzją, zaś celem zasiłku było częściowe pokrycie żądań wymienionych we wnioskach złożonych we wrześniu 2009 r. Organ pierwszej instancji powołał ponadto art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w związku z brakiem jakiejkolwiek współpracy J.S. z organem oraz wskazał, że wnioskodawczyni ma opłacane przez MOPS składki na ubezpieczenie zdrowotne, co pozwala korzystać jej ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W odwołaniu od powyższej decyzji J.S. opisała swoją trudną sytuację życiową oraz zarzuciła, że decyzja jest bezzasadna, stronnicza i tendencyjna. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 2 ust. 1, art. 3 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i podkreślił, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Spełnienie kryteriów przez ubiegającego się o zasiłek celowy nie oznacza tym samym, że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości przez niego określonej. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Decyzja taka nie może jednak być rozstrzygnięciem dowolnym. Ustawa o pomocy społecznej daje wskazówki co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i 4, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podkreśliło, że J.S. oprócz świadczeń stałych w postaci zasiłku stałego oraz zasiłku pielęgnacyjnego, na miesiąc wrzesień 2009 r. otrzymała zasiłek celowy w wysokości 140 zł oraz świadczenie pieniężne w wysokości 120 zł na zakup artykułów żywnościowych. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. we wrześniu 2009 r. na zasiłki celowe dysponował zaś kwotą 11200 zł, którą to sumę przeznaczono dla 79 rodzin (181 osób) - średnio 141,77 zł na jedno gospodarstwo domowe. Organ odwoławczy zaznaczył, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, czyli uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Nie oznacza to zatem, że pomoc społeczna winna pokrywać wszystkie potrzeby osób i rodzin wnioskujących o udzielenie pomocy. Możliwość zaspokojenia potrzeb jest zdeterminowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. Nie może ona bowiem dać więcej niż posiada. J.S. pozostaje natomiast w kręgu zainteresowania organu pomocy społecznej i otrzymuje systematycznie wsparcie finansowe w różnych formach, np. zasiłki celowe, na dożywanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podniosło również, że wśród zasad i celów pomocy społecznej zostały wskazane możliwości odmowy udzielenia pomocy, jej wstrzymania i zmodyfikowania, będące następstwem negatywnych zachowań świadczeniobiorcy. Egzekwowanie obowiązku współdziałania wynikającego z art. 11 ustawy o pomocy społecznej jest niezwykle ważne, w przeciwnym bowiem wypadku pomoc ograniczać się będzie do prostego rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł problemów społecznych. Organ podkreślił, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż pracownik socjalny kilkakrotnie usiłował przeprowadzić aktualizację wywiadu środowiskowego z J.S., jednak spotkał się z odmową z jej strony. Ponadto łączna wysokość pomocy udzielonej wnioskodawczyni przez MOPS w S. na miesiąc wrzesień 2009 r. wynosi kwotę [...] zł, a więc jest wyższa niż najniższa emerytura (675,10 zł brutto) i pozwala odwołującej na egzystencję w warunkach odpowiadających godności człowiek. W świetle powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. uznało, że organ pierwszej instancji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów prawa materialnego oraz nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J.S.. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną oraz zarzuciła, że pomoc przyznawana jest stronniczo i według niejasnych kryteriów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W ocenie sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Na wstępie podkreślić należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zaznaczyć trzeba, że zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1). Nie oznacza to jednak, że pomoc społeczna ma zaspokajać wszystkie potrzeby i oczekiwania osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej. Zwłaszcza, że możliwości finansowe ośrodków pomocy społecznej nie są nieograniczone, a liczba osób wymagających wsparcia jest znaczna i stale rośnie. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z powołanego przepisu wynika – jak słusznie zauważył organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, co już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych, że sam fakt spełniania ustawowych kryteriów nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej, regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Zaznaczyć trzeba, że uznanie administracyjne obejmuje również prawo do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalić w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Jak bowiem wskazano możliwości finansowe organów odpowiedzialnych za udzielenie pomocy nie są nieograniczone, a liczba osób wymagających wsparcia jest znaczna i stale rośnie. Tym samym organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb ubiegających się o pomoc. Rozpoznający wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć ponadto na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, ale również interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Z analizy dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. we wrześniu 2009 r. na zasiłki celowe dysponował łączną kwotą 11.200 zł. Powyższa wysokość środków finansowych oraz liczba osób objętych pomocą tego ośrodka pozwoliły na przyznanie w tym miesiącu zasiłku celowego w wysokości około 141,77 zł na jedno gospodarstwo domowe. Z akt sprawy wynika jednocześnie, że decyzją z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] przyznano J.S. zasiłek celowy w wysokości 140 zł miesięcznie od miesiąca lipca 2009 r. do września 2009 r. na dofinansowanie zakupu odzieży, ciśnieniomierza, wody, gazu, karnetu na basen, leków, torby na zakupy oraz utrzymanie telefonu. Kolejną decyzją z tej samej daty, nr [...] przyznano zaś wnioskodawczyni zasiłek celowy na dożywianie w wysokości 120 zł miesięcznie od lipca do września 2009 r. Skarżąca uzyskuje ponadto zasiłek stały i pielęgnacyjny, a wraz ze świadczeniem w postaci zasiłku stałego opłacana jest składka na ubezpieczenie zdrowotne, uprawniająca do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Z powyższego wynika zatem, że skarżąca objęta jest stałą opieką Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., a w miesiącu wrześniu 2009 r. otrzymała świadczenie w formie zasiłku celowego w wysokości przewyższającej średnią miesięczną wysokość zasiłku celowego przewidzianą w tym okresie przez Ośrodek na pomoc osobom ubiegającym się o to świadczenie. Słusznie zatem organy orzekające w sprawie odmówiły uwzględnienia wniosku skarżącej. Przy czym podkreślić należy, że o odmowie przyznania wnioskowanych przez J.S. świadczeń w miesiącu wrześniu 2009 r. decydowały nie tylko potrzeby skarżącej i fakt przyznania jej już określonej pomocy, ale również możliwości finansowe ośrodka i potrzeby innych osób. Zdaniem Sądu w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśnione zostały wszystkie istotne okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji w sposób wyczerpujący wyjaśniono motywy podjętego rozstrzygnięcia. W świetle powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały w granicach uznania administracyjnego i nie można im zarzucić niezgodności z prawem. Wniesiona skarga jest więc bezzasadna i podlega oddaleniu. Dodatkowo wskazać trzeba, że Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o odroczenie rozprawy, który wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 6 października 2010 r. Jak bowiem wynika z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi udział strony w rozprawie nie jest obowiązkowy, a ponadto w rozpoznawanej sprawie skarżąca reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, który stawił się na rozprawie w dniu 7 października 2010 r. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 oraz art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.