I SA/Wa 364/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Tomasz Szymdt Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2013 r. sprawy ze skargi S. C. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. Minister Rolnictwa i Rozowju Wsi postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej: k.p.a. utrzymał w mocy postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozowju Wsi z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] o zwrocie wniosku S. C. z dnia [...] lipca 2012 r. w sprawie dotyczącej przyznania odszkodowania, zwrotu nieruchomości położonej w m. K. lub przyznania nieruchomości zastępczych. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Minister przedstawił następujący stan faktyczny sprawy. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ustalił, iż w dniu 22 lutego 2000 r. został zarejestrowany w systemie informatycznym Ministerstwa wpływ wniosku S. C. dotyczący nieruchomości położonej w m. K. Wniosku tego nie udało się jednakże odnaleźć, a w związku z tym nie wiadomym było Ministrowi jakiego rodzaju żądania były w nim zawarte. Następnie pismem z dnia 10 maja 2012 r. Minister wystąpił do [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. o udzielenie informacji, czy przed Wojewodą [...] było prowadzone postępowanie w ww. sprawie. W odpowiedzi z dnia 18 czerwca 2012 r. Minister został poinformowany, iż z uwagi na brak określenia trybu przejęcia nieruchomości jak również z uwagi na znaczny upływ czasu od złożenia wniosku nie ma możliwości udzielenia informacji w sprawie. W związku z powyższym Minister pismem z dnia 4 lipca 2012 r. wystąpił do S. C. o wskazanie, czy podtrzymuje złożony w niniejszej sprawie wniosek oraz jaka jest treść żądania. W odpowiedzi na to pismo S. C. wskazał, iż wnosi o zwrot przejętych nieruchomości, względnie o wypłatę rekompensaty pieniężnej lub zwrot nieruchomości zastępczych. Pismem z dnia 3 października 2012 r. Minister poinformował wnioskodawcę, iż żądanie zwrotu nieruchomości, przyznanie nieruchomości zamiennej jak również przyznanie odszkodowania nie może zostać spełnione, gdyż orzekanie w tym zakresie należy wyłącznie do kompetencji sądów powszechnych. Jednocześnie Minister poinformował, iż przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi może być prowadzone postępowanie dotyczące prawidłowości przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości. Pismem z dnia 22 pażdziernika 2012 r. S. C. podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 10 lipca 2012 r. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2012 r. Minister Rolnictwa i Rozowju Wsi na podstawie art. 66 § 3 k.p.a. zwrócił wnioskodawcy przedmiotowy wniosek, uznając, iż właściwym do jego rozpoznania jest sąd powszechny. S. C. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, iż pierwszy wniosek w sprawie zwrotu bezprawnie zabranego mienia złożył już jego ojciec S. C. Ze względu na ówczesny ustrój Państwa wniosek ten pozostawiono bez nadawania biegu. Po roku 1990 r. ponownie wystąpili o zwrot majątku. Wskazał również, że Minister kolejnymi pismami przedłużał termin na załatwienie sprawy. Podniósł również, iż ze strony organów Państwa brak jest jakiejkolwiek dobrej woli do ostatecznego uregulowania sprawy. Wobec powyższego wniósł o nadanie sprawie odpowiedniego biegu i rozpatrzenia jej merytorycznie. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 r. utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] listopada 2012 r. o zwrocie wniosku. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z art. 66 § 3 k.p.a. jeśli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Minister wskazał, iż analiza wniosku złożonego przez S. C. prowadziła do wniosku, iż wnioskodawca żąda przyznania odszkodowania w związku z przejęciem gospodarstwa rolnego położonego w m. K., zwrotu nieruchomości lub przyznania nieruchomości zastępczych. Jednocześnie Minister stwierdził, iż na gruncie kodeksu postępowania administracyjnego brak jest środków prawnych pozwalających na rozpatrzenie wniosku strony. Na poparcie swojego stanowiska organ przytoczył zmieniający się stan prawny w zakresie odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody powstałe w następstwie wydania niezgodnych z prawem ostatecznych decyzji administracyjnych. Dodatkowo Minister wskazał, iż żądanie zwrotu nieruchomości jak i przyznanie nieruchomości zastępczej nie może być spełnione, gdyż żądania te mają charakter cywilny, a Minister posiada jedynie kompetencje administracyjne. W podsumowaniu swojego postanowienia Minister stwierdził, iż merytoryczne rozpatrzenie sprawy będzie mogło nastąpić po sprecyzowaniu wniosku w sposób, który pozwoli na załatwienie żądania zgodnie z przepisami k.p.a. W swej skardze do Sądu S. C. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i nadanie sprawie biegu. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż już jego ojciec w 1957 r. wystąpił o zwrot nieruchomości bezprawnie zabranych dekretem PKWN. Wskazał, iż nieruchomości te zabrane zostały wraz z dworkiem, pomimo, iż nieruchomości te nie wyczerpywały norm obszarowych zawartych w dekrecie PKWN. Podniósł również, iż on kontynułuje działania zmierzające do załatwienia sprawy, a Minister Rolnictwa i Rozowju Wsi od kilkudziesięciu lat obiecuje załatwienie sprawy podając coraz to nowe terminy. Ponadto wskazał, iż wszelkie dokumenty w sprawie zostały już przedłożone i znajdują się w aktach. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Pismem z dnia 25 czerwca 2012 r. w odpowiedzi na doręczoną przez Sąd wraz z zawiadomieniem o terminie rozprawy odpowiedzią Ministra na skargę S. C. przesłał plik dokumentów składanych do właściwych urzędów w sprawie odzyskania bezprawnie wywłaszczonych nieruchomości takie jak: - postanowienie Sądu Rejonowego dla K. Wydział I Cywilny, sygn. akt [...] z dnia [...] lutego 1993 r., z którego wynika, iż spadek po S. C. (dwojga imion) na podstawie ustawy nabyli wprost: żona M. C. oraz dzieci S. C., T. K. oraz E. N.; - odpis skrócony aktu zgonu S. C.; - odpis skrócony aktu zgonu M. C.; - pismo Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 12 listopada 1991 r. nr [...] skierowane do S. C. informujące go, iż skarga ww. w sprawie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa zostanie rozpatrzona w II kwartale 1992 r.; - pismo Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 7 sierpnia 1992 r. informujące S. C. o aktualnych możliwościach prawnych dotyczących przejętej nieruchomości ziemskiej położonej w M. w województwie [...] przejętej na cele reformy rolnej; - wniosek S. C. (bez daty) skierowany do Wojewody [...], z którego wynika, iż skarżący wnosi w trybie § 5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. o wydanie decyzji, iż dwór w M., gmina O. wraz z otaczającym go parkiem o pow. [...] nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 zdanie ostanie dekretu z dnia 6 września 1944 o przeprowadzeniu reformy rolnej; - pismo S. C. skierowane do Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, będące odpowiedzią na pismo ww. organu z dnia 19 października 1990 r. w którym to ww. wnosi o przyspieszenie rozstrzygnięcia jego wniosku ze względu na jego podeszły wiek i zły stan zdrowia; - pismo Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 19 listopada 1990 r. przepraszające S. C. za nierozpoznanie jego wniosku w terminie; - pismo Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 3 lipca 1990 r. skierowane do Urzędu Wojewódzkiego w T., a przekazujące na podstawie art. 232 k.p.a. skargę z dnia 12 czerwca 1990 r. S. M. (brak nazwiska) w sprawie przejmowania nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa; - wniosek S. C. występującego również w imieniu siostry K. M., który wpłynął do Ministerstwa Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w dniu 12 czerwca 1990 r., którym to ww. wnoszą o spowodowanie zwrotu bezprawnie zabranej nieruchomości; - pismo Wojewody [...] skierowane do S. C. i K. M. stanowiący odpowiedź na wniosek ww. w sprawie zwrotu majątku [...] o pow. [...] ha i części [...] o pow. [...] ha przejętych na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN; - pismo S. C. i K. M. skierowane do Ministra Rolnictwa, w którym to wnoszą o uchylenie decyzji Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K., którym to dokonano przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa; - zaświadczenie Państwowego Biura Notarialnego z dnia 23 lipca 1985 r. dotyczące księgi wieczystej nr [...] p.n. [...]; - zaświadczenie Państwowego Biura Notarialnego z dnia 23 lipca 1985 r. dotyczące księgi wieczystej nr [...] p.n. [...]"; - zażalenie S. C. z dnia 20 lipca 1958 r. skierowane do Ministra Rolnictwa na bezczynność Wojewódzkiego Urzędu Rolnictwa – Zarządu Urządzeń Rolnych w K.; - wniosek S. C. do Wojewódzkiego Zarządu Rolnictwa w K. (data wpływu 24 czerwca 1957 r.) o uznanie, iż nieruchomość położona w M. jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej; - wniosek S. C. z dnia 3 czerwca 1957 r. do Wojewódzkiego Zarządu Rolnictwa w K. o przywrócenie prawa własności i spowodowania zwrotu bezprawnie zabranej nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skargę należało uwzględnić, albowiem zaskarżone postanowienie, podobnie jak i poprzedzające je postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozowju Wsi z dnia [...] listopada 2012 r. wydano z naruszeniem art. 7, 9, i art. 66 § 3 k.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, stojąc na straży praworządności i mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania, a w razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji (por. wyrok NSA W-wa z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt II OSK 771/07, publ. LEX nr 485362). Wniosek wszczynający postępowanie administracyjne, w przypadku wątpliwości co do treści żądania, stanowi podstawę do podjęcia przez organ ustaleń w zakresie rzeczywistej woli osoby, od której pochodzi. Postępowaniu temu towarzyszy należyte i wyczerpujące poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. W przeciwnym razie mamy do czynienia z naruszeniem art. 7 i art. 9 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na istotę rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA W-wa z dnia 26 lipca 2006 r., sygn. akt II OSK 1004/05, publ. LEX nr 266429). Z akt administracyjnych sprawy bezspornie wynika, iż pierwotny wniosek skarżącego został zarejestrowany w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi w dniu 22 lutego 2000 r. Z akt sprawy wynika również, iż wniosek ten został przez organ zagubiony, w związku z czym nie można było ustalić jego treści. Bezspornym jest również, iż organ podjął kroki mające na celu ustalenie treści zagubionego wniosku, zwracając się do skarżącego o wskazanie jego treści, jednakże w ocenie Sądu organ od początku rozpoznawania sprawy nie wykazał się należytą starannością i wnikliwością, jak i nie podjął wszelkich kroków do właściwego jej wyjaśnienia i załatwienia. Z analizy akt administracyjnych sprawy wynika, iż organ tylko jednym pismem z dnia 10 maja 2012 r. próbował ustalić, czy przed Wojewodą [...] toczyło się postępowanie administracyjne w sprawie dotyczącej przejętej nieruchomości położonej w m. K. . W odpowiedzi na to pismo Minister został poinformowany, iż z uwagi na brak określenia trybu przejęcia nieruchomości jak również z uwagi na znaczny upływ czasu od złożenia wniosku nie ma możliwości udzielenia informacji w sprawie. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi otrzymując te lakoniczne wyjaśnienia nie podjął próby ustalenia, czy w sprawie majątku skarżącego prowadzone było jakiekolwiek postępowanie administracyjne. Z akt sprawy wynika również, iż organ nie zwracał się do wnioskodawcy zagubionego wniosku o przedstawienie jakichkolwiek dokumentów dotyczących przedmiotowej nieruchomości, które to dokumenty pozwoliłyby ustalić jakie są faktyczne intencje i żądania zawarte w pierwotnym wniosku skarżącego. Co najistotniejsze z załączników złożonych do akt sądowych przy piśmie procesowym skarżącego z dnia 25 czerwca 2013 r. jasno wynika, iż zarówno ojciec skarżącego już w latach 60 ubiegłego wieku jak i sam skarżący występowali do organów administracji m.in. do Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej i Wojewody [...] o wydanie decyzji w przedmiocie przejętego majątku ziemskiego na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z analizy dokumentów nadesłanych przez skarżącego wynika również, iż toczyło się postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu majątku ziemskiego położonego w miejscowości K. Potwierdzeniem tego są pisma skierowane przez organy administracji do ojca skarżącego, w których to informowano go o kolejnych terminach na załatwienie jego wniosku. W dokumentach przedstawionych przez skarżącego znajduje się też pismo ojca skarżącego złożone do Wojewódzkiego Zarządu Rolnictwa, Zarządu Urządzeń Rolnych w dniu 24 czerwca 1957 r., w którym to wnosi on o uznanie, iż nieruchomość położona w M. jest wyłączona spod działania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Ponadto z samego wniosku S. C. skierowanego do Wojewody [...] prawdopodobnie tego, który zaginął wynika jasno, iż skarżący wnosił o wydanie w trybie § 5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. decyzji stwierdzającej, że dwór w M., gmina O. wraz z otaczającym go parkiem nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W świetle powyższego uznać, należy, iż organ nie podejmując próby ustalenia, czy w sprawie majątku położonego w M. prowadzone było jakiekolwiek postępowanie administracyjne nie mógł należycie odczytać intencji skarżącego, tym bardziej, iż nie wezwał skarżącego do przedstawienia żadnych dokumentów dotyczących jego wniosku ani też samego wniosku, który organ zagubił. W przypadku gdyby organ podjął próbę zgromadzenia materiału dowodowego sprawy, nie wystąpiłby prawdopodobnie problem z ustaleniem żądań skarżącego. W świetle przedstawionych wywodów - w ocenie Sądu - nie można było uznać, iż właściwość sądu powszechnego w sprawie wynikała w sposób oczywisty z pism wyjaśniających skarżącego. Mając na względzie powyższe wywody Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - przy ponownym rozpoznawaniu sprawy – winien po zgromadzeniu całości materiału dowodowego sprawy rozważyć, czy wniosek skarżącego nie jest ewentualnie wnioskiem o wydanie w trybie § 5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. decyzji stwierdzającej, że przejęty majątek ziemski nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jeśli tak nie podlegałby on zwrotowi ale przekazaniu według właściwości. W tym stanie rzeczy Sąd - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a - orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonego postanowienia orzeczono w oparciu o art. 152 P.p.s.a..