I SA/Wa 368/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2018 r. sprawy ze skargi M. P. i R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pogotowiu opiekuńczym oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołań M. P. oraz R. S. od decyzji Prezydenta W. z [...] września 2017 r., nr [...] orzekającej o ustaleniu opłaty za pobyt dziecka w pogotowiu opiekuńczym wraz z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w spłacie, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją z [...] lutego 2017 r., nr [...] Prezydent W. orzekł o ustaleniu solidarnie od M. P. i R. S. opłaty za pobyt dziecka – S. P. w Pogotowiu Opiekuńczym nr [...] w W. w okresie od [...] października 2014 r. do [...] stycznia 2015 r. w wysokości [...] zł za wskazany okres wraz z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w spłacie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że S. P. był wychowankiem placówki opiekuńczo-wychowawczej w wyżej wskazanym czasie, a zatem istnieje konieczność naliczenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lipca 2017 r., nr [...] uchyliło w całości decyzję Prezydenta z [...] lutego 2017 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu wskazało, że nie jest wystarczające ustalenie, że dziecko zostało skierowane do placówki opiekuńczo-wychowawczej czy też, że zapadło orzeczenie o umieszczeniu go w pieczy zastępczej, lecz wymaga wyjaśnienia, czy rzeczywiście piecza zastępcza była wykonywana, a jeżeli tak, to w jakim zakresie. Poza tym skoro małoletni przebywał w Młodzieżowym Ośrodku [...] oraz w szpitalu w G., to wyjaśnienia wymagało również, czy Pogotowie Opiekuńcze nr [...] w W. ponosiło opłatę za pobyt dziecka w tych instytucjach. Kolegium podniosło, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ pierwszej instancji ustali, w jakim okresie S. P. faktycznie przebywał w Pogotowiu Opiekuńczym nr [...] w W., a następnie ustali opłatę za pobyt. Decyzją z [...] września 2017 r., nr [...] Prezydent W. orzekł o ustaleniu solidarnie od M. P. i R. S. opłaty za pobyt dziecka S. P. w Pogotowiu Opiekuńczym nr [...] w W. w okresie od [...] października 2014 r. do [...] stycznia 2015 r. w wysokości [...] zł za wskazany okres wraz z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w spłacie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że S. P. faktycznie przebywał w placówce łącznie przez [...] dni i za ten okres naliczono opłatę, a ponadto decyzją tą ustalono opłatę za okres pobytu dziecka w pieczy zastępczej również za okres poprzedzający wydanie decyzji zgodnie z przepisem art. 193 ust. 1a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Odwołania od decyzji Prezydenta z [...] września 2017 r. złożyli M. P. i R. S. Wskazali na naruszenie przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, poprzez ustalenie opłaty za okres, w którym dziecko faktycznie nie przebywało w Pogotowiu Opiekuńczym nr [...], a także poprzez ustalenie opłaty za okres poprzedzający wydanie decyzji (wstecznie) oraz ustalenie opłaty mimo istnienia przesłanek do odstąpienia od jej ustalenia. Odwołujący zarzucili także naruszenie przepisów postępowania administracyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę wskazało, że S. P. był wychowankiem Pogotowia Opiekuńczego nr [...] w W. w okresie od [...] października 2014 r. do [...] stycznia 2015 r. Małoletni został umieszczony w placówce na podstawie wniosku Komendy Rejonowej Policji z [...] października 2014 r., w związku z koniecznością zapewnienia opieki. Następnie Sąd Rejonowy dla W. [...] postanowieniem z [...] października 2014 r., sygn. akt [...] orzekł o umieszczeniu małoletniego w pieczy zastępczej w trybie natychmiastowym. Małoletni został umieszczony w instytucjonalnej pieczy zastępczej i w tej sytuacji powstał obowiązek poniesienia przez rodziców opłaty za cały okres jego umieszczenia w placówce, w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w takiej placówce. Organ wyjaśnił, że ustalono opłatę za pobyt małoletniego w Pogotowiu Opiekuńczym nr [...] w W. solidarnie od rodziców w wysokości [...] zł za wyżej wskazany okres. Opłata za pobyt w tej placówce wynosiła w czasie pobytu małoletniego - [...] zł miesięcznie, zgodnie z zarządzeniem Prezydenta W. nr [...] z [...] marca 2014 r. w sprawie ustalenia średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w 2014 roku w placówkach opiekuńczo-wychowawczych prowadzonych przez W. oraz na zlecenie W. (Dz.Urz. Woj. Maz. poz. 3115). Kolegium wskazało, że podstawę materialnoprawną decyzji stanowią przepisy ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 697), która reguluje, m.in. kwestie związane z pobytem dziecka w pieczy zastępczej i ponoszeniem odpłatności z tego tytułu przez jego rodziców. Zgodnie z art. 193 ust. 1 ustawy, za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka (pkt 1); średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (pkt 2). Opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej (art. 193 ust. 1a ustawy). Za ponoszenie opłaty rodzice odpowiadają solidarnie (art. 193 ust. 2 ustawy). Zgodnie z art. 193 ust. 6a ustawy opłaty, o której mowa w ust. 1, nie ponosi się za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców. Zdaniem Kolegium organ I instancji zastosował się do jego zaleceń zawartych w decyzji z [...] lipca 2017 r. i słusznie uznał, że opłata, o której mowa wyżej, należna jest od rodziców za faktyczne przebywanie dziecka w konkretnej placówce instytucjonalnej pieczy zastępczej. Prezydent W. zweryfikował rzeczywisty pobyt S. P. w Pogotowiu Opiekuńczym nr [...] począwszy od [...] października 2014 r. do [...] stycznia 2015 r. na podstawie informacji zawartych w piśmie Kierownika Działu ds. Interwencji i Socjalizacji Centrum Administracyjnego do obsługi placówek opiekuńczo- wychowawczych w W. z [...] maja 2016 r. oraz szczegółowo wskazał okresy pobytu i wyliczył należną odpłatność za faktyczny pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Kolegium wyjasniło, że piecza zastępcza rzeczywiście była wykonywana: przez [...] dni października 2014 r. - odpłatność wynosi [...] zł : 31 x [...] dni = [...] zł - przez [...] dni listopada 2014 r. - odpłatność wynosi [...] zł : 30 x [...] dni = [...] zł - przez [...] dni grudnia 2014 r. - odpłatność wynosi [...] zł: 31 x [...] dni = [...] zł i za ten okres ustalił opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W ocenie Kolegium organ I instancji zasadnie przyjął średnie miesięczne wydatki związane z utrzymaniem dziecka, zgodnie z ich ogłoszeniem o jakim mowa w art. 196 ust. 4 ustawy. Stosownie do art. 193 ust. 1 i 2 ustawy obowiązek poniesienia opłaty, jako świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w pieczy zastępczej obciąża jego rodziców solidarnie. Kolegium wyjaśniło, że obowiązujące przepisy ustawy o pieczy zastępczej nie przewidują uwzględniania sytuacji majątkowej osoby zobowiązanej. Dopiero ostateczna decyzja ustalająca wysokość opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej daje osobom zobowiązanym do jej ponoszenia możliwość zainicjowania postępowania w przedmiocie umorzenia w całości lub w części opłaty, rozłożenia jej na raty, czy też odroczenia terminu jej płatności - stosownie do art. 194 ust. 3 ustawy, a tym samym wydania decyzji w tym przedmiocie. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] grudnia 2017 r. skargę złożyli M. P. i R. S. Wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Podnieśli, że postępowanie zostało przeprowadzone z naruszeniem prawa, zasad współżycia społecznego i nich interesu. Zarzucili pracownikom organu rażące zaniedbania, przeinaczenie stanu faktycznego w dokumentach i nie odniesienia się do meritum sprawy. Skarżący zarzucili: - naruszenie art. 138 § 2 kpa, gdyż decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. SKO przyjęło bezkrytycznie ustalenia organu I instancji, co do faktycznego okresu pobytu syna w Pogotowiu Opiekuńczym nr [...], przyjmując nowe wyliczenia ([...] dni), jako bezsporny fakt oraz akceptując niczym nie poparte sugestie, że placówka ponosiła na rzecz syna jakieś nieokreślone nakłady. Skarżący zarzucili, że Kolegium nie podjęło próby weryfikacji, czy te dane zostały podane w oparciu o wiarygodne dokumenty i dowody; - naruszenie art. 193 ust. 1 ustawy, poprzez brak udzielenia pomocy ich dziecku i rodzinie, przy jednoczesnym ustaleniu znacznie wygórowanej opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, w oparciu o nieprawidłowe dane odnośnie dni pobytu i zakresu udzielonych świadczeń; - naruszenie art. 7, art. 8 i art. 77 kpa, poprzez brak pomocy rodzinie i żądanie wygórowanych opłat oraz nieodniesienie się do całego materiału dowodowego; - brak udzielenia skarżącym dowodów, informacji i dokumentów oraz nieodniesienie się do pism kierowanych przez nich do organów wyznaczonych do sprawowania nadzoru nad W. Centrum Pomocy Rodzinie oraz brak podjęcia konkretnych działań naprawczych i dyscyplinarnych zmierzających do wyeliminowania nieprawidłowości występujących w Pogotowiu Opiekuńczym nr [...] w W., które to nieprawidłowości były przez skarżących wielokrotnie zgłaszane; - naruszenie przez SKO i Prezydenta W. zasad współżycia społecznego, poprzez brak właściwego nadzoru nad placówkami mającymi wspierać i opiekować się dziećmi pozostającymi w pieczy zastępczej, a w szczególności Pogotowia Opiekuńczego nr [...], wprowadzenie zarządzeniem nr [...] Prezydenta W. z [...] marca 2014 r. zasad i opłat zasadniczo sprzecznych z samą ideą pomocy rodzinie i współżyciem społecznym, a następnie wydanie na tej postawie decyzji o obciążeniu skarżących znacznie zawyżoną kwotą za pobyt syna w Pogotowiu Opiekuńczym nr [...], bez rzetelnego udokumentowania okresu pobytu i świadczeń, które tam rzekomo uzyskał i jakiegokolwiek realnego odniesienia do średnich kosztów utrzymania dziecka w kraju; - brak zapewnienia rzetelnego systemu informacji na temat faktycznego zakresu możliwej pomocy rodzinie przez placówki typu Pogotowie Opiekuńcze i braku kluczowych kompetencji personelu do zajmowania się przypadkami dzieci z zaburzeniami psychiatrycznymi; - naruszenie przez SKO przepisów kpa, poprzez akceptację próby przerzucenia na skarżących ciężaru udowodnienia w jakich terminach syn nie przebywał w pogotowiu, zamiast domagania się od organu I instancji bezspornego udowodnienia faktycznych dni pobytu ich syna w tej placówce i udokumentowania zakresu faktycznie świadczonej mu pomocy. Powyższe zarzuty skarżący rozwinęli w uzasadnieniu skargi. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 697 z późn. zm.), która reguluje kwestie związane z pobytem dziecka w pieczy zastępczej i ponoszeniem odpłatności z tego tytułu przez jego rodziców. Zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Stosownie do art. 193 ust. 1a ustawy opłatę, o której mowa w ust. 1 rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Za ponoszenie opłaty rodzice odpowiadają solidarnie (art. 193 ust. 2 ustawy). Przepis art. 193 ust. 7a ustawy stanowi, że od opłaty naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w który decyzja ustalająca opłatę stałą się ostateczna. Z kolei stosownie do art. 194 ustawy opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w pieczy (ust. 1), przy czym rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (ust. 2). W takim wypadku - stosownie do art. 194 ust. 3 ustawy - starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W W. Prezydent wykonuje zadania starosty, gdyż W. jest gminą mającą status miasta na prawach powiatu (art. 1 ust. 1 ustawy z 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy). Z brzmienia zacytowanych przepisów wynika, że Prezydent W. zobligowany jest do wydania decyzji ustalającej opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Jak wynika z akt sprawy syn skarżących został umieszczony w Pogotowiu Opiekuńczym nr [...] w dniu [...] października 2014 r., na podstawie wniosku Komendy Rejonowej Policji W., w związku z koniecznością zapewnienia małoletniemu opieki. Sąd Rejonowy dla W. [...] postanowieniem z [...] października 2014 r., sygn. akt [...] orzekł o umieszczeniu syna skarżących w pieczy zastępczej w trybie natychmiastowym. Małoletni został umieszczony w instytucjonalnej pieczy zastępczej i w tej sytuacji powstał obowiązek poniesienia przez rodziców, za cały okres jego umieszczenia w placówce opłaty, w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w takiej placówce. Miesięczna odpłatność za pobyt w Pogotowiu Opiekuńczym nr [...] w W. przy ul. [...] wynosiła [...] zł, co wynika z zarządzenia Prezydenta W. z [...] marca 2014 r. w sprawie ustalenia średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w 2014 r. w placówkach opiekuńczo - wychowawczych prowadzonych przez W. oraz na zlecenie W. ( Dz. Urz. Woj. Maz. poz. 3115). W niniejszej sprawie ustalono odpłatność od [...] października 2014 r., tj. od dnia faktycznego umieszczenia małoletniego w placówce - do [...] stycznia 2015 r. Ograny orzekające ustalając wysokość należności za pobyt syna skarżących w pieczy zastępczej prawidłowo przyjęły średnie miesięczne wydatki związane z utrzymaniem dziecka, zgodnie z art. 196 ust. 4 ustawy i w związku z wyżej powołanym zarządzeniem. Ponadto prawidłowo organy obydwu instancji wskazały, w oparciu o art. 193 ust. 1 i 2 ustawy, że obowiązek poniesienia opłaty, jako świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w pieczy zastępczej, obciąża jego rodziców solidarnie. Natomiast wymaga podkreślenia, że prowadząc sprawę o ustalenie odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej organ I instancji zawiesił postępowanie, gdyż skarżący złożyli wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty. Jednakże skarżący w piśmie z [...] sierpnia 2016 r. wyjaśnili, że nie wnioskowali o odstąpienie od opłaty, wobec czego organ umorzył postępowanie w przedmiocie odstąpienia od opłaty i podjął zawieszone postępowanie w niniejszej sprawie. W związku z tym, przedmiotem rozstrzygania była tylko kwestia ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, a ta została prawidłowo rozstrzygnięta. Otóż organy mając na względzie stanowisko przedstawione w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2017 r., nr [...] ustaliły odpłatność za faktyczny okres pobytu syna skarżących w placówce. Organy obydwu instancji szczegółowo wskazały dni pobytu w placówce w każdym miesiącu tego pobytu i za te dni ustaliły odpłatność. Podały też matematyczny sposób wyliczenia. Wbrew twierdzeniom skargi ustalenia te nie były dowolne. W pismach Centrum Administracyjnego Nr [...] do obsługi placówek opiekuńczo - wychowawczych z [...] maja i [...] października 2016 r. (które obsługuje Pogotowie Opiekuńcze Nr [...]) przedstawiono szczegółowe wyliczenie dni pobytu małoletniego w Pogotowiu Opiekuńczym, w szpitalu w G. i Młodzieżowym Ośrodku [...]. Wskazano także dni tzw. "ucieczek". W piśmie Centrum Administracyjnego Nr [...] z [...] października 2016 r. wyjaśniono również, że placówka ponosi także koszty pobytu dziecka w szpitalu i Młodzieżowym Ośrodku [...]. Wobec tego zarzuty skargi dotyczące nieuprawnionego poniesienia odpłatności przez placówkę za czas pobytu syna w szpitalu i Ośrodku (a w konsekwencji obciążenia tą odpłatnością skarżących) są chybione. Niezasadne są wiec zarzuty dotyczące naruszenia art. 193 ust. 1 ustawy i art. 138 § 2 kpa, poprzez jego niezastosowanie. Skarżący zarzucając organom nieprawidłowe ustalenie dni pobytu w placówce nie przedstawili w toku postępowania administracyjnego żadnych dowodów, które podważałyby ustalenia organów. Ich zarzuty stanowią jedynie polemikę ze stanowiskiem organów. Zważyć należy, że strona w postępowaniu administracyjnym ma możliwość złożenia dowodów, z których wywodzi określone dla siebie konsekwencje prawne. Podnieść należy, że obowiązujące w sprawie przepisy ustawy o pieczy zastępczej, nie przewidują, iż ustalając wysokość opłaty organ może wziąć pod uwagę sytuację majątkową osób zobowiązanych. Dopiero ostateczna decyzja ustalająca wysokość opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, daje tym osobom możliwość zainicjowania postępowania w przedmiocie umorzenia w całości lub w części opłaty, rozłożenia jej na raty, czy też odroczenia terminu jej płatności, stosownie do art. 194 ust. 3 ustawy, a tym samym wydania decyzji w tym przedmiocie. Sytuacja materialna skarżących może być zatem uwzględniona w odrębnym postępowaniu, które mogą zainicjować składając stosowny wniosek o umorzenie należności w całości lub w części bądź innych ulg związanych z ich spłatą. Natomiast zarzut wygórowanej opłaty za pobyt syna w placówce jest chybiony, gdyż nie zależy on od uznania organu, lecz wynika z wiążących organ przepisów. Jak wyżej wskazano miesięczna odpłatność za pobyt w Pogotowiu Opiekuńczym nr [...] w W. przy ul. [...] uregulowana została zarządzeniem Prezydenta W. z [...] marca 2014 r. w sprawie ustalenia średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w 2014 r. w placówkach opiekuńczo - wychowawczych prowadzonych przez W. oraz na zlecenie W. W czasie pobytu małoletniego w placówce wynosiła ona [...] zł miesięcznie. Organ nie mógł przyjąć innych kwot do wyliczenia odpłatności. Skarżący, pismem W. Centrum Pomocy Rodzinie z [...] października 2014 r. - skierowanie do placówki opiekuńczo-wychowawczej, zostali powiadomieni o dacie umieszczenia syna w placówce i o konieczności poniesienia opłaty na jego pobyt w placówce. Wobec tego zarzut skargi o niepouczeniu skarżących o potencjalnych skutkach finansowych związanych z pobytem syna w pogotowiu nie jest zasadny. Odnośnie zarzutów dotyczących braku udzielenia pomocy rodzinie, niewłaściwej, w ocenie skarżących, opiece nad synem, nieodpowiednich warunkach w placówce i innych nieprawidłowościach, to wskazać należy, że nie mogą być one przedmiotem oceny Sądu w niniejszym postępowaniu. Sąd nie podzielił także zarzutów naruszenia przez organy przepisów postępowania. Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia o ustaleniu odpłatności, stąd też za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 7, 8 i 77 kpa. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, z mocy art. 151 ppsa.