I SA/Wa 378/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant specjalista Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2019 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia oraz rozłożenia na raty opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania J.S. od decyzji Wójta Gminy [...] z [...] października 2018 r., nr [...] odmawiającej umorzenia kwoty [...] zł z tytułu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oraz rozłożenia jej na raty, uchyliło decyzję organu I instancji w części określającej okres płatności sześciu rat po [...] zł miesięcznie od [...] listopada 2018 r. do [...] kwietnia 2019 r. i orzekło, że raty te płatne będą w okresie od [...] marca 2019 r. do [...].08.2019 r., a w pozostałym zakresie utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją Wójta Gminy [...] z [...] listopada 2017 r., nr [...] J.S. został skierowany i umieszczony w Domu Pomocy Społecznej [...] w W., gdzie przebywa od [...] kwietnia 2018 r. Decyzją Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2018 r., nr [...] ustalono odpłatność z tytułu pobytu J.S. w DPS od [...] maja 2018 r. w wysokości 70 % jego dochodu, tj. [...] zł miesięcznie, a w pozostałej części opłatę za pobyt ponosić ma gmina, z której osoba została skierowana do DPS. Odpłatność z tytułu pobytu strony w DPS od [...] kwietnia 2018 r. do [...] kwietnia 2018 r. ustalono w wysokości [...] zł od mieszkańca, a w pozostałej części od gminy. Pismami z [...] sierpnia 2018 r. i [...] września 2018 r. dyrektor DPS [...] poinformował Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...]. o zadłużeniu w opłatach za pobyt J.S. w DPS, które wynosi [...] zł. Wynikało ono z faktu, że decyzja ustalająca odpłatność z [...] kwietnia 2018 r. wpłynęła do DPS [...] maja 2018 r. Dom Opieki poinformował o decyzji także ZUS, który potrąca z emerytury mieszkańca kwotę odpłatności zgodnie z przepisami. Organ wskazał, że emeryturę za kwiecień i maj J.S. otrzymał osobiście przekazem pocztowym i uregulował część zadłużenia za pobyt w placówce za kwiecień i maj 2018 r. ([...] zł + [...] zł = [...]) - w wysokości [...], wobec czego pozostało do zapłaty [...] zł. Wnioskiem z [...] września 2018 r. J.S. zwrócił się u umorzenie należności z tytułu nieuiszczonych odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu wskazał na konieczność zakupu ubrań, środków czystości, środków higienicznych, kosmetyków, a przede wszystkim lekarstw, na które wydaje ponad [...] zł miesięcznie. Wskazał na przewlekłe schorzenia kardiologiczne i cukrzycę. Podniósł, że nie ma rodziny, która mogłaby mu pomóc. Decyzją z [...] października 2018 r. Wójt Gminy [...] odmówił J.S. umorzenia kwoty [...] zł z tytułu opłaty za pobyt w DPS oraz rozłożył tę płatność na 6 rat po [...] zł miesięcznie, płatnych w okresie od [...] listopada 2018 r. do [...] kwietnia 2019 r. W uzasadnieniu wskazał, że dochód strony stanowi świadczenie emerytalne z ZUS w wysokości [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł, co daje w sumie [...] zł miesięcznie. Odpłatność za pobyt w DPS wynosi miesięcznie [...] zł, co stanowi 70% dochodu strony. Odpłatność za kwiecień 2018 r. została ustalona za okres faktycznego pobytu w DPS, tj. od [...] kwietnia 2018 r. do [...] kwietnia 2018 r., dlatego wysokość odpłatności za ten okres (15 dni) wyniosła [...] zł. Organ stwierdził, że nie widzi podstaw do umorzenia należności, jednakże uznał za zasadne rozłożenie kwoty pozostającej do zwrotu na raty. Wskazał, że kwota odpłatności za pobyt w DPS ustalona zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej nie stanowi świadczeń nienależnie pobranych, o których mowa w art. 98 i 104 ust. 4 cytowanej ustawy. Na podstawie zebranych w sprawie dokumentów organ I instancji ustalił, że strona posiada rodzinę, tj. zstępnych - trójkę pełnoletnich dzieci, które zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 ustawy także zobowiązane są do ponoszenia odpłatności za pobyt strony w DPS. Dodał, że w tej sprawie prowadzone są odrębne postępowania administracyjne. Na podstawie wywiadu środowiskowego z [...] sierpnia 2018 r. ustalono, że wydatki strony były związane z zakupem lekarstw na okres kilku miesięcy. Zakup laski i okularów korekcyjnych stanowił jednorazowy wydatek. Organ zaznaczył, że strona nie wykorzystała możliwości skorzystania z refundacji w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia za zakup tych artykułów. Zgodnie z obowiązującymi przepisami DPS ponosi część kosztów związanych z zakupem leków refundowanych do ceny limitu. Organ I instancji podkreślił, że pozostająca do spłaty kwota w wysokości [...] zł nie ma charakteru świadczenia nienależnie pobranego, dlatego wniosek nie mógł zostać rozpoznany pod kątem umorzenia tej należności. Wójt Gminy [...] wskazał, że zgodnie z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej "świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej". Z tego względu, w okolicznościach niniejszej sprawy, wniosek strony był rozpatrywany na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Organ uwzględniając fakt, że jednorazowa spłata zaległości stanowiłaby obciążenie dla budżetu pozostającego w dyspozycji wnioskodawcy, po uiszczeniu bieżących opłat za pobyt w DPS, rozłożył spłatę kwoty [...] zł z tytułu opłaty za pobyt w DPS na 6 rat po [...] zł płatnych miesięcznie do 30-go dnia każdego miesiąca, w okresie od [..] listopada 2018 r. do [...] kwietnia 2019 r. bezpośrednio na konto GOPS R.. Odwołanie od decyzji Wójta Gminy [...] złożył J.S.. Podniósł, że organ nie uwzględnił w należytym stopniu ciążących na nim zobowiązań i opłat oraz zignorował jego ciężką sytuację życiową, a w konsekwencji pominął dyrektywę wynikającą z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Skarżący wskazał, że jego całkowity dochód wynosi łącznie [...] zł ([...] zł świadczenia emerytalnego i 153 zł zasiłku pielęgnacyjnego). Resztę emerytury, która wynosi w sumie [...] zł ZUS przekazuje bezpośrednio na konto DPS [...] tytułem odpłatności za pobyt w ośrodku. Ponadto odwołujący się podniósł, że jest osobą z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, chorą na serce i cukrzycę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę wskazało, że zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508, powoływanej dalej jako ustawa) pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy obowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Kolegium zaznaczyło, że jak wynika z tego przepisu przypadek uzasadniający zwolnienie z obowiązku zwrotu świadczenia udzielonego w ramach pomocy społecznej musi być przypadkiem "szczególnym". Organ wskazał, że ustawodawca pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku" nie zdefiniował. Z tego względu, należy odwołać się do reguł znaczeniowych ogólnego języka polskiego, na gruncie których "szczególny" znaczy tyle, co "odznaczający się czymś osobliwym, zwracający czymś uwagę, niezwykły, wyjątkowy, specjalny, nieprzeciętny" (Uniwersalny słownik języka polskiego, pod red S. Dubisza, Warszawa 2003). Kolegium podkreśliło, że wymaganej w świetle w/w przepisu oceny wyjątkowości ("szczególności") danego przypadku należy dokonywać na tle sytuacji innych osób korzystających z pomocy społecznej. Kolegium stwierdziło, że takie okoliczności, jak podnoszone w odwołaniu: ciężka choroba, niepełnosprawność czy trudna sytuacja materialna wnioskodawcy same w sobie nie wyczerpują jeszcze pojęcia przypadku "szczególnie uzasadnionego", gdyż wobec treści art. 7 pkt 1, 5 i 6 ustawy ubóstwo, niepełnosprawność oraz długotrwała lub ciężka choroba stanowią jedne z podstawowych ("zwykłych") powodów udzielania świadczeń z pomocy społecznej. W konsekwencji nawet trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia, gdyż znaczny ciężar związany z wykonaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy. Organ wyjaśnił, że skorzystanie z możliwości, jakie stwarza art. 104 ust. 4 ustawy, wymaga uprzedniego zbadania sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej osoby zainteresowanej. W ocenie Kolegium organ I instancji wywiązał się z obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia oraz oceny sytuacji materialnej i życiowej strony w kontekście przesłanek wynikających z art. 104 ust. 4 ustawy. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] stycznia 2019 r. skargę złożył J.S. wnosząc o uchylenie i zmianę decyzji oraz umorzenie w całości należności z tytułu nieuiszczonych odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu skargi wskazał, że kwota ta stanowi nadmierne obciążenie, którego nie jest w stanie ponieść. Wyjaśnił, że jest osobą niepełnosprawną i przewlekle chorą. Zaznaczył, że po potrąceniu kwoty na opłatę za Dom Pomocy Społecznej pozostaje mu z emerytury [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, co w sumie daje kwotę [...] zł. Podał, że z kwoty tej wydaje [...] zł na zakup lekarstw. Do tego dochodzą jeszcze wydatki: na zakup odzieży, obuwia, środków higienicznych, co powoduje, że brakuje mu środków na zakup leków i leczenie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Stosownie do treści art. 61 ust. 1 tej ustawy obowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, następnie małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Bezsporne jest, że skarżący został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej. Decyzją Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2018 r. ustalono odpłatność z tytułu jego pobytu w placówce w wysokości 70 % dochodu skarżącego, tj. [...] zł miesięcznie. Natomiast odpłatność należna od skarżącego z tytułu pobytu w DPS w okresie od [...] kwietnia 2018 r. do ]...] kwietnia 2018 r. w wysokości [...] zł nie została w całości opłacona, gdyż skarżący uiścił tylko część należności za kwiecień 2018 r. Skarżący nie kwestionuje, że nie została uiszczona za kwiecień kwota [...] zł, jednakże domaga się umorzenia tej należności podnosząc, że znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, która w jego ocenie uniemożliwia uiszczenie opłaty. Organy wskazując na przepis art. 104 ust. 4 ustawy, słusznie uznały, że sytuacja skarżącego nie stanowi "szczególnie uzasadnionego przypadku". Zaznaczyć należy, że decyzje wydane na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy mają charakter uznaniowy. Sądowa kontrola takiej decyzji ogranicza się do zbadania, czy w toku postępowania organy należycie przeprowadziły postępowanie, a w szczególności, czy podjęły wszelkie czynności niezbędne do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i wszelkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, a także czy dokonana przez te organy ocena prawna tych ustaleń została wyczerpująco uzasadniona. O ile więc organy przeprowadzą prawidłowo postępowanie wyjaśniające i uargumentują w sposób przekonywujący swoją decyzję wydaną w granicach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (wyrok NSA z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3577/18). Warunkiem zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy jest wystąpienie szczególnych okoliczności, które stanowiłyby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłyby skutki udzielonej pomocy. Prawidłowo organy wskazały, że pod pojęciem: "W przypadkach szczególnie uzasadnionych" należy rozumieć zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, nietypowym, wyjątkowym, nie dające się przewidzieć, ani im zapobiec, które w takim stopniu rzutują na sytuację osoby zobowiązanej, że nieuzasadnionym byłoby dochodzenie świadczenia. W niniejszej sprawie, okoliczności podnoszone przez skarżącego, jak ciężka choroba, niepełnosprawność, czy trudna sytuacja materialna same w sobie nie wyczerpują pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Należy zauważyć, że beneficjenci świadczeń z ustawy o pomocy społecznej, to osoby niepełnosprawne, chore, ubogie, znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej. Z tych właśnie przyczyn osoby te objęte są pomocą społeczną (art. 7 pkt 1, 5 i 6 ustawy). Dlatego poniesionych przez skarżącego wydatków na leki na okres kilku miesięcy, na zakup laski i okularów nie można uznać za "szczególnie uzasadnionego przypadku". Wydatki te były osobistym wyborem skarżącego (w tym część wydatkiem jednorazowym), w sytuacji, gdy mógł skorzystać na zakup tych artykułów z refundacji NFZ oraz, gdy DPS ponosi część kosztów związanych z zakupem leków refundowanych do ceny limitu. Z powyżej omówionych przyczyn za szczególnie uzasadnionym przypadek nie można uznać także istniejących od lat wielu dolegliwości i chorób skarżącego. Jak wyżej zaznaczono w takiej sytuacji jak skarżący jest wielu beneficjentów pomocy społecznej. Podsumowując uznać należy, że organy dokonały prawidłowej analizy sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej skarżącego. W wyniku dokonanej oceny uwzględniły także fakt, że jednorazowa spłata zaległości stanowiłaby znaczne obciążenie dla skarżącego, po uiszczeniu bieżących opłat za pobyt w DPS. Z tego względu pozostałą skarżącemu do spłaty należność organ rozłożył na 6 rat po [...] zł każda. Przy łącznej kwocie dochodu skarżącego wynoszącej [...] zł miesięcznie i uwzględnieniu opłaty za DPS w kwocie [...] zł miesięczna rata w wysokości [...] zł z pozostałej do jego dyspozycji kwoty nie spowoduje obciążenia, którego skarżący nie byłby w stanie ponieść. Mając na uwadze wszystkie wskazane wyżej okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.