I SA/Wa 382/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie: WSA Iwona Kosińska WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I.C. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2017 r. [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] października 2017 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. W dniu 7 grudnia 1990 r. do Urzędu Rejonowego w K. wpłynął wniosek I. C. dotyczący rekompensaty za mienie pozostawione na byłym terenie Rzeczypospolitej Polskiej przez B. T. Następnie I. C. pismem z dnia 17 grudnia 2008 r. złożyła wniosek do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez B.T. w W. Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...], Wojewoda [...] potwierdził I. C. i M. F. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. T. nieruchomości budynkowej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w W. przy ulicy [...]. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. W dalszym toku sprawy strona zaskarżyła ww. decyzję Ministra Skarbu Państwa wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 28 lutego 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1293/12 ją oddalił. Ponadto stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zostało utrzymane w wyroku z dnia 18 lutego 2015 r. sygn. akt I OSK 1389/13 przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie poprzez oddalenie skargi kasacyjnej I. C. M. C. (pełnomocnik I. C.) pismem z dnia 16 maja 2017 r. uzupełnionym pismem z dnia 26 czerwca 2017 r. wniósł o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a. Wojewoda [...] przekazał do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wniosek M. C. z dnia 16 maja 2017 r. zgodnie z właściwością na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. Pismem z dnia 28 sierpnia 2017 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wezwał stronę do precyzyjnego określenia daty, w której dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Ponadto, wezwał także do wskazania orzeczenia sądu lub innego organu wskazującego, że dowody na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe albo potwierdzające fakt popełnienia przestępstwa, w wyniku którego została wydana decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2012 r. Ewentualnie, organ wezwał M. C. do wykazania oczywistego faktu popełnienia przestępstwa lub sfałszowania dowodu, a także wykazania, że wznowienie jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego. M. C. pismem z dnia 21 września 2017 r. poinformował, że uznaje, iż dowody przedstawione przed organami administracji publicznej są sfałszowane i zostały źle odczytane przez organy administracyjne jak i sądy. Ponadto stwierdził, iż strona nie brała czynnego udziału w postępowaniu, gdyż przed przekazaniem akt do Ministra Skarbu Państwa nie miała możliwości zapoznania się z zebranymi dowodami i aktami oraz wniesienia swoich uwag wniosków czy żądań. Postanowieniem z dnia [...] października 2017 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2012 r., utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że w sprawie badane były dwie podstawy wznowienia wskazane przez pełnomocnika strony, tj.: 1. do wydania rozstrzygnięcia przez organy administracji publicznej na podstawie fałszywych dokumentów (art. 145 § 1 pkt 1), 2. do braku czynnego udziału strony (art. 145 § 1 pkt 4). Według pełnomocnika strony dokumenty wykorzystane podczas wydawania rozstrzygnięć zostały błędnie odczytane i zarazem nie dostrzeżono w nich błędów świadczących o ich fałszywości. Minister zauważył jednak, że strona nie przedstawiła, oprócz swojej argumentacji zawartej w treści pism z dnia 16 maja 2017 r., 26 czerwca 2017 r. oraz 16 sierpnia 2017 r., żadnych dokumentów wydanych przez odpowiednie organy o stwierdzeniu fałszywości jakiegokolwiek dokumentu, który został uznany za dowód w sprawie. Brak przedstawienia przez stronę decyzji właściwego organu o uznaniu dokumentów za fałszywe, jest zdecydowaną przesłanką, która uniemożliwia podjęcie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Tym samym organ uznał, że twierdzenie pełnomocnika strony, iż Wojewoda [...] swoją decyzję oparł na fałszywych dowodach, nie jest wiarygodną informacją wywierającą skutek zmierzający do wznowienia postępowania administracyjnego. W stosunku do twierdzenia strony, iż nie miała ona możliwości czynnego udziału podczas prowadzonego postępowania, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, iż I. C. przez cały okres postępowania administracyjnego jak i sądowo-administracyjnego nie została pominięta jako strona. Na każdym etapie postępowania mogła korzystać z praw jej przysługujących. Rozstrzygnięcia kierowano do niej, czego rezultatem było odwołanie oraz późniejszy spór prowadzony przed organami sądownictwa administracyjnego. Zaś czynności, które re czynności które zarzuca pełnomocnik tj. brak możliwości zapoznania się z zebranymi dowodami i aktami oraz wniesienia swoich uwag wniosków czy żądań powinny być podnoszone na etapie postępowania zwykłego. Reasumując, po ponownym przeanalizowaniu ww. sprawy w kontekście uniemożliwienia czynnego udziału Stronie w prowadzonym postępowaniu, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie znalazł uchybień w swoim wcześniejszym działaniu skutkującym wydaniem postanowienia z dnia [...] października 2017 r. Organ prowadzący postępowanie wznowieniowe zbadał również okoliczności wynikłe z art. 148 k.p.a., tj. czy strona zgłosiła się do właściwego organu w terminie jednego miesiąca, w którym dowiedziała się o wystąpieniu przesłanki wznowieniowej. Zgodnie z postanowieniem z dnia [...] października 2017 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji ustalił, iż według treści pism przedstawionych przez Stronę jak również jej pełnomocnika wynika, że świadomość jak i argumenty przedstawione były znane Stronie dużo wcześniej niż na miesiąc przed złożeniem wniosku z dnia 16 maja 2017 r. Trzeba zaznaczyć, iż postępowanie zwykle zakończyło się wraz z wydaniem w przedmiotowym postępowaniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia z dnia 18 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 1389/13. A więc w wyniku braku przedstawienia dokumentów odpowiednich organów o uznaniu dowodów znajdujących w aktach sprawy jako fałszywych lub zarzuty dot. braku czynnego udziału Strony bez jej winy miały swój początek wcześniej niż w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o wznowienie postępowania. Reasumując, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, iż przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania organ administracji bada wyłącznie, czy wniosek o wznowienie postępowania oparty jest o ustawowe przesłanki wznowienia, enumeratywnie wymienione w art. 145 § 1 k.p.a. oraz czy podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 k.p.a. Mając na uwadze wyżej wymienione okoliczności Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że prawidłowo odmówiono I. C. wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją potwierdzającą prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. T. nieruchomości budynkowej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w W. przy ul. [...]. Skargę na powyższe postanowienie wniosła I. C. W skardze podtrzymała swoje wcześniejsze stanowisko dotycząca wystąpienia przesłanek wznowieniowych określonych w art. 145 §1 pkt 1 i 4 kpa oraz przedstawiła własną ocenę dowodów zgromadzonych podczas postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. dalej ppsa) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji (postanowienia). Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] grudnia 2018 r., którym to rozstrzygnięciem organ utrzymał w mocy własne postanowienie z dni [...] października 2017 r. o odmowie wznowienia na wniosek M. C. ( pełnomocnika I. C.) postępowania w sprawie zakończonej decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2012 r., utrzymującej w mocy decyzje Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. przyznającej prawa do rekompensaty I. C. i M. F. za nieruchomość pozostawioną przez B. T. poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej w W. Na samym wstępie, w ocenie Sądu, należy zwrócić uwagę na specyfikę postępowania wznowieniowego. Postępowanie wznowieniowe ma charakter nadzwyczajny, stanowiąc wyłom od przewidzianej w art. 16 K.p.a. zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. W myśl utrwalonych w doktrynie i judykaturze poglądów wznowienie postępowania stanowi instytucję procesową mającą na celu stworzenie prawnej możliwości przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego i ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, w której została już wydana decyzja ostateczna. Potrzeba stosowania tego rodzaju instytucji objawia się w sytuacjach, kiedy to po wydaniu decyzji ostatecznej ujawniła się wadliwość postępowania dowodowego, na którym oparto ostateczne rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej albo też gdy wystąpiły później okoliczności, które pozbawiają znaczenia przesłanki, na jakich oparto rozstrzygnięcie sprawy (G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Tom II, Zakamycze, 2005 r., s. 295 i nast. wraz z cytowaną tam literaturą). Instytucja wznowienia postępowania stwarza zatem możliwość ponownego rozpoznania sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną wyłącznie w przypadku wystąpienia wad wymienionych w art. 145 § 1, art. 145a § 1 lub art. 145b § 1 K.p.a. Ponadto postępowanie to, uregulowane przede wszystkim w rozdziale 12 k.p.a., dzieli się na dwa etapy. W pierwszej kolejności organ bada, czy wniosek o wznowienie postępowania oparty jest na którejś z ustawowych przesłanek wznowienia postępowania określonych w enumeratywny sposób w art. 145 § 1 k.p.a. oraz 145a k.p.a. Organ weryfikuje również, czy wniosek został wniesiony z zachowaniem terminu przewidzianego w art. 148 § 1 k.p.a. oraz czy wnoszący postępowanie jest stroną postępowania (art. 147 k.p.a.). Sąd w składzie orzekającym podziela wyrażane wielokrotnie w orzecznictwie stanowisko, że niedopuszczalność wznowienia postępowania wystąpi m.in. w przypadku, gdy już we wstępnej fazie postępowania można jednoznacznie stwierdzić, że nie istnieją jakiekolwiek podstawy wznowienia (zob. np. wyrok NSA z 8 VII 1996 r., SA/Rz 606/96; wyrok NSA z 7 I 2009 r., II OSK 1747/07; wyrok WSA w Poznaniu z 20 VIII 2015 r. II SA/Po 407/15; wyrok WSA w Gdańsku z 6 VIII 2014 r. II SA/Gd 332/14; wyrok WSA w Warszawie z 11 II 2005 r., VI SA/Wa 291/04 – publ. CBOSA). Za takim stanowiskiem przemawia przede wszystkim zasada prostoty i szybkości postępowania administracyjnego (art. 12 § 1 kpa). Jednocześnie pogląd ten nie pozbawia strony środków procesowej ochrony, bowiem odmowa wznowienia postępowania następuje w formie zaskarżalnego postanowienia (art. 149 § 4 kpa). Pogląd ten nie koliduje również z dyspozycją z art. 149 § 2 kpa, wskazującą, że wznowienie stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania m.in. "co do przyczyn wznowienia". Chodzi tu bowiem o sytuacje, gdy ustalenie przyczyn wznowienia wymaga przeprowadzenia czynności dowodowych, które z oczywistych względów powinny zostać przeprowadzone w toku wszczętego już postępowania. Natomiast w sytuacji, gdy istnienie okoliczności powołanych przez stronę jako przyczyny wznowienia jest już potwierdzone, jednak z oczywistych względów nie można ich kwalifikować jako przesłanek wznowienia z art. 145 § 1 kpa, organ powinien odmówić wznowienia. Może do niej dojść także wtedy, gdy w sposób oczywisty można z twierdzeń strony wyprowadzić wniosek o braku wskazania podstaw wznowienia postępowania. Jak słusznie zauważył organ, skarżąca jako podstawy wznowienia wskazuje art. 145§1 pkt 1 i 4 kpa tj. dowody na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne okazały się fałszywe oraz strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Pełnomocnik strony wezwany do uzupełnienia wniosku przez podanie orzeczenia sądu lub innego organu wskazującego, że dowody na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe albo potwierdzające fakt popełnienia przestępstwa, w wyniku którego została wydana decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2012 r. -nie przedstawił takich dowodów. Podał jedynie po raz kolejny, że dowody przedstawione przed organami administracji są sfałszowane i źle odczytane przez organy administracji i sądy. Zatem z treści pism skarżącej oraz jej pełnomocnika wynika, że "sfałszowanie dowodu" odnoszą oni do niezgodnego z ich oczekiwaniami oceny materiału dowodowego przez organy administracji w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji przez Ministra Skarbu z dnia [...] kwietnia 2012 r, będącej z kolei przedmiotem zaskarżenia najpierw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a następnie do Naczelnego Sadu Administracyjnego. Odnosząc się do wskazanej podstawy wznowienia postępowania należy uznać, że nie jest to przesłanka wymieniona w art. 145 § 1 pkt kpa. I tak, zważyć należy, iż stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Przy czym, jak przyjmuje się w orzecznictwie i w doktrynie, aby stwierdzić zaistnienie przywołanej podstawy wznowienia, muszą łącznie wystąpić trzy przesłanki: 1) w decyzji ostatecznej organ administracyjny poczynił ustalenia faktyczne z powołaniem się na sfałszowany dowód, 2) sfałszowanie dowodu musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu, 3) na sfałszowanym dowodzie oparte zostało takie ustalenie, które miało wpływ na rozstrzygnięcie (czy inaczej – fałszywy dowód był podstawą ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, tj. dotyczących bezpośrednio danej sprawy i mających znaczenie prawne). Te wszystkie przesłanki muszą wystąpić łącznie, jeżeli zatem nawet jedna z nich nie wystąpi, nie można mówić o zaistnieniu podstawy wznowienia z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie przedstawił żadnego orzeczenia sądu lub innego organu stwierdzającego fałszowanie dokumentu, a tylko wówczas można przyjąć, iż przesłanka została wskazana (zob. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt VII SA/Wa 2214/09, Lex nr 760086; wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA 1123/99, Lex nr 55743). Określony w art. 145 § 2 k.p.a. wyjątek od zasady, że okoliczności wymienione w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. - (dowody fałszywe, decyzje wydane w wyniku przestępstwa) winny być stwierdzone orzeczeniem sądu lub innego organu, może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy wznowienie postępowania jest niezbędne dla uniknięcia niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnej szkody dla interesu społecznego (zob. np. wyrok NSA z dnia 26 listopada 1998 r. sygn. akt SA/Sz 245/98, Lex nr 34900). Taka sytuacja również w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Zatem nie można uznać, że skarżąca oparła swój wniosek o kodeksową przesłankę wznowieniową wymienioną w art. 145§1 pkt 1 kpa. Odnośnie zaś drugiej z wymienionych przesłanek tj. strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu to ona z oczywistych przyczyn również nie występuje. Z akt sprawy wynika, że I. C. na całym etapie postępowania administracyjnego oraz sądowego brała udział w postępowaniu. Miała zatem zagwarantowany udział w czynnościach postępowania administracyjnego. Jej twierdzenie, że jej prawa strony zostały naruszone, gdyż w trybie art. 10 kpa nie została zapoznana przez organ z zebranym materiałem dowodowym nie wyczerpuje przesłanki z art. 145 §1 pkt 4 kpa. Na marginesie należy jedynie wskazać, że kwestia ewentualnego naruszenia praw strony w postępowaniu administracyjnym mogła być przedmiotem oceny tylko w postępowaniu sądowoadministarcyjnym, dotyczącym skargi na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2012 r. Oprócz ww. powodów, stanowisko organu jest prawidłowe jeszcze z powodu niezachowania przez skarżącą terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Podkreślenia również wymaga, że organ administracji jest obowiązany z urzędu badać zachowanie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, bowiem wszczęcie postępowania wznowieniowego na wniosek strony, pomimo uchybienia terminu, stanowi rażące naruszenie prawa, gdyż godzi w zasadę trwałości decyzji administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 2043/12). Z akt administracyjnych wynika, że skarżącej została doręczona decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2012 r. Złożyła skargę na tę decyzję do WSA w Warszawie, a następnie złożyła od wyroku tego sądu skargę kasacyjną, która została oddalona wyrokiem NSA z dnia 18 lutego 2015 r. Z tych okoliczności wynika, że o treści decyzji Ministra Skarbu Państwa skarżąca miała wiedzę najpóźniej 18 lutego 2015 r. Również najpóźniej w tej dacie dowiedziała się o dowodach, na których zostało oparte rozstrzygnięcie organu. Zatem wniosek o wznowienie z dnia 16 maja 2017 r. tj. po ponad dwóch latach od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji oraz podstawie wznowienia, a więc znacznie po upływie miesięcznego terminu określonego w art. 148 § 1 i 2 k.p.a. należy uznać za złożony z uchybieniem terminu. Uprawniony jest zatem przedstawiony w zaskarżonym postanowieniu pogląd odnośnie niedochowania przez I.C. terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania Reasumując stwierdzić należy, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji właściwe uznał, że w sprawie zaistniała przeszkoda procesowa do wydania postanowienia o wznowieniu postępowania w sprawie.. W tym stanie rzeczy, wobec braku uzasadnionych podstaw skargi, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.