I SA/Wa 383/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Sobielarska, Sędziowie sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), Protokolant ref. staż. Agata Abramowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] - po rozpatrzeniu odwołania M. S. od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2016 r. nr [...] odmawiającej przyznania mu zasiłku celowego na miesiąc lipiec 2016 r. - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzja powyższa wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z dnia 15 lipca 2016 r. M.S. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Dzielnicy [...] o przyznanie zasiłku celowego na miesiąc lipiec 2016 r. na sfinansowanie zaległości w opłatach za mieszkanie oraz na jedzenie. W związku ze złożonym wnioskiem w dniach 12 sierpnia 2016 r. i 18 sierpnia 2016 r. pracownik socjalny usiłował przeprowadzić wywiad w miejscu zamieszkania wnioskodawcy - jednak nie zastał go w domu. W związku z powyższym pismem z dnia 19 sierpnia 2016 r. wezwano M.S. do nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym celem ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego - pod rygorem wydania decyzji odmownej. Z uwagi na brak zwrotnego potwierdzenia odbioru powyższego pisma w dniu 31 sierpnia 2016 r. ponowiono wezwanie. Następnie Prezydent [...] decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr [...] odmówił M.S. przyznania pomocy finansowej w lipcu 2016 r. W uzasadnieniu swojej decyzji wyjaśnił, że w dniu 14 stycznia 2016 r. uzyskał informację z Wydziału Zasobów Lokalowych dla [...], że dodatek mieszkaniowy został przyznany M.S. na okres od 1 stycznia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. w wysokości 155,39 zł. Natomiast w dniu 5 września 2016 r. uzyskał kserokopię decyzji o dodatku mieszkaniowym z dnia [...] września 2016 r. określającą przyznany dodatek mieszkaniowy na okres od 1 lipca 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. w wysokości 151,70 zł. Organ pierwszej instancji uzyskał również informację ze Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej "I.", że aktualna wysokość czynszu od lipca br. wynosi 335,06 zł., zaś na 21 lipca 2016 r. na koncie czynszowym widnieje nadpłata w kwocie 763,37 zł. Ponadto w dniu 19 lutego 2016 r. Prezydent uzyskał informację z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. Wydział Świadczeń Emerytalno-Rentowych, iż wnioskodawca posiada prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy od 1 października 1998 r. Świadczenie to od daty przyznania jest zawieszone z powodu odmowy przyjęcia. Z informacji przekazanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych od marca 2016 r. wysokość ww. świadczenia brutto wynosi 882,56 zł. Ponadto w dniu 15 czerwca 2012 r. osiągnął on wiek emerytalny o czym został poinformowany przez Ośrodek pismami z dnia 1 sierpnia 2012 r., 15 maja 2013 r., 24 czerwca 2013 r. oraz 18 stycznia 2016 r. Prezydent [...] wskazał ponadto, że zgodnie z art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930) decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia może być wydana po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad ten przeprowadza siew ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. Wskazał ponadto, iż do dnia wydania decyzji wnioskodawca nie nawiązał kontaktu z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, co należy ocenić jako odmowę jego przeprowadzenia w rozumieniu art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej. Organ pierwszej instancji zwrócił przy tym uwagę, że ostatni wywiad środowiskowy został przeprowadzony w dniu 15 maja 2013 r. i z uwagi na upływ czasu nie może stanowić podstawy do oceny aktualnej sytuacji wnioskodawcy. Od powyższej decyzji M.S. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] - wskazując, iż uzasadnienie decyzji jest "oczywiście kłamliwe", a wywiad środowiskowy nie może zostać przeprowadzony, gdyż osoba go przeprowadzająca mogłaby przeprowadzić prowokację w celu wywołania negatywnych skutków dla skarżącego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r . nr [...] utrzymało w mocy zaskarżona decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] października 2016 r. nr [...] . W uzasadnieniu organ powołał się na przepisy ustawy o pomocy społecznej w tym m.in. na art. 107 ust. 1 i wskazał, że z akt niniejszej sprawy wynika, iż pracownicy socjalni próbowali przeprowadzić wywiad środowiskowy u M.S. w dniach 12 i 18 sierpnia 2016 r. Następnie w piśmie z dnia 19 sierpnia 2016 r. wezwano skarżącego do nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pomimo jednak podjętych starań do dnia wydania zaskarżonej decyzji pracownikowi socjalnemu nie udało się przeprowadzić wywiadu środowiskowego. Również w odwołaniu skarżący wskazał, że nie zgadza się na przeprowadzenie u niego wywiadu środowiskowego. Organ wskazał w tym miejscu na przepis art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Organ powołał się ponadto w tym zakresie na orzecznictwo sądów administracyjnych. Ponadto powołał się na ustalenia organu pierwszej instancji w zakresie przyznanego mu dodatku mieszkaniowego oraz renty z tytułu niezdolności do pracy, która jest jednak zawieszona z uwagi na odmowę jej przyjęcia przez skarżącego. Zdaniem organu powyższe okoliczności potwierdzają, że skarżący nie podejmuje działań w celu współpracy z organami przyznającymi świadczenia, jak również sam nie próbuje zabezpieczyć własnych potrzeb bytowych odmawiając pobierania przyznanego świadczenia rentowego. Zauważył ponadto, iż przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego w jednym miesiącu nie oznacza, że pomoc ta nie będzie przyznana na wniosek skarżącego w miesiącu kolejnym w razie stwierdzenia, iż zacznie on współdziałać z organem w zakresie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wskazał jednak, że należy mieć na uwadze, iż nie jest to świadczenia stałe, obligatoryjne przyznawane na każdy wniosek, lecz jest uzależnione od bieżących potrzeb i możliwości organu. Mając to na uwadze Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uznało, że zaskarżona decyzja Prezydenta [...] jest prawidłowa. M.S. pismem z dnia 9 lutego 2017 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] . Odpowiadając na złożoną skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369). Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga jest nieuzasadniona, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę wydanych w niniejszej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej, w tym między innymi świadczeń pieniężnych w formie zasiłków (celowych, celowych specjalnych, okresowych bądź stałych). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc ta ma charakter subsydiarny, a osoby występujące o nią są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co wynika wprost z art. 4 ww. ustawy. Brak natomiast współdziałania osoby wnioskującej o pomoc z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, o czym z kolei stanowi art. 11 ust. 2 tej ustawy. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z ugruntowanych orzecznictwem sądów administracyjnych, jedną z postaci braku współdziałania jest odmowa lub uniemożliwienie pracownikom socjalnym przeprowadzenia środowiskowego wywiadu rodzinnego w miejscu zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej (por. wyrok NSA z 24 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 2053/10, Lex nr 990216). Jasne jest bowiem, iż w takim przypadku organ nie jest w stanie prawidłowo ustalić rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej wnioskodawcy, od której zależy - w myśl art. 3 ust. 3 tej ustawy - zarówno rozmiar jak i forma udzielanej pomocy. Ponadto art. 106 ust. 4 ustawy wprost ustanawia wymóg jego przeprowadzenia przed wydaniem decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia. To na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje bowiem analizy i oceny sytuacji danej osoby i formułuje wnioski z niej wynikające stanowiące podstawę planowania pomocy. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga więc od strony szczególnej aktywności, gdyż z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi. Poza tym, stosownie do treści art. 107 ust. 4 omawianej ustawy, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zatem obowiązkiem osoby wnioskującej o przyznanie pomocy ze środków publicznych, jest poddanie się rodzinnemu wywiadowi środowiskowemu, zaś uniemożliwienie jego przeprowadzenia uprawnia organy do odmowy przyznania oczekiwanej przez niego pomocy. Taka właśnie sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Skarżący zignorował bowiem wszelkie próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz nawiązania z nim kontaktu w celu ustalenia dogodnego terminu. Powyższe potwierdza zgromadzony w aktach materiał dowodowy w tym m.in. notatki sporządzone przez pracowników socjalnych w dniu [...] i [...] sierpnia 2016 r. oraz pisma skierowane do M.S. (z dnia 19 sierpnia 2016 r. oraz 31 sierpnia 2016 r.). Również treść odwołania wprost wskazuje na brak współpracy skarżącego z Ośrodkiem Pomocy Społecznym - skarżący wskazuje w nim bowiem, iż nie zgadza się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Ponadto sytuacja materialna M.S. pozwala na przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, które skarżący jest w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości z uwagi na przyznane prawo do renty, której odmawia pobierania od 1998 roku. W tej sytuacji Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.