I SA/Wa 383/24

WyrokWSA w Warszawie2024-07-10

Skład orzekający: Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, Marta Kołtun-Kulik, Marek Maliński

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18. roku życia, jest dopuszczalna w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, który uznał art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jest niedopuszczalna po wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 38/13. W przypadku opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po 18. roku życia, należy dokonywać oceny spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności. Organy administracji zaniechały merytorycznego rozpoznania sprawy, opierając się wyłącznie na wadliwym stosowaniu art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Stan faktyczny
Skarżąca A. D. złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem, który posiadał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności od 49. roku życia. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który uzależnia przyznanie świadczenia od momentu powstania niepełnosprawności (do 18. lub 25. roku życia). Skarżąca podniosła, że przepis ten został uznany za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) asesor WSA Marek Maliński Protokolant stażysta referent Magdalena Biadoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 12 grudnia 2023 r. nr DSZ-V.4321.1.537.2023.MU w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję [...] z dnia 3 lipca 2023 r. nr 001155/SP/06/2023. Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2023 r. nr [...] Minister Rodziny i Polityki Społecznej (dalej: "Minister", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania A. D. (dalej: "skarżąca"), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda", "organ I instancji") z [...] lipca 2023 r. nr [...] odmawiającą skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem. Decyzja Ministra została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżąca, w dniu [...] lutego 2023 r. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem – R. D. Do wniosku załączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] września 2022 r. nr [...] o zaliczeniu męża do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie wydano do [...] września 2024 r. Wniosek powyższy - pismem z [...] marca 2022 r. - przekazano do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...], celem ustalenia czy w sprawie mają zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z akt sprawy wynikało bowiem, że R. D. ma ustalone prawo do renty na terytorium [...] (dalej: "[...]"). Po przeanalizowaniu materiału dowodowego Wojewoda, powołaną na wstępie decyzją z [...] lipca 2023 r., odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia w okresie od 1 lutego 2023 r. do 30 września 2024 r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że od 1 czerwca 2006 r. do 31 maja 2018 r. cała rodzina przebywała w [...], wobec tego w tym okresie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda stwierdził, że z orzeczenia z [...] września 2022 r. wynika, że znaczny stopień niepełnosprawności męża skarżącej datuje się od 6 czerwca 2022 r., tj. od 49-go roku życia, natomiast - nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność R. D. istnieje. W konsekwencji, w ocenie Wojewody, nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390), dalej: "u.ś.r." Skarżąca, w ustawowym terminie, wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Minister, ww. decyzją z [...] grudnia 2023 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody z [...] lipca 2023 r. wskazując, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego – z uwagi na uprawnienie męża skarżącej do renty na terytorium [...], zatem właściwym do rozpatrzenia sprawy jest Wojewoda. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., z którego wynika, że skarżąca (na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec męża, zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego -pod warunkami wskazanym w tym przepisie. Dalej zaznaczył, że na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2). Minister podniósł, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) - art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jednakże, w uzasadnieniu do powyższego wyroku wskazano, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Trybunał nie przesądził przy tym, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Wobec powyższego, w ocenie organu odwoławczego, skoro z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności R. D. datuje się od 49-go roku życia i nie da się ustalić daty zaistnienia niepełnosprawności - to okoliczność ta stanowi podstawę do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. A.D. wniosła, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skargę na decyzję Ministra z [...] grudnia 2023 r. domagając się jej uchylenia w całości i orzeczenia zgodnie z wnioskiem skarżącej. W uzasadnieniu skargi skarżąca wyjaśniła, że jej mąż wymaga stałej, całodobowej opieki i nie jest w stanie samodzielnie egzystować. Potrzebuje pomocy w bieżących sprawach życia codziennego (zakupy, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, pielęgnacja, itp.). W związku z tym zmuszona była zrezygnować z pracy zarobkowej, aby sprawować bieżącą opiekę nad mężem. Wskazała, że tych okoliczności nie uwzględniły jednak organy powołując się na to, że niepełnosprawność męża nie powstała w okresie, jak stanowi art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżący podkreśliła, że odmowa przyznania jej wnioskowanego świadczenia narusza prawo, albowiem przepis art. 17 ust. 1b ww. ustawy (po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznającym niekonstytucyjność części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki) nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Ministra analiza okoliczności faktycznych w momencie orzekania (tj. [...] grudnia 2023 r.) dokonana była prawidłowo a orzeczenie wydane zostało zgodnie z obowiązującym stanem prawnym. Skarżąca nie wykazała żadnych okoliczności, które mogłyby dać podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Artykuł 17 ust. 1 u.ś.r., stanowiący materialnoprawną podstawę decyzji organu I instancji stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ostatni z cytowanych przepisów (na co wskazywał także Minister) był przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kwestia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. była już wielokrotnie przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który - rozpoznając sprawy w analogicznych stanach faktycznych i prawnych - uznawał konieczność uwzględnienia ww. wyroku dla prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., a to pozwala na przyjęcie, że w tym zakresie ukształtowała się utrwalona linia orzecznicza. Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, a zatem nie wywołuje on skutku, określonego w art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, a więc utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Tym niemniej, powoduje on konieczność zrekonstruowania normy prawnej w oparciu o stanowione przepisy prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją RP, przy wykorzystaniu reguł wykładni prawa tak, aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W tej sytuacji, artykuł 17 ust. 1b u.ś.r., od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 1530/20, LEX nr 3242783). Jeżeli bowiem Konstytucja RP dopuszcza wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP (art. 190 ust. 4 Konstytucji RP), to opowiedzieć się należy również za niedopuszczalnością wydania orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej w oparciu o przepis, który Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z Konstytucją RP. Stosując więc taki sposób wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. - jako zgodny z Konstytucją RP - winien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji, nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 2 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 1197/22; z 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 8/19; z 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., sygn. akt I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16; z 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1512/16; z 2 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 2407/16, https://cbois.nsa.gov.pl). W takiej sytuacji (a ma to miejsce w okolicznościach przedmiotowej sprawy) w razie braku reakcji ustawodawcy do dnia orzekania przez organy, należy odkodować podstawę prawną z tych części przepisów normujących daną instytucję materialnoprawną, które nie utraciły cechy zgodności z Konstytucją RP (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2002 r. sygn. akt P 7/00, OTK-A 2002/2/13; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2593/16, LEX 2332965). Powyższe oznacza, że obowiązkiem organów było merytoryczne rozpoznanie sprawy uwzględniając zgromadzony materiał dowodowy. I tak: skarżąca wystąpiła do organu z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu [...] lutego 2023 r., osoba niepełnosprawna (mąż skarżącej R. D.) posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o niepełnosprawności w [...] z [...] września 2022 r. o zaliczeniu go do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, orzeczenie wydano do 30 września 2024 r. Ponadto, jak wynika z akt, mąż skarżącej ma ustalone prawo do renty w [...]. Stan zdrowia osoby niepełnosprawnej został więc poświadczony powyższym orzeczeniem uprawnionego podmiotu z [...] września 2022 r., zatem - nie jest rolą organów administracji oraz Sądu ustalenie, a tym bardziej, kwestionowanie stanu zdrowia męża skarżącej. Ta przesłanka przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego została spełniona. Ponadto, osoba wymagająca opieki (R. D.) jest mężem skarżącej a więc A. D. jest co do zasady uprawniona do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w dniu 17 marca 2023 r. wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad mężem od grudnia 2022 r. Mąż skarżącej posiada uszkodzony kręgosłup w związku z wypadkiem przy pracy w 2007 r. R. D. jest po operacji kręgosłupa, posiada wstawioną protezę na odcinku C6/67 oraz ma dyskopatię kręgosłupa. Ma na stałe zredukowaną siłę oraz motorykę w kończynach górnych oraz niedowład prawej dłoni, nie jest osobą leżącą na stałe, jednak stan zdrowia uniemożliwia mu samodzielne funkcjonowanie. Mąż skarżącej nie posiada (poza żoną) osób z rodziny, które mogłyby zapewnić mu opiekę (matka jego nie żyje, ojciec choruje na nowotwór i posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności). Skarżącą prowadziła własną działalność gospodarczą (pośrednik nieruchomości), którą w miesiącu lutym 2022 r. zawiesiła (potwierdza to Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej), gdyż nie była w stanie pracować i opiekować się mężem. Obecnie, w marcu 2023 r., działalność swoją wyrejestrowała z powodu konieczności opieki nad mężem. Skarżąca m.in.: pomaga mężowi przy wstawaniu, przy codziennej toalecie, z uwagi na niedowład ręki męża wykonuje masaże barku i szyi, przygotowuje i podaje posiłki, dawkuje leki 3 razy dziennie - mąż nie robi tego samodzielnie gdyż po lekach przeciwbólowych jest odurzony (zdarza się, że jest brak kolejnej dawki), pomaga mężowi przy ubieraniu się (zakładanie spodni, skarpetek), towarzyszy mężowi na spacerach z powodu ewentualnego ataku bólu (w tym silnego bólu głowy) czy zasłabnięcia, musi uważać na nierówności podczas poruszania się. Z powodu częstego bólu mąż większość czasu leży w łóżku (wywiad był niezapowiedziany, małżonkowie w domu, mąż skarżącej z uwagi na zły stan zdrowia przebywał w łóżku), skarżąca zostawia męża w domu jedynie gdy musi zrobić zakupy albo zawieść uczącego się syna do szkoły (drugi syn uczęszcza do szkoły średniej w [...]) albo załatwić sprawy urzędowe własne czy męża. Z wywiadu ostatecznie wynika, że w sytuacji zdrowotnej męża skarżącej konieczna jest pomoc osoby drugiej, którą sprawuje żona, R. D. nie jest osobą leżącą na stałe, jednak stan jego zdrowia uniemożliwia mu samodzielne funkcjonowanie, żona oświadczyła, że jej opieka nad mężem jest bezpośrednia, stała, całodobowa dlatego zrezygnowała z prowadzenia działalności gospodarczej. Wobec powyższego, zdaniem Sądu, obowiązkiem organów było zajęcie stanowiska (w kontekście całego materiału dowodowego) co do związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organy obu instancji całkowicie tego zaniechały albowiem uznały, że skoro z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, iż ustalony stopień niepełnosprawności R. D. datuje się od 49-go roku życia i nie da się ustalić daty zaistnienia niepełnosprawności - to okoliczność ta stanowi podstawę do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17 ust. 1b u.śr. W ocenie Sądu, w świetle utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych (w kontekście wykładni art. 17 ust. 1b w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. K 38/13) oraz materiału dowodowego sprawy, decyzja o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego była przedwczesna. Dla oceny spełnienia przesłanek, określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., konieczne jest bowiem szczegółowe i pełne odniesienie się do wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki. W rozpatrywanym przypadku zaniechano takiej oceny całkowicie. Przy czym Sąd wskazuje, że ocena charakteru sprawowanej w rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Co istotne, opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22, CBOSA). (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, CBOSA). Do cech opieki uprawniającej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego faktycznie należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22, CBOSA), ale istotne jest, że o stałości czy też długotrwałości opieki może również świadczyć ciągłe wykonywanie wielu pomniejszych czynności pomocowych czy usługowych, które przekładają się na stałe pozostawanie w dyspozycji osoby wymagającej opieki i gotowości do niezwłocznego udzielenia jej pomocy w sprawach codziennych, jak i incydentalnych. Te okoliczności powinny być brane pod uwagę przez organy orzekające ponownie w sprawie – w zestawieniu z wywiadem środowiskowym, oświadczeniami skarżącej oraz pozostałym materiałem dokumentacyjnym. Końcowo wskazać należy, że z dniem 1 stycznia 2024 r. - na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm., dalej: "u.ś.w.") - znowelizowano u.ś.r., w tym m.in. jej art. 17 ust. 1. Analiza nowego uregulowania prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. w ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Brzmienie art. 63 ust. 1 u.ś.w. Sąd interpretuje w ten sposób, że jeżeli na skutek ponownie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustali, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą spełniał przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad mężem, to przyjąć należy że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku, zatem do dnia 31 grudnia 2023 r. Przy czym, jak wskazano powyżej, spełnione już zostały pozostałe przesłanki ustawowe, jak posiadanie przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o stałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, a osoba uprawniona do świadczenia należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki. Nadto, dalej Sąd wskazuje, że w niniejszej sprawie, skoro prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w dotychczasowym brzmieniu art. 17 u.ś.r. powstało w dacie złożenia przez skarżącą wniosku, to dodatkowo treść przepisu art. 63 ust. 2 u.ś.w. wprost daje możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na to organ winien stosować w ponownie prowadzonym postępowaniu przepisy dotychczasowe, sprzed nowelizacji, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2024 r. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło