I SA/Wa 385/24
WyrokWSA w Warszawie2024-06-05
Skład orzekający: Bożena Marciniak, Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, Marek Maliński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może odmówić rozpoznania wniosku o zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, twierdząc, że wniosek ten może być rozpatrzony dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji ustalającej wysokość tej opłaty, w świetle nowelizacji art. 64 ustawy o pomocy społecznej?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji publicznej błędnie odmówiły rozpoznania wniosku o zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, twierdząc, że może on być rozpatrzony dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji ustalającej wysokość tej opłaty. Zgodnie ze znowelizowanym brzmieniem art. 64 ustawy o pomocy społecznej, możliwe jest jednoczesne orzekanie o zwolnieniu z opłaty i ustaleniu jej wysokości, o ile strona złoży stosowny wniosek w toku postępowania. Organy naruszyły tym samym przepisy prawa materialnego i procesowego, nie rozpoznając wniosku skarżącej.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła ustalenia odpłatności za pobyt F. D. w domu pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza ustalającą odpłatność od E. Z. (wnuczki F. D.). E. Z. wniosła skargę do sądu, podnosząc m.in. zarzut naruszenia prawa w zakresie nieprawidłowej oceny jej sytuacji rodzinnej i majątkowej z uwagi na długotrwałą chorobę męża oraz zarzut, że organ nie rozpoznał jej wniosku o zwolnienie z opłaty, który złożyła w toku postępowania. Sąd uznał skargę za zasadną.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...].Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska asesor WSA Marek Maliński Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 30 listopada 2023 r. nr KOA/4568/Op/23 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza [...] z dnia 30 czerwca 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz E. Z. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Decyzją z 30 listopada 2023 r. nr KOA/4568/Op/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z 30 czerwca 2023 r. nr OPS.DPS.5120.106.2023 w przedmiocie ustalenia od E. Z. odpłatności za pobyt babki F. D. w Domu Pomocy Społecznej w R.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym;
Decyzją z dnia 12 sierpnia 2019 r. nr OPS.DSŚ.8226.138.2019 Burmistrz [...] orzekł o skierowaniu F. D. na pobyt stały do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych.
Decyzją z 5 września 2019 r. nr OPS.DSŚ.8226.142.2019 Burmistrz [...] ustalił od F. D. odpłatność za jej pobyt w Domu Pomocy Społecznej w R. przy ul. [...] od dnia zamieszkania, tj. 5 września 2019 r., w wysokości 1125,15 zł miesięcznie.
Decyzją z 8 czerwca 2020 r. nr OPS.DPŚ.5120.95.2020 Burmistrz [...] zmienił własną decyzję z 5 września 2019 r. ustalając odpłatność za pobyt mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w R. w wysokości 1180,86 zł miesięcznie.
Decyzją z 18 marca 2022 r. nr OPS.DPŚ.5120.54.2022 Burmistrz [...] w pkt 1 ustalił od E. Z. odpłatność za pobyt babki F. D. w Domu Pomocy Społecznej w R., w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 28 lutego 2022 r. w wysokości 277,93 zł miesięcznie i od 1 marca 2022 r. do odwołania w wysokości 315,30 zł miesięcznie, zaś w pkt 2 zwolnił całkowicie E. Z. z ponoszenia odpłatności za pobyt babki w Domu Pomocy Społecznej w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 30 czerwca 2022 r.
Decyzją z 27 czerwca 2022 r. nr KOA/1948/Op/22 (sprostowaną postanowieniem z 22 sierpnia 2022 r. nr KOA/1948/Op/22) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie uchyliło w całości decyzję Burmistrza [...] z 18 marca 2022 r. i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.
Decyzją z 28 września 2022 r. nr OPS.DPŚ.5120.186.2022 Burmistrz [...] ustalił od E. Z. odpłatność za pobyt babki F. D. w Domu Pomocy Społecznej w R., w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 28 lutego 2022 r. w wysokości 240,87 zł miesięcznie, od 1 marca 2022 r. do 31 marca 2022 r. w wysokości 273,26 zł miesięcznie, od 1 kwietnia 2022 r. do 31 maja 2022 r. w wysokości 264,28 zł miesięcznie, od 1 czerwca 2022 r. do odwołania w wysokości 258,14 zł miesięcznie, płatną w terminie do 10 dnia każdego miesiąca za miesiąc, za który należna jest oplata.
Decyzją z 20 grudnia 2022 r. nr KOA/4996/Op/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie uchyliło w całości decyzję Burmistrza [...] z 28 września 2022 r. i przekazało organowi pierwszej instancji sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Decyzją z 30 czerwca 2023 r. Burmistrz [...] ustalił od E. Z. odpłatność za pobyt babki F. D. w Domu Pomocy Społecznej w R., w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 stycznia 2022 r. w wysokości 899,47 zł, od 1 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. w wysokości 463,98 zł, od 1 marca 2022 r. do 31 marca 2022 r. w wysokości 973,17 zł, od 1 kwietnia 2022 r. do 30 kwietnia 2022 r. w wysokości 629,63 zł, od 1 maja 2022 r. do 31 maja 2022 r. w wysokości 908,92 zł, od 1 czerwca 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. w wysokości 22,40 zł, od 1 lipca 2022 r. do 31 lipca 2022 r. w wysokości 566,93 zł, od 1 sierpnia 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. w wysokości 95,90 zł, od 1 września 2022 r. do 30 września 2022 r. w wysokości 868,97 zł, od 1 października 2022 r. do 31 października 2022 r. w wysokości 567,82 zł, od 1 listopada 2022 r. do 30 listopada 2022 r. w wysokości 999,79 zł, od 1 grudnia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w wysokości 909,10 zł - płatne jednorazowo w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła E. Z. składając jednocześnie wniosek o całkowite zwolnienie jej z opłaty w związku z nieprawidłową oceną sytuacji rodziny poprzez brak uwzględnienia kryterium długotrwałej choroby w gospodarstwie domowym wskazanym w art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.
Decyzją z 30 listopada 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z 30 czerwca 2023 r.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść przepisów ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i wskazał, że zobowiązanymi w pierwszej kolejności do ponoszenia odpłatności za pobyt F. D. są jej dwaj synowie. Zdaniem Kolegium, prawidłowo ustalił organ pierwszej instancji, że odpłatność mieszkanki F. D. oraz jej synów za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w R. nie pozwala na pokrycie pełnego średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Zasadne jest zatem dochodzenie w pozostałym zakresie brakujących opłat od osób zobowiązanych w dalszym stopniu pokrewieństwa, to jest od trzynaściorga wnuków F. D.
Kolegium wskazało, że E. Z. nie podpisała umowy w sprawie ponoszenia odpłatności za pobyt jej babki w Domu Pomocy Społecznej, co czyni koniecznym ustalenie tej odpłatności w trybie art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem organu odwoławczego, w tej sytuacji prawidłowo organ pierwszej instancji wyliczył różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej, a wysokością opłat ustalonych od samej mieszkanki, jej syna P. D. oraz zobowiązanych wnucząt i ustalił, że pozostała do uiszczenia opłata (różnica) przypada na stronę niniejszego postępowania E. Z, oraz wnuczkę A. D., w stosunku do której toczy się równolegle postępowanie odwoławcze pod znakiem KOA/4564/Op/23.
W ocenie Kolegium, poczynione przez Burmistrza wyliczenia kwoty pozostałej do uiszczenia są prawidłowe, a ustalając górną granicę zobowiązania E. Z. organ pierwszej instancji trafnie przyjął ograniczenie w postaci progu 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wobec zatem ostatecznych decyzji ustalających wysokość opłat ponoszonych przez pozostałych wnuków F. D., zawarcia wiążących umów w sprawie ponoszenia odpłatności oraz ograniczeń w obciążaniu niektórych zstępnych przedmiotową opłatą, decyzja organu pierwszej instancji jest zgodna z prawem.
Kolegium nie podzieliło przy tym zarzutu odwołania podnosząc, że zgodnie z wolą ustawodawcy sytuacja majątkowa osób zobowiązanych nie wpływa na wysokość ich opłaty. Nie ma przy tym znaczenia dla przedmiotowego postępowania, czy i w jakim zakresie otrzymali oni od mieszkanki domu pomocy społecznej darowizny.
Organ odwoławczy dodał, że po wyodrębnieniu do osobnego postępowania i wydania w tym zakresie osobnego rozstrzygnięcia brak było podstaw do uwzględniania w rozdzielniku zaskarżonej decyzji wszystkich zstępnych F. D., gdyż stroną wyodrębnionego postępowania jest wyłącznie E. Z. Jednakże, w ocenie organu odwoławczego, wskazane uchybienie organu pierwszej instancji nie ma wpływu na prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia.
Końcowo Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 64 ustawy o pomocy społecznej osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Jednakże, jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, rozstrzygnięcie w tym przedmiocie można wydać dopiero po ostatecznym określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt w domu pomocy społecznej. Przed skonkretyzowaniem tej wartości wydanie decyzji na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej nie jest możliwe. W tej sytuacji, zdaniem organu odwoławczego, wniosek o zwolnienie z przedmiotowej opłaty zawarty w odwołaniu organ pierwszej instancji powinien rozpatrzyć po uostatecznieniu się niniejszej decyzji.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie złożyła E. Z. wnosząc o: 1) stwierdzenie wydania zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza [...] w sprawie odpłatności za pobyt F. D. w DPS z naruszeniem prawa, 2) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza [...] w sprawie odpłatności za pobyt F. D. w DPS.
Skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja narusza prawo w zakresie wyłączenia jej sprawy do odrębnego postępowania. Organ bowiem bez żadnego uzasadnienia wyłączył jej sprawę z całości postępowania, w związku z czym nie rozpatruje jej w kontekście wszystkich zobowiązanych i nie bierze pod uwagę istotnych dla sprawy faktów prawnych. Jednocześnie poinformował w sposób pośredni wszystkich potencjalnie zobowiązanych o wyodrębnieniu sprawy skarżącej, podając do powszechnej wiadomości potencjalnie zobowiązanych szczegółowe dane dotyczące jej sytuacji majątkowej, co samo w sobie narusza prawa, a Kolegium to naruszenie zbagatelizowało.
Ponadto, zdaniem skarżącej, decyzja Kolegium narusza prawo w zakresie nieprawidłowej oceny jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Organ nie wykazał bowiem należytej staranności nie rozważając i nie uwzględniając długotrwałej choroby męża skarżącej T. Z., która to okoliczność wpływa w istotnym i decydującym stopniu na sytuację rodzinną i ekonomiczną skarżącej. Przesłanka długotrwałej choroby stanowi zaś samodzielną przesłankę do zwolnienia z przedmiotowej opłaty. Skarżąca podniosła, że zgodnie z najnowszym orzecznictwem sądów administracyjnych w aktualnym stanie prawnym istnieje możliwość orzekania o zwolnieniu od opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej łącznie z ustaleniem tej odpłatności, o ile oczywiście strona złoży w tym zakresie stosowny wniosek na tym etapie postępowania. O ile stanowisko organu, że rozpoznanie wniosku o zwolnienie z przedmiotowej opłaty jest możliwe dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt strony w domu pomocy społecznej mogło znaleźć oparcie w uchwale NSA z 11 czerwca 2018 r. (I OPS 7/17), to jednak po wydaniu tej uchwały stan prawny zmienił się (art. 64 zdanie wstępne, zmienione przez art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z 19 lipca 2019 r., Dz. U. z 2019 r., poz. 1690, zmieniającej ustawę o pomocy społecznej z dniem 4 października 2019 r.). Zatem stanowisko zawarte w powołanej uchwale co do konieczności prowadzenia odrębnych postępowań w sprawie ustalenia opłaty i zwolnienia z opłaty jest nieaktualne. Skarżąca podniosła, że jej mąż choruje na łuszczycę i łuszczycowe zapalenie stawów od 16 roku życia, co spełnia przesłankę długotrwałej choroby wskazanej w art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Spełniona została zatem przesłanka zwolnienia z opłaty już na etapie prowadzonego postępowania, co jednak organy uporczywie pomijają.
Organ niewłaściwie ocenił również chęć współpracy skarżącej w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji. Skarżąca podniosła, że nigdy nie odmówiła udziału w wywiadzie środowiskowym, który miałby na celu ustalenie jej sytuacji życiowej, rodzinnej, ekonomicznej i zdrowotnej. Jest to zatem inna sytuacja od sytuacji osób, które nie tylko nie chcą zawrzeć umowy, ale dodatkowo nie udzielają zgody na przeprowadzenie wywiadu. Wtedy bowiem wysokość zobowiązania tych osób kształtowana jest wyłącznie w sposób arytmetyczny. Skarżąca podkreśliła, że w przedmiotowym postępowaniu udzieliła w sposób wyczerpujący wszelkich informacji pozwalających na uwzględnienie jej sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej. Pomimo jednak takiej możliwości organ tego nie uczynił, naruszając tym samym zasady współżycia społecznego i zasadę zaufania do władzy publicznej wynikającą z art. 8 k.p.a.
Końcowo skarżąca wskazała, że organ nieprawidłowo określił obowiązek alimentacyjny wobec babki F. D., bowiem ponownie nierzetelnie zbadał okoliczność, która ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Poczynienie znaczącej darowizny w postaci domu i działki na rzecz jednego z synów F. D.- P. D. skutkuje tym, że uczestnicy postępowania nie mogą nawet być traktowani w podobny sposób. Zdaniem skarżącej, sytuacja ta ma wpływ na przeprowadzoną ocenę i wpływa na zróżnicowanie sytuacji majątkowej zobowiązanych do ponoszenia opłat oraz wpływa na obowiązek utrzymania darczyńcy w przypadku braku środków.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 12 marca 2004 r."
Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Ustalenie kręgu osób obowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej następuje w oparciu o art. 61 ust. 1 ustawy. W myśl powołanego przepisu obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Z kolei art. 61 ust. 2 ustawy stanowi, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
W niniejszej sprawie organy uznały, że na skarżącej jako wnuczce osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej ciąży obowiązek ponoszenia częściowej opłaty za pobyt babki F. D. w domu pomocy społecznej. Wobec powyższego, organy wyliczyły skarżącej wskazaną opłatę powołując się na art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.
Jednocześnie, ustosunkowując się do złożonego przez skarżącą w toku przedmiotowego postępowania wniosku o zwolnienie ze spornej opłaty na podstawie art. 64 pkt 2 ustawy, organy obu instancji wskazały, że rozstrzygnięcie w tym przedmiocie może zostać wydane dopiero po ostatecznym określeniu wysokości tej opłaty.
Sąd powyższego stanowiska organów nie podziela. Zdaniem Sądu, nietrafnie uznały organy, że ocena okoliczności uprawniających do zwolnienia z ponoszenia przedmiotowej opłaty musi odbywać się w odrębnym postępowaniu, po uprzednim uostatecznieniu się decyzji ustalającej od skarżącej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej.
Sąd zwraca uwagę, że ustawą z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2019 r. poz. 1690) z dniem 4 października 2019 r. doszło do zmiany treści art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z nowym brzmieniem tego przepisu, osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty (przy czym pkt 7 dodany został do art. 64 ustawy o pomocy społecznej z dniem 27 stycznia 2022 r. na mocy ustawy z 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. z 2022 r. poz. 66).
Zdaniem sądu w składzie orzekającym, objęcie znowelizowanym art. 64 ustawy z 12 marca 2004 r. zarówno osób wnoszących opłatę, jak również osób obowiązanych do jej wnoszenia, oznacza możliwość orzekania o zwolnieniu od opłat łącznie z ustaleniem odpłatności - o ile strona złoży w tym zakresie stosowny wniosek na tym etapie postępowania.
Analiza akt sprawy potwierdza, że stosowny wniosek o zwolnienie z opłaty za pobyt babki w domu pomocy społecznej skarżąca złożyła w dniu 17 lutego 2022 r., a następnie w odwołaniach od wydanych w sprawie decyzji organu pierwszej instancji, w tym w odwołaniu od decyzji Burmistrza [...] z 30 czerwca 2023 r. W powyższym wniosku skarżąca powołała na okoliczności świadczące o spełnieniu przez nią przesłanek z art. 64 pkt 2 ustawy (długotrwała choroba w rodzinie), które w jej ocenie umożliwiają, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, zwolnienie jej z przedmiotowej opłaty.
Sądowi znane są orzeczenia sądów administracyjnych, w których nie uwzględniono powyższej zmiany art. 64 ustawy o pomocy społecznej, nadal przyjmując, że w pierwszej kolejności powinna zostać wydana ostateczna decyzja ustalająca wysokość należności, by następnie można było zająć się kwestią ewentualnego zwolnienia z tej należności. Stanowisko to wypracowano w oparciu o treść uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r. sygn. akt I OPS 7/17 (ONSAiWSA 2018/5/77) wydanej na podstawie poprzedniego brzmienia art. 64 ustawy (sprzed nowelizacji tego przepisu obowiązującej od 4 października 2019 r.), na podstawie którego zwolnienie z opłaty dotyczyło wyłącznie osób wnoszących tę opłatę, a co za tym idzie tych osób, w stosunku do których została ona już ustalona. Nieaktualność powyższego stanowiska zakładającego wyraźne rozdzielenie sprawy dotyczącej ustalenia opłaty i sprawy zwolnienia z opłaty na dwa odrębne postępowania trafnie odnotowano już jednak w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z 9 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 748/23, nie publik., 19 września 2023 r. sygn. akt I OSK 1864/21, Lex nr 3618926 i 11 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 318/22, Lex nr 3482314).
Zatem w świetle wskazanej zmiany art. 64 ustawy o pomocy społecznej i jej interpretacji dokonanej przez Sąd wniosek o zwolnienie z opłaty zgłoszony przez skarżącą w toku postępowania powinien zostać w tym postępowaniu rozpoznany w oparciu o przesłanki wynikające z art. 64 ustawy o pomocy społecznej, co obliguje organ do dokonania ustaleń czy w sprawie zaistniały okoliczności istotne dla zwolnienia z opłaty całkowicie lub częściowo .
Wobec powyższego Sąd podzielił zawarte w skardze stanowisko, że wydając zaskarżone rozstrzygnięcia organy naruszyły art. 64 ustawy z 12 marca 2004 r. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, jak też nie dokonały właściwej oceny materiału dowodowego, czym naruszyły w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy podstawowe zasady postępowania administracyjnego określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organy nie odniosły się bowiem i nie rozpoznały złożonego w toku niniejszego postępowania wniosku skarżącej o zwolnienie jej z opłaty za pobyt babki w domu pomocy społecznej.
Jednocześnie za przedwczesne uznać trzeba odnoszenie się do podniesionych w skardze zarzutów dotyczących wadliwego trybu procedowania w przedmiocie ustalenia należnej od skarżącej opłaty oraz niewłaściwego sposobu ustalenia wysokości tej opłaty. Wskazane zagadnienia zaktualizują się bowiem po rozpatrzeniu wniosku skarżącej o zwolnienie jej ze spornej opłaty.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania (punkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964). Na powyższe koszty składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie 480 złotych.
Rozpoznając sprawę ponownie organ obowiązany będzie przede wszystkim do rozpoznania wniosku skarżącej o zwolnienie jej z opłaty za pobyt babki F. D. w domu pomocy społecznej, a następnie, w zależności od poczynionych ustaleń, wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło