I SA/Wa 396/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik asesor WSA Marek Maliński Protokolant stażysta referent Magdalena Biadoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2024 r. sprawy ze skarg Z. L., J. L. i M. W. na decyzję (...) z dnia 19 grudnia 2023 r. nr 4923/2023 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta (...) z dnia 31 sierpnia 2022 r. nr 438/SD/2022; 2. zasądza od (...) na rzecz Z. L. i J. L. solidarnie kwotę (...) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od (...) na rzecz M. W. kwotę (...) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewoda Mazowiecki decyzją z 19 grudnia 2023 r. nr 4923/2023 utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2022 r. nr [...] odmawiającą Z. L., J. L., B. M., C. M. oraz M. W. przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] róg [...] nr hip. [...], która obecnie wchodzi skład działek ewid. nr [...] z obrębu [...]. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Nieruchomość położona w [...] przy ul. [...] róg [...] nr hip. [...] została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z art. 1 dekretu przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy [...], a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stała się własnością Skarbu Państwa. Na podstawie opinii geodezyjnej z [...] marca 2021 r. ustalono, że ww. nieruchomość o pow. [...] m² wchodzi w skład działek ewid. z obrębu [...]. Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego dla [...] Wydział Ksiąg Wieczystych z [...] marca 2009 r. L.dz. [...] dawnymi właścicielami nieruchomości byli M.J. i H. Z. w części równych niepodzielnie. W dziale II ww. księgi hipotecznej znajduje się zastrzeżenie z aktu nr [...] z [...] marca 1927 r., na mocy którego S. S. i W. S. w równych częściach niepodzielnie nabyli nieruchomość od M.J. i H. Z.. Decyzją Wydziału Hipotecznego Miejskiego Sądu Okręgowego w [...] z [...] kwietnia 1927 r. akt nr [...] został zawieszony do czasu złożenia konsensu i usunięcia rygorów zapisanych pod nr 2 działu III. M. S. i T. L. wnioskami z [...] lipca 1985 r. i [...] października 1995 r. wystąpiły o odszkodowanie za ww. dawną nieruchomość [...]. Ze stosownymi wnioskami o odszkodowanie z [...] stycznia 2009 r. i [...] sierpnia 2011 r. wystąpili również M. W. i Z. L.. Organ odwoławczy przedstawił dokumenty na podstawie, których ustalone zostało następstwo prawne po dawnych współwłaścicielach przedmiotowej nieruchomości, wskazując, że stronami postępowania o przyznania odszkodowania za ww. nieruchomość są Z. L., J. L., M. W., B. M. oraz C.M. W sprawie ustalone ponadto zostało, że dawni współwłaściciele nie złożyli wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. Prezydent [...] decyzją z [...] sierpnia 2022 r. odmówił Z. L., J. L., B. M., C. M. oraz M. W. przyznania odszkodowania za ww. nieruchomość [...]. M. W. oraz Z. L. i J. L. wnieśli odwołania od powyższej decyzji. Wojewoda Mazowiecki decyzją z 16 stycznia 2023 r. nr 264/2023 uchylił decyzję Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2022 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji podnosząc, że organ dokonał błędnej analizy stanu faktycznego nieruchomości. Zdaniem Wojewody mając na uwadze skalę zniszczeń budynku posadowionego na spornej nieruchomości, będących wynikiem działań wojennych, nie można uznać, aby przedmiotowa nieruchomość była zabudowana na dzień wejścia w życie dekretu. W ocenie organu odwoławczego Prezydent nie zbadał w sposób prawidłowy czy w sprawie została spełniona przesłanka ustalenia daty pozbawienia właścicieli faktycznej możliwości władania nieruchomością. Wojewoda Mazowiecki zobowiązał organ I instancji, aby pozyskał dokumenty wytworzone przez organy publiczne potwierdzające planowanie i realizację przedsięwzięcia, tj. rezerwatu ruin, przekazania nieruchomości w ramach tego przedsięwzięcia, dokumentów potwierdzających ogrodzenie terenu oraz wszelkich innych dokumentów potwierdzających podjęcie faktycznych działań na przedmiotowej nieruchomości. Z. L. i J. L., a także Prokurator Prokuratury Okręgowej w [...] del. do Prokuratury Regionalnej w [...] wnieśli sprzeciwy od tej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 24 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 517/23 po rozpatrzeniu wniesionych sprzeciwów uchylił ww. decyzję Wojewody Mazowieckiego z 16 stycznia 2023 r. stwierdzając, że w sprawie brak jest podstaw do uznania, że doszło do spełnienia przesłanek z art. 138 § 2 k.p.a. warunkujących wydanie decyzji kasatoryjnej. Przy piśmie z 7 września 2023 r. organ I instancji uzupełnił akta administracyjne o dokumentację dotyczącą rezerwatu ruin na [...], w tym wydruk [...]; wydruk publikacji F. B. "Modernizowanie dolnego miasta". [...] w latach około 1910-1939"; kopię wybranych stron [...]- str. [...]; kopię nr 29 dziennika "Gazeta Ludowa" z 30 stycznia 1947 r.; kopię nr 330 czasopisma "Rzeczpospolita i Dziennik Gospodarczy" z 2 grudnia 1947 r.; fotokopie akt: Zespół nr [...], [...], Sygn. [...] Zieleń - cmentarze, ogrodzenie terenu zabytkowego [...] wniosek, zlecenie, korespondencja; pochodzące z Archiwum Państwowego fotokopie akt sygn. [...] pochodzące z Wydziału Archiwum Biura Organizacji Urzędu [...]; zdjęcia (6 szt.) pozyskane z Polskiej Agencji Prasowej, wykonane w 1947 r., dotyczące demontażu czołgu znajdującego się na ul. [...]. Wojewoda Mazowiecki rozpoznając ponownie sprawę wskazał na treść art. 215 ust. 2 u.g.n oraz przytoczył stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne. Podkreślił, że Prezydent [...] dokonał błędnej interpretacji tego przepisu poprzez przyjęcie, że dotyczy on wyłącznie odszkodowania za działkę zabudowaną bądź niezabudowaną. Organ rozpatrujący sprawę powinien był zbadać przesłanki określone w art. 215 pkt 2 u.g.n., tj. czy przedmiotowy budynek kwalifikuje się do uznania go za dom jednorodzinny oraz czy przeszedł na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., jak również czy działka, przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, i poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Wojewoda Mazowiecki zaznaczył, że ze zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych wynika, że nieruchomość położona przy ul. [...] nr [...] róg [...] hip. nr [...] była zabudowana dwoma budynkami frontowymi, dwukondygnacyjnymi, których stan był opisany jako wypalone, bez stropów (karta rejestracji nieruchomości wykonanej [...] listopada 1948 r.) Zgodnie z pismem Ministerstwa Odbudowy L.dz. [...] z [...] października 1948 r. dom przy ul. [...] wskutek działań wojennych był zniszczony w tym stopniu, że ze względów technicznych nie nadawał się do odbudowy i podlegał rozbiórce. Powyższy stan budynków potwierdza także znajdujący się w aktach sprawy protokół L.dz. [...] oględzin dokonanych [...] czerwca 1950 r., z którego wynika, że na nieruchomości znajdował się budynek frontowy narożny jednopiętrowy, zniszczony wskutek działań wojennych. Fakt konieczności rozbiórki zabudowań znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości potwierdza także znajdujące się w aktach sprawy pismo z 26 czerwca 1950 r. Wydziału Inspekcji Budowlanej Dzielnicy [...] Prezydium Rady Narodowej w [...], z którego wynika, że 20 czerwca 1950 r. stwierdzono stan doraźnego zagrożenia bezpieczeństwa publicznego na omawianej nieruchomości i wystąpiono o zlecenie Pogotowiu Budowlanemu rozbiórki jednopiętrowego budynku frontowego narożnego, doszczętnie wypalonego do poziomu terenu z wywiezieniem gruzu. Ze sprawozdania z 13 lutego 1951 r. dotyczącego robót rozbiórkowo - zabezpieczających na terenie nieruchomości nr [...] przy ul. [...] stwierdzono, że roboty rozbiórkowe objęte zleceniem na zastępcze roboty rozbiórkowe zostały całkowicie wykonane. Powyższe potwierdzają również znajdujące się w aktach sprawy kopie dziennika robót rozbiórkowych prowadzonych na gruncie przedmiotowej nieruchomości oraz zdjęcie lotnicze z 1953 r. Wojewoda Mazowiecki wskazał, że odrębne prawo własności nieruchomości budynkowej nie przysługiwało w stosunku do podlegających rozbiórce budynków zniszczonych, ponieważ nie wchodziły w zakres pojęcia budynku dekretowego, o którym mowa w art. 5 dekretu warszawskiego. Budynek taki nie mógł więc przejść na własność gminy po upływie terminu do złożenia wniosku dekretowego, czy też odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu (aktualnie prawa użytkowania wieczystego). Organ przytoczył wyrok Sądu Najwyższego z 8 stycznia 2002 r. sygn. akt I CKN 739/99 i zaznaczył, że mając na uwadze skalę zniszczeń budynku posadowionego przy ul. [...], będących wynikiem działań wojennych nie można uznać, aby przedmiotowa nieruchomość była zabudowana na dzień wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. Prezydent [...]dokonał zatem w tym zakresie błędnej analizy stanu faktycznego nieruchomości i zbędna jest analiza w zakresie oceny spełnienia przesłanek przewidzianych dla nieruchomości zabudowanej. Wojewoda Mazowiecki wskazał jednocześnie, że zgodnie z art. 215 ust. 2 u.g.n. ustawodawca przewidział możliwość wypłaty odszkodowania za działkę przeznaczoną przed dniem wejścia w życie dekretu pod budownictwo jednorodzinne, a dawni właściciele tej nieruchomości zostali pozbawieni możliwością jej faktycznego władania po dniu 5 kwietnia 1958 r. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Prezydenta [...],że dawni właściciele utracili możliwość władania przedmiotową nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r., co wywiódł z treści zawartych w dzienniku Życie Warszawy z 29 lipca 1947 r. (nr 206, s. 5) pt. "Pamiątkowy Rezerwat Zniszczeń czy kopalnia cegły" oraz publikacji G. P. pt. "Najlepsze miasto świata, Warszawa w odbudowie 1944-1949 r." (str. 104). Oceniając przesłankę utraty przez dawnych właścicieli możliwości faktycznego władania nieruchomością organ I instancji powołał się ponadto na zajęcie nieruchomości przez organy publiczne w związku z pracami porządkowymi. Wskazał, że pismem z 26 czerwca 1950 r. Wydział Inspekcji Budowlanej Dzielnicy [...] Prezydium Rady Narodowej w [...], w związku ze stwierdzeniem 20 czerwca 1950 r. stanu doraźnego zagrożenia bezpieczeństwa publicznego na nieruchomości nr [...] przy ul. [...] r. [...] i niewykonania przez dawnych współwłaścicieli zarządzenia z 26 stycznia 1948 r. wzywającego do rozbiórki znajdujących się na tym terenie zniszczonych zabudowań, wystąpił o zlecenie Pogotowiu Budowlanemu rozbiórki jednopiętrowego budynku frontowego narożnego, doszczętnie wypalonego do poziomu terenu z wywiezieniem gruzu. Ze sprawozdania z 13 lutego 1951 r. dotyczącego robót rozbiórkowo - zabezpieczających na terenie nieruchomości nr 2 przy ul. [...] oraz kopii dziennika robót rozbiórkowych wynika, że roboty rozbiórkowe objęte zleceniem na zastępcze roboty rozbiórkowe zostały całkowicie wykonane. Podkreślił, że dokumentem potwierdzającym okoliczność pozbawienia możliwości władania danych właścicieli (ich następców prawnych) jest ponadto okoliczność przekazania gruntu pod budowę osiedla [...]. Z treści zaświadczenia lokalizacyjnego nr [...] z [...] lipca 1958 r. wynika, że właścicielem terenu przeznaczonego na inwestycję jest Skarb Państwa. Wojewoda Mazowiecki wskazał ponadto, że przy piśmie z 7 września 2023 r. do akt sprawy dołączono szereg dokumentów dotyczących rezerwatu ruin. Z dokumentacji tej wynika, że [...] maja 1945 r. Naczelnik Wydziału Architektury Zabytkowej BOS wystąpił z wnioskiem o wydzielenie bloku miejskiego zabudowanego, ograniczonego ulicami [...], jako części miasta uznanej za zabytkową, niepodlegającą rozbiórce i porządkowaniu. Zlecono przesiedlenie wszystkich znajdujących się tam mieszkańców poza teren przeznaczony do zabezpieczenia, ogrodzenie drutem kolczastym całego bloku oraz oznakowanie tablicami zabraniającymi wchodzenia na teren ogrodzony. Z pisma z 7 maja 1945 r. Naczelnika Wydziału Nadzoru i Zleceń BOS wynika, że ww. roboty zostały zlecone do natychmiastowego wykonania. Pismem z 12 stycznia 1946 r. Wydział Nadzoru Biura Odbudowy Stolicy zlecił Dzielnicy [...] wykonanie odbioru ww. robót. Z pisma z 21 stycznia 1948 r. wynika ponadto, że Kierownik Dzielnicy [...] wystąpił do Konserwatora [...] z prośbą o wyjaśnienie, czy nadal jest aktualna sprawa zachowania tak zwanego rezerwatu zniszczeń w rejonie między ul. [...]. W treści pisma wskazano, że "wykonane w swoim czasie ogrodzenie tego rezerwatu zostało prawie w całości zniszczone i rozkradzione przez okoliczną ludność, a wypalone budynki skutkiem braku zabezpieczenia i dozoru ulegają samozniszczeniu oraz są obiektem systematycznej kradzieży cegły i innych materiałów budowlanych". Zdjęcie pozyskane z bazy zdjęć Polskiej Agencji Prasowej obrazuje demontaż czołgu przewiezionego przez Biuro Odbudowy Stolicy z ul. [...]na ul. [...]. Zdaniem Wojewody Mazowieckiego powołane wyżej dokumenty potwierdzają wnioski organu I instancji, że poprzedni właściciele utracili faktyczną możliwość władania przedmiotową nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli Z. L. i J. L. oraz M. W.. Z. L. i J. L. w złożonej skardze zarzucili: 1. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 215 ust. 2 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że chwilowe, prowizoryczne i szybko zniszczone ogrodzenie części miasta, w skład której mogła wchodzić przedmiotowa nieruchomość, mogą przesądzać o tym, że poprzednicy prawni skarżących utracili władanie nieruchomością w rozumieniu art. 215 ust. 2 u.g.n., szczególnie, że organy administracji nadal nakładały na dawnych właścicieli obowiązki związane z posiadaniem przez nich przedmiotowej nieruchomości; 2) mając na względzie obowiązek bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji RP, o którym mowa w art. 8 ust. 2 Konstytucji - naruszenie przepisów art. 2, art. 21 ust. 2, art. 21 ust. 1 w związku z art. 20, art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 Konstytucji, a także naruszenie art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności - w wyniku przyjęcia, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nie skutkuje odpowiedzialnością odszkodowawczą. W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczyli argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewodzie Mazowieckiemu mając na uwadze rozstrzygnięcie zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 517/23, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. M. W. w złożonej skardze wniosła o uchylenie zaskarżanej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...]z [...] sierpnia 2022 r., a także stwierdzenie, że w sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 215 ust. 2 u.g.n. W uzasadnieniu skargi skarżąca powołała szereg dokumentów odnoszących się do przesłanki daty utraty możliwości władania nieruchomością przez byłych właścicieli, które w ocenie skarżącej zostały nieprawidłowo zinterpretowane przez organy, w tym: 1. pismo Naczelnika Wydziału Architektury Zabytkowej BOS z [...] maja 1945 r., które stanowi wniosek o ustalenie terenu "rezerwatu ruin", nie stanowi zaś dowodu, na to że rezerwat faktycznie powstał, jest jedynie dowodem na istnienie takiego zamiaru. 2. pismo z [...] maja 1945 r., z którego wynika, że zlecone zostały do wykonania roboty wynikające z ww. wniosku, stanowiące dowód na fakt zlecenia odpowiednich robót, lecz nie na wykonanie zleconych prac, a tym samym na faktyczne powstanie rezerwatu ruin. 3. pismo z [...] maja 1945 r. wystosowane przez Kierownika BOS do Starostwa Grodzkiego [...], którym zwrócono się o przesiedlenie mieszkańców przedmiotowego terenu. 4. pismo z [...] maja 1945 r. Wydziału Nadzoru i Zleceń BOS do Wydziału Nadzoru i Zleceń BOS [...], którego treść wskazuje na konieczność przesiedlenia mieszkańców, przed jakimikolwiek pracami ograniczającymi dostęp do przedmiotowego terenu. 5. pismo z [...] maja 1945 r. kierowane do BOS Wydziału Nadzoru i Zleceń, które jest dowodem na korzystanie z terenu przez kilkaset osób, w tym można domniemywać właścicieli. 6. pismo z [...] maja 1945 r. Wydziału Nadzoru i Zleceń BOS kierowane do Starostwa [...], zawierające ponowną prośbę o przesiedlenie mieszkańców, będące dowodem na to, że do daty tego pisma nie powstał rezerwat, teren jest wykorzystywany przez mieszkańców. 7. pismo z [...] czerwca 1945 r. Starostwa [...] kierowane do Wydziału Nadzoru i Zleceń BOS, wskazujące na trudności z przesiedleniem mieszkańców i będące kolejnym dowodem na to, że rezerwat nie powstał, ze względu na brak mieszkań koniecznych do przesiedleń, a mieszkańcy nadal korzystają z przedmiotowego obszaru. 8. pismo z [...] stycznia 1946 r. (powołane w zaskarżanej decyzji Wojewody), którym Wydział Nadzoru BOS zlecił wykonanie odbioru robót (ogrodzenie) Dzielnicy [...], traktowane przez Wojewodę jako jeden z kluczowych w sprawie. Tymczasem zlecenie wykonania odbioru robót, nie jest jednoznaczne z potwierdzeniem wykonania tych robót. 9. fotografia prasowa z 1947 r. (powołana przez Wojewodę bez podania daty powstania w 1947 r.), przedstawiająca pracownika Państwowej Centrali Złomu demontującego [...] znajdujący się przy ul. [...], które nie jest dowodem na powstanie rezerwatu, ale dowodem na fakt odstąpienia od idei utworzenia rezerwatu ruin. 10. grunty na terenie Warszawy przeszły na własność gminy Warszawa dopiero na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. Plany terenu rezerwatu zapewne jednak nie obejmowały nieruchomości, ponieważ została ona objęta dopiero 19 kwietnia 1948 r. 11. protokół z [...] stycznia 1948 r. (pominięty w decyzji Wojewody Mazowieckiego), spisany w Wydziale Administracji Nieruchomości - potwierdzający, że S. i W. S., właściciele nieruchomości [...], administrują nią od 1945 r. Jest to urzędowy dowód na to, że [...] władali przedmiotową nieruchomością przed dniem [...] kwietnia 1958 r. 12. pismo z [...] stycznia 1948 r. kierowane przez Kierownika Dzielnicy [...] do Konserwatora [...]z prośbą o wyjaśnienie czy jest nadal aktualna sprawa tak zwanego rezerwatu zniszczeń, które jest dowodem na brak powstania rezerwatu oraz istnienie możliwości władania nią przez byłych właścicieli. 13. zarządzenie z [...] stycznia 1948 r. wzywające dawnych właścicieli do rozbiórki znajdujących się na tym terenie zniszczonych zabudowań, które jest dowodem, że nieruchomość pozostawała we władaniu byłych właścicieli i nie została zajęta przez jakąkolwiek inwestycję państwową. 14. podanie W. S. z [...] marca 1948 r. (pominięte przez Wojewodę), które jest ewidentnym dowodem na fakt, że [...] marca 1948 r. W. S. władał nieruchomością przy ul. [...], planując wybudować na niej zakład mięsny- miejsce swojej pracy. 15. dowód wniesienia przez W. S. [...] marca 1948 r. opłaty 50 zł (pominięty przez Wojewodę) za podanie dotyczące ul. [...], dziennik kasowy poz.1070. 16. pismo Ministerstwa Odbudowy do Zarządu Miejskiego [...] Wydział Inspekcji Budowlanej (dot. [...]) z 26 października 1948 r. w przedmiocie nakazanej rozbiórki budynku, które dowodzi nieistnienia rezerwatu ruin (rzeczoznawcy Ministerstwa Odbudowy nie stwierdzili jego istnienia) oraz władania nieruchomością przez W. S.. 17. karta rejestracji nieruchomości [...] z [...] listopada 1948 r., która potwierdza istnienie doszczętnie zniszczonych zabudowań i stwierdzenie, że właścicielem jest W. S.. 18. ponaglenie z [...] listopada 1948 r. (powołane w decyzji Prezydenta [...]) [...] wystosowane do byłych właścicieli celem przystąpienia do robót, z zaznaczeniem, że w wypadku nieprzystąpienia do nakazanych robót w terminie 7 dni rozbiórka zostanie zlecona [...] Dyrekcji Odbudowy. Dokument ten jest dowodem, że nie powstał rezerwat ruin, ponieważ przystąpiono do postępowań dotyczących rozbiórki i porządkowania zniszczeń na przedmiotowym terenie, ponadto byli właściciele nadal władali nieruchomością, ponieważ to oni zostali zobowiązani do przeprowadzenia robót rozbiórkowych i porządkowych. 19. protokół oględzin z [...] czerwca 1950 r. (powołany prze Wojewodę) stwierdzający stan doraźnego zagrożenia bezpieczeństwa publicznego na nieruchomości nr [...] przy ul. [...] r. [...]. 20. pismo z [...] czerwca 1950 r. (powołane w decyzji Wojewody), którym Wydział Inspekcji Budowlanej Dzielnicy [...], w związku ze stwierdzeniem stanu doraźnego zagrożenia bezpieczeństwa publicznego na nieruchomości nr [...] przy ul. [...] r. [...] i niewykonania przez dawnych współwłaścicieli zarządzenia z dnia 26 stycznia 1948 r. wzywającego do rozbiórki znajdujących się na tym terenie zniszczonych zabudowań, wystąpił o zlecenie Pogotowiu Budowlanemu rozbiórki jednopiętrowego budynku frontowego narożnego, doszczętnie wypalonego do poziomu terenu z wywiezieniem gruzu. Dokument ten jest dowodem na to, że nie powstał na przedmiotowej nieruchomości rezerwat ruin, ponieważ zlecono rozbiórkę zabudowań i uporządkowanie terenu, przedmiotowa nieruchomość pozostawała we władaniu byłych właścicieli, ponieważ to ich zobowiązano do przeprowadzenia rozbiórki. Rozbiórka i uporządkowanie terenu zostały przeprowadzone tylko i wyłącznie ze względu na stan zagrożenia bezpieczeństwa publicznego, a nie jako przygotowanie terenu dla jakiejkolwiek inwestycji. 21. sprawozdanie dotyczące robót rozbiórkowo - zabezpieczających na terenie nieruchomości nr [...] przy ul. [...] z [...] lutego 1951 r., które potwierdza, że przeprowadzone roboty rozbiórkowo - zabezpieczające, były działaniem awaryjnym likwidującym zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego, a nie przygotowaniem dla inwestycji państwowej. 22. decyzja lokalizacyjna z [...] lipca 1958. r nr [...] przeznaczająca przedmiotowy grunt dla spółdzielni mieszkaniowej [...], która potwierdza, że byli właściciele nieruchomości [...] zostali pozbawieni możliwości władania nią po dniu [...] kwietnia 1958r. Skarżąca zaznaczyła, że organ II instancji uznając, że utrata możliwości władania przedmiotową nieruchomością przez byłych właścicieli nastąpiła przed dniem [...] kwietnia 1958 r. uzasadnił to stanowisko jedynie 4 dokumentami: - wnioskiem z [...] maja 1945 r., który nie stanowi dowodu powstania rezerwatu ruin, a jest jedynie dowodem na taki ewentualny zamiar, - pismem z [...] maja 1945 r., który nie stanowi dowodu powstania rezerwatu ruin, a jedynie zlecenie pewnych robót, przy czym nie jest dowodem na fakt wykonania tych robót, -pismem z [...] stycznia 1946 r., które jest zleceniem wykonania odbioru robót i nie stanowi dowodu powstania rezerwatu ruin, ani też dowodu wykonania ww. robót. Ponadto teren wskazany w tym piśmie, nie zawiera nieruchomości [...], - pismem z [...] stycznia 1948 r., które nie zawiera dokładnego wskazania usytuowania ogrodzenia o którym mowa, nie można więc stwierdzić w jakiej części omawianego terenu istniało jakiekolwiek ogrodzenie. Jednocześnie nie wzięto pod uwagę pisma z [...] stycznia 1948 r. wzywającego dawnych właścicieli do rozbiórki zniszczonych zabudowań, co stanowi prosty argument do odrzucenia jako dowodu pisma z [...] stycznia 1948 r. Skarżąca zarzuciła ponadto, że organ II instancji uchylił się od oceny materiału dowodowego dotyczącego przesłanki dotyczącej zabudowania nieruchomości i przeznaczenia jej pod budownictwo mieszkaniowe, pominął takie dokumenty jak karta rejestracji nieruchomości z [...] listopada 1948 r. zawierająca opis budynków, notatka służbowa z [...] maja 2009 r. z zapisem - strefa V, zabudowa zwarta , 5 kondygnacji, 70 % powierzchni zabudowania. Zdaniem skarżącej Wojewoda Mazowiecki faktycznie odstąpił od konieczności pozyskania odpowiednich dokumentów dotyczących planowania rezerwatu, przekazania terenu pod inwestycję, faktycznego ogrodzenia terenu, uniemożliwiającego korzystania z niego przez obywateli, w tym byłych właścicieli, podjęcia faktycznych działań w celu realizacji przedsięwzięcia. Dokonano ponadto niedopuszczalnej manipulacji informacjami sugerując, że w celu budowy osiedla, dokonano przekazania terenu przedmiotowej nieruchomości Skarbowi Państwa. Ponadto decyzja lokalizacyjna dot. osiedla [...] została wydana [...] lipca 1958 r. (po [...] kwietnia 1958r.) i dopiero wtedy inwestor mógł zająć teren pod inwestycję. Zdaniem skarżącej w przedmiotowej sprawie nie udowodniono żadnych czynności władz państwowych polegających na zajęciu nieruchomości pod inwestycję państwową. W aktach sprawy jest za to szereg dowodów, potwierdzających władanie nieruchomością przez byłych właścicieli. W zaskarżonej decyzji nie wskazano również żadnych czynności władz państwowych między 1951 r. (rozbiórka zabudowań ze względu na zagrożenie bezpieczeństwa ) a [...] lipca 1958 r. (decyzja lokalizacyjna dla osiedla). Skarżąca wskazała ponadto, że wbrew twierdzeniom organu w toku postępowania składała stosowne pisma i dokumenty. Wojewoda Mazowiecki w odpowiedzi na skargi wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 5 kwietnia 2024 r. sygn. akt akt I SA/Wa 396/24 postanowił połączyć sprawy o sygnaturach akt I SA/Wa 396/24 ze skargi Z. L. i J. L. oraz I SA/Wa 397/24 ze skargi M. W., w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić pod jedną sygnaturą akt I SA/Wa 396/24. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargi uznać należy za zasadne. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, który reguluje kwestie związane z możliwością przyznania odszkodowania za nieruchomości przejęte dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z jego treścią przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu [...] kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego. Przepis ten przewiduje zatem dwa kryteria, od których uzależnione jest uzyskanie odszkodowania: po pierwsze - działka (zabudowana lub niezabudowana), przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, po drugie - poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu [...] kwietnia 1958 r. Oba te warunki muszą być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak spełnienia jednej z przesłanek z art. 215 ust. 2 powołanej ustawy uniemożliwia ustalenie i przyznanie odszkodowania za przejętą nieruchomość. Poza sporem w rozpoznawanej sprawie pozostaje zaistnienie pierwszej z przesłanek zawartej w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Kwestią sporną natomiast jest, że nie została spełniona, jak uznały organy orzekające, druga przesłanka wynikająca z treści art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wymagająca, aby poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu [...] kwietnia 1958 r. Jak wynika z akt sprawy, omawiana nieruchomość została przejęta na własność Państwa na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Wniosek byłego właściciela o przyznanie prawa własności czasowej do spornego gruntu nie został złożony. Organy orzekające ustaliły, że przedmiotowa nieruchomość już w 1945 r. była przeznaczona pod planowany obszar muzealny tzw. "Rezerwat ruin" na [...], który z inicjatywy B. B. miał powstać w celu upamiętnienia tragedii i zniszczeń okresu okupacji niemieckiej. Zamierzeniem pomysłodawców było pozostawienie oznaczonego terenu w stanie zastanym w dniu zakończenia wojny. Na potwierdzenie powyższego Wojewoda Mazowiecki powołał dokumenty odnoszące się do planu utworzenia Rezerwatu ruin na [...], w tym wydruki artykułów prasowych i publikacji, akta Biura Odbudowy Stolicy i zdjęcia Polskiej Agencji Prasowej opisane szczegółowo w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem Wojewody Mazowieckiego zajęcie ww. nieruchomości przez organy publiczne udokumentowane zostało ponadto pismem Wydziału Inspekcji Budowlanej Dzielnicy [...] Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] czerwca 1950 r., którym wystąpiono o zlecenie Pogotowiu Budowlanemu rozbiórki budynku frontowego wobec niewykonania przez dawnych współwłaścicieli zarządzenia z [...] stycznia 1948 r. wzywającego ich do wykonania tego obowiązku oraz sprawozdaniem z [...] lutego 1951 r., potwierdzającym wykonanie zleconych robót. Powyższe czynności przedsięwzięte bezpośrednio po zakończeniu działań wojennych wobec omawianej nieruchomości, zdaniem organów orzekających świadczą o tym, że jej przedwojenni właściciele zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią przed [...] kwietnia 1958 r. Sąd w składzie orzekającym tego stanowiska nie podziela. Z akt sprawy bezsprzecznie wynika bowiem, że organy wadliwie zinterpretowały materiał dowodowy w niej zgromadzony oraz pominęły szereg dokumentów obrazujących, że w omawianym okresie do faktycznej utraty władania przez byłych właścicieli nieruchomości na rzecz podmiotów publicznych nie doszło. Jednocześnie w zgromadzonym materiale dowodowym brak jest jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego by przedmiotowa nieruchomość pozostawała w faktycznej dyspozycji podmiotu władzy publicznej, aż do momentu wydania zaświadczenia lokalizacyjnego z [...] lipca 1958 r. ( a więc po dacie relewantnej w sprawie) pod budowę osiedla mieszkaniowego [...]. Sąd dostrzega, że wnioskiem Naczelnika Wydziału Architektury Zabytkowej Biura Odbudowy Stolicy z [...] maja 1945 r. zapoczątkowane zostały działania zmierzające do pozostawienia wskazanej w tym wniosku części miasta bez rozbiórki, odbudowy czy porządkowania, w celu urzeczywistnienia idei upamiętnienia wojennej tragedii miasta i jego mieszkańców. Jednocześnie przedsięwzięto pierwsze niezbędne kroki dla realizacji zamierzenia w postaci zlecenia wysiedlenia zamieszkujących tam mieszkańców oraz ogrodzenia terenu. Zauważyć jednakże należy, że wskazana koncepcja nie tylko nie znalazła potwierdzenia w żadnej formalnej decyzji czy innym akcie władczym, nie mogła być także zrealizowana wobec braku lokali dla kilkuset osób, którzy sporny teren zamieszkiwali ale także nigdy później faktycznie do niej nie powrócono. [...] sami zagospodarowali przydatne do budowy materiały zdatne do wykorzystania w powojennych realiach zburzonej stolicy, w tym także elementy wzniesionego ogrodzenia "Rezerwatu ruin". Sam zaś pomysł czy planowana do wdrożenia idea, nawet poparta pierwszymi krokami w kierunku jej realizacji nie może stanowić dowodu na władztwo publiczne, które wyzuło z faktycznego władania dotychczasowych właścicieli spornej nieruchomości. W szczególności w sytuacji gdy w aktach sprawy zgromadzono dokumenty, przywołane także w skardze M. W., które dokumentują istnienie okoliczności przeciwnych z ustaleniami organów administracji. Skarżąca trafnie wywiodła, że wniosek Naczelnika Wydziału Architektury Zabytkowej BOS z [...] maja 1945 r. o ustalenie terenu "Rezerwatu ruin" oraz przesiedlenie mieszkańców, pismo Kierownika BOS do Starostwa [...] – [...] z [...] maja 1945 r., zawierające tożsamy wniosek o przesiedlenie mieszkańców przedmiotowego terenu , pismo z [...] maja 1945 r. skierowane do BOS Wydziału Nadzoru i Zleceń wskazujące na korzystanie z omawianego terenu przez kilkaset osób oraz pismo Wydziału Nadzoru i Zleceń BOS z [...] maja 1945 r. skierowane do Starostwa [...], zawierające ponowną prośbę o przesiedlenie mieszkańców nie stanowią dowodu na to, że rezerwat ruin faktycznie powstał a jedynie na to, że był w tamtym czasie planowany. Przy okazji pisma te potwierdzają, że na przedmiotowym terenie mieszkało kilkaset osób, w tym także zapewne właściciele spornej nieruchomości, których nie można było przesiedlić wobec zniszczenia praktycznie całej substancji miasta, a tym samym wyłączyć tej części dzielnicy z faktycznego użytkowania. Ma także rację skarżąca, że protokół z [...] stycznia 1948 r., spisany w Wydziale Administracji Nieruchomości, potwierdza wprost, że S. i W. S., właściciele nieruchomości przy ul. [...], administrowali nią w tej dacie począwszy od 1945 r. Tak też traktowały ich ówczesne władze kierując do nich zarządzenie z 26 stycznia 1948 r. wzywające do rozbiórki zniszczonych zabudowań oraz ponaglenie w tym przedmiocie z 22 listopada 1948r. Także podanie W. S. z 17 marca 1948 r. dowodzi, że władał on nieruchomością przy ul. [...] miał bowiem plan wybudowania na niej zakładu mięsnego. Skoro zatem utratę władania sporną nieruchomością przez jej przedwojennych właścicieli można wywieść dopiero z decyzji lokalizacyjnej dla SM [...] z [...] lipca 1958r., to tym samym skargi należy uznać za zasadne. Wobec naruszenia przez organy materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia, zawarte w skardze skarżących zarzuty konstytucyjne pozostają bez wpływu na treść wydanego przez Sąd wyroku. Mając powyższe rozważania na uwadze Sąd ocenił, że organy procedowały z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., wadliwie i w sposób niepełny oceniły zgromadzony materiał dowodowy a w konsekwencji wydały decyzje z naruszeniem prawa materialnego tj. art. 215 ust.2 u.g.n. Organ odwoławczy naruszył także treść art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zważywszy na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy. Rozstrzygając sprawę ponownie, organ I instancji zastosuje się do oceny prawnej, wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku.