I SA/Wa 397/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent – stażysta Katarzyna Matecka - Caban po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2018 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie uznania wypłaconego świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] Decyzją z [...] grudnia 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpoznaniu odwołania J. S., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z [...] listopada 2017 r., nr [...], o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia wychowawczego w kwocie [...] złotych wypłaconego na dziecko B. S. w miesiącu październiku 2017 r. oraz ustaleniu obowiązku jego zwrotu. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. złożyła J. S. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym; Decyzją z [...] września 2017 r., nr [...], Wójt Gminy R. przyznał J. S. świadczenie wychowawcze na dziecko B. S. na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. w wysokości 500 zł miesięcznie. Decyzją z [...] listopada 2017 r., nr [...], Wójt Gminy R. uznał świadczenie wychowawcze w kwocie 500 złotych wypłacone J. S. na syna B. w miesiącu październiku 2017 r. za nienależnie pobrane. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła J. S. Decyzją z [...] grudnia 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z [...] listopada 2017 r. nr [...]. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 5 ust. 1 i 3, art. 7 ust. 3 oraz art. 2 pkt 20 i pkt 21 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195, ze zm.). Wskazał, iż w chwili ustalania prawa do świadczenia wychowawczego dochód na osobę w rodzinie J. S. wynosił [...] złote, a więc nie przekraczał kryterium ustawowego. Jednakże, w trakcie okresu, na jaki ustalone zostało prawo do świadczenia wychowawczego, uległa zmianie sytuacja dochodowa rodziny. W dniu 2 listopada 2017 r. organ powziął bowiem informację o fakcie podjęcia przez J. S. zatrudnienia od 1 września 2017 r. i uzyskaniu z tego tytułu dochodu. Kolegium wskazało, iż wysokość uzyskanego wynagrodzenia z pierwszy pełen przepracowany miesiąc, czyli za wrzesień 2017 r., wynosi [...] złotych, co wynika z zaświadczenia pracodawcy z [...].10.2017 r. (wynagrodzenie za wrzesień zostało przekazane na rachunek pracownika w dniu [...] września 2017 r.). Stosownie do art. 2 pkt 20 lit. c i art. 7 ust. 3 ustawy z 11 lutego 2016 r. dochód ten jako dochód uzyskany z tytułu zatrudnienia należało uwzględnić w dochodzie rodziny w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. W efekcie spowodowało to przekroczenie kryterium dochodowego, a w konsekwencji brak uprawnień do pobierania świadczenia wychowawczego od 1 października 2017 r. (czyli od miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła zmiana dochodu rodziny). Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium wskazało, iż brak jest podstaw aby w trybie art. 27 ust. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. uchylać lub zmieniać decyzję pierwotną z mocą wsteczną. W takiej sytuacji znajdzie już tylko zastosowanie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w trybie art. 25 ust. 1 i 2 ustawy. Wobec powyższego, zasadnie organ I instancji, działając zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy, uznał świadczenie wychowawcze pobrane na dziecko B. S. w miesiącu październiku 2017 r. za nienależnie pobrane i zobowiązał do jego zwrotu. Zasadnie również organ orzekł w jednej decyzji zarówno o nienależnie pobranym świadczeniu jak i obowiązku jego zwrotu. Na obligatoryjność ujęcia w jednej decyzji zarówno rozstrzygnięcia o charakterze tych świadczeń, jak też o obowiązku ich zwrotu, wskazuje bowiem wprost art. 25 ust. 4 ustawy. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. wniosła J. S. W uzasadnieniu skargi wskazała na błędną interpretację przez organy art. 24 ust. 7 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W ocenie skarżącej, w jej sytuacji miesiącem następującym po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany jest miesiąc listopad 2017 r. i od tego miesiąca nie powinny jej przysługiwać świadczenia rodzinne na syna. Jednakże, organ doliczył do dochodu rodziny dochód uzyskany za miesiąc wrzesień 2017 r., to jest za pierwszy miesiąc od podjęcia zatrudnienia, a nie zgodnie z ustawą dochód za miesiąc następujący po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany, tj. za październik 2017 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy R. o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia wychowawczego w kwocie 500 złotych wypłaconego na dziecko B. S. w miesiącu październiku 2017 r. oraz ustaleniu obowiązku jego zwrotu. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1851), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 5 ust. 1 ustawy). Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Uzyskanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko zostało zatem uzależnione przez ustawodawcę od spełnienia kryterium dochodowego. Definicję dochodu zawiera art. 2 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Natomiast ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie członka rodziny oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a, które regulują przypadki utraty i uzyskania dochodu (art. 2 pkt 2 ustawy). Wskazać także należy na art. 18 ust. 6 ustawy, zgodnie z którym w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Istotne znaczenie w sprawie ma również treść art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Z powyższego wynika, iż warunkiem uznania świadczenia wychowawczego za świadczenie nienależnie pobrane jest: 1) wystąpienie w trakcie realizacji tego świadczenia okoliczności powodujących, między innymi, ustanie prawa do jego pobierania oraz 2) prawidłowe pouczenie świadczeniobiorcy o braku prawa do pobierania świadczenia. Powyższe prowadzi do wniosku, że wydanie decyzji w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za świadczenie nienależnie pobrane powinno być poprzedzone nie tylko ustaleniem czy w trakcie realizacji tego świadczenia wystąpiły okoliczności powodujące, między innymi, ustanie prawa do tego świadczenia, ale również ustaleniem, czy osoba, która pobierała dane świadczenie, była prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania tego konkretnego świadczenia. Jeżeli z akt sprawy wynika, że świadczeniobiorca nie został prawidłowo pouczony, to – pomimo iż pobierał on świadczenie, do którego nie miał prawa – nie mamy wówczas do czynienia ze świadczeniem "nienależnie pobranym" w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy. W konsekwencji, niedopuszczalne będzie wydanie decyzji o uznaniu takiego świadczenia za nienależnie pobrane i ustaleniu obowiązku jego zwrotu. Analiza zaskarżonych decyzji nie pozwala jednak stwierdzić dlaczego organy uznały, iż w przedmiotowej sprawie skarżąca została prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania świadczenia wychowawczego. Organy nie poczyniły w tym zakresie żadnych rozważań ani ustaleń. Organy skoncentrowały się wyłącznie na ocenie czy w sprawie wystąpiły okoliczności powodujące, między innymi, ustanie prawa do świadczenia wychowawczego. Taka ocena zaś, jak już wyjaśniono wyżej, bez jednoczesnego ustalenia, czy świadczeniobiorca został prawidłowo pouczony o braku prawa do świadczenia nie uprawnia organu do wydania decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane i ustaleniu obowiązku jego zwrotu. Wobec powyższego, Sąd uznał, iż zaskarżone rozstrzygnięcia nie poddają się kontroli sądu administracyjnego w zakresie ustalenia, czy pobrane świadczenie wychowawcze stanowi świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy. Nieprzeprowadzenie przez organy oceny w tym zakresie powoduje, iż zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 7 i art. 107 § 3 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji powyższego doszło do naruszenia art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wobec wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia bez ustalenia, czy w sprawie zaistniały materialne przesłanki definicji nienależnie pobranego świadczenia określone w powołanym przepisie. Ponadto, co słusznie podnosi skarżąca, zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 18 ust. 6 ustawy, które miało wpływ na wynik sprawy. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca uzyskała prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko B. S. na podstawie decyzji z [...] września 2017 r., przyznającej jej to świadczenie na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. W dniu 2 listopada 2017 r. skarżąca poinformowała organ o podjęciu zatrudnienia od września 2017 r. i uzyskaniu z tego tytułu wynagrodzeniu w kwocie [...] złotych miesięcznie. Prawidłowo zatem organ, wobec zmiany sytuacji dochodowej rodziny, do przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny doliczył dochód uzyskany przez skarżącą we wrześniu 2017 r., a następnie tak uzyskaną kwotę podzielił przez liczbę osób w rodzinie, na skutek czego zostało przekroczone kryterium dochodowe wynoszące 800 złotych. Organ dokonał jednak błędnej interpretacji art. 18 ust. 6 ustawy przyjmując, że uzyskanie przez skarżącą dochodu w miesiącu wrześniu 2017 r. skutkuje utratą uprawnienia do świadczenia wychowawczego już od 1 października 2017 r. Zgodnie z powołanym przepisem, w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. W ocenie Sądu, treść powyższej normy nie budzi większych trudności interpretacyjnych. Skoro skarżąca uzyskała dochód w miesiącu wrześniu 2017 r., a pierwszym miesiącem od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty był miesiąc październik 2017 r., to świadczenie wychowawcze na syna B. nie przysługuje skarżącej dopiero od miesiąca listopada 2017 r., czyli od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany. W konsekwencji, wskazane powyżej uchybienia dotyczące naruszenia przez organy zarówno przepisów prawa materialnego jak i postępowania obligowały Sąd do uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu pierwszej instancji jako wydanych z naruszeniem art. 7 i 107 § 3 kpa w związku z art. 25 ust. 2 pkt 1 oraz art. 18 ust. 6 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), orzekł jak w sentencji.