I SA/Wa 398/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 26 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. – M. i S. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze J. S. – M. i S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na złagodzenie skutków suszy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie w sprawie adwokata. J. S. – M. i S. M. wnioskiem z dnia 14 maja 2007 r. wystąpili o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze swojej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na złagodzenie skutków suszy. W uzasadnieniu wniosku skarżący podali, że ponieśli znaczne wydatki na lekarstwa, remont ciągnika, paliwo i opryski do ogrodu, ponadto S. M. jest osobą schorowaną o niskiej emeryturze wypłacanej raz na kwartał. Skarżący posiadają gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, z czego [...] ha stanowi ogród, dom o pow. [...] m², dwa mieszkania o pow. [...] m² . We wspólnym gospodarstwie domowym prócz wnioskodawców zamieszkują T. i I. małż. J. (córka i zięć wnioskodawców) wraz z trójką dzieci. Źródłem utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego są dochody z gospodarstwa rolnego (w nieokreślonej wysokości), wspomniana emerytura S. M. w kwocie [...] wypłacana raz na kwartał, emerytura J. S. M. w kwocie [...] złotych, zasiłki rodzinne otrzymywane przez córkę i zięcia, przy czym wnioskodawcy nie podali wysokości tych świadczeń. Celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pismem z dnia 16 maja 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 398/07 wezwał w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) wnioskodawców do złożenia w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania dodatkowych dokumentów w postaci prawa pomocy następujących dokumentów i oświadczeń: - zaświadczenia z właściwego Urzędu Gminy o wielkości posiadanego gospodarstwa rolnego oraz o uzyskiwanych z tego gospodarstwa dochodach, - dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawców (np. odcinki emerytur/rent) oraz pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym małżeństwo T. i I. J. (np. decyzje o przyznanym zasiłku rodzinnym), - wykazu i wyciągów z posiadanych przez wnioskodawców i osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy, - oświadczenia lub dokumentów potwierdzających ponoszone w gospodarstwie domowym wnioskodawców wydatki, - wyjaśnienia czy córka wnioskodawców i jej mąż (małżeństwo J.), są osobami bezrobotnymi, - złożenia wobec niewypełnienia rubryk 7.2.1 i 7.2.2 formularza oświadczenia o posiadanych lub nie przez wnioskodawców i pozostałych domowników oszczędnościach i przedmiotach wartościowych. Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2007 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania wnioskodawcom prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, wskazując jednocześnie, iż nie orzeczono o zwolnieniu od kosztów sadowych, gdyż skarżący są zwolnieni z obowiązku ich uiszczania na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Od postanowienia tego skarżący wnieśli skutecznie sprzeciw. W tym stanie sprawy wniosek J. S. – M. i S. M. o przyznanie prawa pomocy został rozpoznany przez Sąd, który postanowieniem z dnia 26 lipca 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 398/07 odmówił przyznania wnioskującym prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, wskazując, że powodem odmowy jest nieprzedłożenie w terminie określonym w wezwaniu Sądu, wskazanych przez Sąd dokumentów i tym samym niespełnienie przesłanek z art. 246 § 1 powołanej ustawy. Na powyższe postanowienie wnioskodawcy złożyli zażalenie. W dniu 8 sierpnia 2007 r. do sekretariatu Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęło pismo J. S. – M. z dnia 30 maja 2007 r. stanowiące uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy, omyłkowo zarejestrowane uprzednio w Wydziale IV tegoż Sądu, pod sygn. akt IV SO/Wa 75/07. W piśmie tym wnioskodawczyni podała, że stan zdrowia jej męża S. M. jest bardzo ciężki, "jest umierający". Wyjaśniła ponadto, że małżeństwo J. są osobami bezrobotnymi, przy czym I. J. (zięć wnioskodawczyni) nie jest zameldowany w G. (miejscu zamieszkania wnioskodawców). Wnioskodawczyni oświadczyła, że dostała z tytułu dopłat [...] złotych, ale pieniądze te wydała na remont ciągnika, nawóz, ropę, zboże do zasiewów oraz na paszę dla cielaków. Zakupiła także [...] świń i opryski do ogrodu. Ponadto ze środków tych zakupiła za [...] złotych maszynę zbierającą słomę i siano oraz za [...] złotych dmuchawy. Do powyższego pisma skarżąca dołączyła odcinki renty, zaświadczenie wystawione przez Urząd Miasta i Gminy w S., z którego wynika, że skarżący posiadają gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni [...] ha, w tym [...] ha lasu. Roczny łączny dochód z tego gospodarstwa to [...] złotych. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 września 2007 r. sygn. akt I OZ 641/07 uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2007 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez sąd pierwszej instancji, wskazując, iż w dacie wydania zaskarżonego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dysponował, nie z winy skarżących, kompletem niezbędnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Wobec uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lipca 2007 r., wniosek małżonków J. S. – M. i S. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata podlegał ponownemu rozpoznaniu przez Sąd z uwzględnieniem dokumentów załączonych przez wnioskodawców przy piśmie z dnia 30 maja 2007 r. W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie z art. 252 § 1 i § 2 powołanej ustawy wniosek taki powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – wówczas obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, lub częściowym – wówczas obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1, § 2 i § 3 powołanej ustawy). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 powołanej ustawy). Z art. 246 § 1 ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Oceniając przedstawioną we wniosku sytuację materialną skarżących oraz uwzględniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym wyjaśnienia strony zawarte w piśmie z 30 maja 2007 r. Sąd stwierdza, że małżeństwo M., nie wykazało, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienie w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przeciwnie, wykazana sytuacja materialna wnioskodawców pozwala stwierdzić, że poniesienie kosztów ustanowienia w sprawie adwokata leży w zakresie ich możliwości płatniczych. Skarżący posiadają stałe źródła dochodów w postaci wprawdzie niewielkich ale regularnych świadczeń emerytalnych ([...] złotych – J. S. M., [...] złotych na kwartał co stanowi ok. [...] złotych miesięcznie – S. M.). Posiadają oni również znaczną nieruchomość rolną obejmującą grunty rolne i leśne o łącznej pow. [...] ha, z której roczny dochód zgodnie z przedstawionym przez wnioskodawców zaświadczeniem z dnia 30 maja 2007 r. wynosi łącznie [...] złotych rocznie (ok. [...] złotych miesięcznie). Wnioskodawcy prowadzą także hodowlę trzody chlewnej co wynika z wyjaśnień zawartych w piśmie z dnia 30 maja 2007 r., gdzie wskazano na fakt zakupu [...] świń. Otrzymują również środki w ramach dopłat bezpośrednich. W tym stanie sprawy, w ocenie Sądu, nie można uznać ich za osoby ubogie, dla których poniesienie kosztów ustanowienia w sprawie profesjonalnego pełnomocnika leży poza zakresem możliwości finansowych. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy przewidziana ww. przepisami stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Przy czym skarżący musi wykazać brak możliwości zabezpieczenia środków niezbędnych do prowadzenia procesu przez własne oszczędności, oraz oszczędności osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący w niniejszej sprawie nie wykazali takiego braku możliwości jak również nie wykazali, by poniesienie kosztów ustanowienia w sprawie profesjonalnego pełnomocnika mogło spowodować uszczerbek w niezbędnych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a zatem brak jest podstaw do przyznania w tym zakresie prawa pomocy. Jednocześnie wskazać należy, że niniejszym rozstrzygnięciem nie orzeczono w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem skarżący zwolnieni są z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie to wynika z przepisu art. 239 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej (taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie) nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, o czym informowani byli pismem Sądu z dnia 14 marca 2007 r. W tym stanie sprawy Sąd, na podstawie art. 254 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.