I SA/Wa 398/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Daniela Kozłowska Asesor WSA Przemysław Żmich Protokolant Monika Chorzewska-Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego 1. oddala skargę; 2. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego A. W. prowadzącej Kancelarię Radcy Prawnego w W. przy ulicy [...]: tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych tytułem innych udokumentowanych wydatków strony. Decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy decyzję Wójta W. z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] odmawiającą przyznania J. Z. zasiłku okresowego z powodu bezrobocia. W toku postępowania ustalono następujący stan faktyczny. W dniu 15 listopada 2007 r. J. Z. złożył wniosek o przyznanie zasiłku okresowego z powodu bezrobocia. Decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] Wójt W. odmówił przyznania J. Z. zasiłku okresowego z powodu bezrobocia. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podniósł, że zgodnie z art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.) zasiłek okresowy przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i występuje jedna z okoliczności określonych w art. 7 tej ustawy. Na podstawie wywiadu środowiskowego organ ustalił, że J. Z. spełnia kryterium dochodowe uprawniające do tej formy pomocy, jak również znajduje się w trudnej sytuacji życiowej z powodu bezrobocia. Nie przejawia on jednak inicjatywy poprawy swojej sytuacji bytowej - odmówił podjęcia proponowanej pracy w ramach robót publicznych na terenie gminy W. w okresie od dnia 1 lipca do dnia 31 grudnia 2007 r. Swoją bierność zawodową usprawiedliwia przewlekłą choroba, a przecież o skierowaniu go do proponowanej pracy powinien zadecydować Lekarz Medycyny Pracy, a nie sam wnioskujący. Organ podniósł również, że z posiadanej dokumentacji - Orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS oraz Orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS - wynika, że J. Z. nie jest osobą niezdolną do pracy. Jako podstawę odmowy przyznania zasiłku okresowego organ uznał przede wszystkim brak współdziałania wnioskodawcy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także odmowę podjęcia pracy. Od powyższej decyzji J. Z. wniósł odwołanie. Wskazał w nim, że jest chory na [...] i cały czas się leczy - nieprzerwanie od dnia 7 marca 2005 r. do dnia dzisiejszego. Ponadto, aktualnie stara się o rentę chorobową, natomiast pracę utracił nie z własnej winy. Poza tym, Ośrodek Pomocy Społecznej ma obowiązek zabezpieczyć mu środki na ochronę zdrowia. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji – w całości podzielając jego stanowisko i argumentację. Kolegium dodało, że wnioskodawca nie osiągnął jakichkolwiek dochodów, poza świadczeniami z pomocy społecznej, a tym samym spełnił ustawowy wymóg nie przekroczenia kryterium dochodowego. Jednakże, samo spełnienie kryterium dochodowego nie wiąże się automatycznie z przyznaniem zasiłku okresowego. Wskazanie przez ustawodawcę, że zasiłek okresowy "przysługuje w szczególności na...", bez enumeratywnego wyliczenia przesłanek uprawniających do otrzymywania zasiłku okresowego, wiąże wydawanie decyzji z uznaniowością organu administracji. Zatem przyznanie pomocy w postaci zasiłku okresowego musi być zgodne z art. 2 ust 1 i art. 3 ust 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, a więc jej rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Kolegium wskazało, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ponadto podniosło, że zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej osoby korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W przypadku, gdy osoba korzystająca z pomocy społecznej, lub ubiegająca się o nią, nie współdziała z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w sposób nieuzasadniony odmawia podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, okoliczność ta może, zgodnie z art. 11 ust 2 ustawy o pomocy społecznej, stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Kolegium stwierdziło, że właśnie art. 11 ust 2 ustawy i nieuzasadniona odmowa podjęcia przez J. Z. proponowanej mu pracy stanowiła w niniejszej sprawie podstawę wydania przez organ I instancji decyzji odmownej. Ponadto organ wskazał, iż J. Z. jest w wieku aktywności zawodowej, nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów, pozostając zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w O. jako bezrobotny bez prawa do zasiłku - spełnia więc ustawowe kryterium niezbędne do starania się o zasiłek okresowy. Jednocześnie podniósł, że z akt sprawy oraz z załączników do wniesionego odwołania wynika, że J. Z. jest osobą leczącą się w poradni zdrowia [...] – z tego też powodu stara się o rentę. Jednakże - fakt leczenia się w poradni zdrowia [...] - nie uniemożliwia mu podjęcia pracy. Co więcej, z Orzeczenia Lekarza Orzecznika w ZUS w O. z dnia [...] października 2006 roku i utrzymującego je w mocy Orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS Oddział w W. wynika, że jest on osobą zdolną do pracy. Kolegium uznało, że nie może się zgodzić z subiektywnym twierdzeniem wnioskodawcy, wielokrotnie wyrażanym w toku postępowania (m.in. w oświadczeniu złożonym w dniu 29 czerwca 2007 roku, w którym stwierdził on, że nie może podjąć pracy ze względu na stan zdrowia, a w związku z brakiem dochodów ma prawo do korzystania z pomocy społecznej) - że z powodu choroby o podłożu [...], nie jest on w stanie podjąć jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego. Również z dołączonego do odwołania zaświadczenia lekarskiego nie wynika fakt niezdolności do pracy, a jedynie okoliczność leczenia się w poradni zdrowia [...], która nie była przez organ I instancji kwestionowana. Kolegium wskazał też o, że J. Z. organ I instancji proponował podjęcie sezonowej pracy zarobkowej w firmie S. w W. oraz podjęcie zatrudnienia - w charakterze robotnika gospodarczego - w ramach robót publicznych organizowanych na terenie gminy W. w okresie od dnia 1 lipca 2007 roku do dnia 31 grudnia 2007 roku (a więc w okresie, w którym wystąpił on o zasiłek okresowy). Za każdym razem wnioskodawca nie był zainteresowany podjęciem zatrudnienia, tłumacząc to swoją chorobą. Kolegium uznało, że organ I instancji słusznie nie uznał takiej argumentacji za wystarczającą przyjmując, że przyczyna odmowy podjęcia pracy nie mieści się granicach przyczyny usprawiedliwionej. Trudna sytuacja życiowa odwołującego się wynika z braku zatrudnienia. Jednak, nie tylko odwołujący się nie stara się sam tej sytuacji zmienić, ale odrzuca też propozycje zatrudnienia przedstawione mu przez organ I instancji. Ponadto organ podniósł, że organ I instancji - mimo iż odmówił zasiłku okresowego - to regularnie udziela zasiłków celowych, na potrzeby wskazane przed J. Z. W listopadzie 2007 roku, a więc w miesiącu, w którym został złożony wniosek o zasiłek okresowy, odwołujący otrzymał pomoc społeczną w postaci zasiłków celowych w wysokości [...] zł (na zakup leków i opału na zimę) oraz korzystał w okresie od października do grudnia 2007 roku z zasiłku celowego w wysokości [...] zł miesięcznie w ramach realizacji programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] stycznia 2008 r. wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga J. Z. Skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem, gdyż należy mu się zasiłek okresowy - w związku z długotrwałą chorobą i faktem bezrobocia. Dodał, że na skutek złego traktowania go przez byłego pracodawcę załamał się psychicznie i do dnia dzisiejszego jest pod opieką [...]. Zarzucił organom "dyskryminację dóbr osobistych i znęcanie się psychiczne nad chorym człowiekiem wymienionym instytucjom i złośliwość pozbawiając go środków do życia i ochrony steranego zdrowia". W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja - nie naruszają prawa. Przedmiotem rozpatrywanej skargi jest odmowa przyznania J. Z. zasiłku okresowego z powodu bezrobocia. Zgodnie z art. 38 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 115, poz. 728), zwanej dalej "ustawą" - zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego - osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego.. Ponadto zgodnie z ust 2 pkt 1 i ust 3 pkt 1 oraz ust 4 wskazanego wyżej artykułu zasiłek okresowy ustala się - w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie i niższa niż 20 zł miesięcznie. Stosownie również do § 1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2006 r., Nr 135, poz. 950), ustalono zweryfikowane kryterium dochodowe z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej - w wysokości nie przekraczającej 477 złotych. Z akt sprawy wynika, że skarżący J. Z., w okresie branym pod uwagę - nie uzyskał żadnych dochodów poza świadczeniami z opieki społecznej. Spełnia więc określony przez ustawę wymóg i jego dochód nie przekracza ustalonego kryterium dochodowego. Jednakże w art. 38 ustawy o pomocy społecznej wskazano, że zasiłek przysługuje w szczególności ze względu na okoliczności w nim wskazane, ale nie wymienia konkretnie, że przysługuje on tylko i zawsze wtedy, gdy te okoliczności są spełnione, nie wymienia enumeratywnie przesłanek, które uprawniałyby do otrzymania zasiłku. Obligatoryjne jest jedynie nieprzekroczenie ustalonego kryterium dochodowego. Treść tego przepisu wskazuje, że wydana na jego podstawie decyzja ma charakter uznaniowy. Sądowa kontrola decyzji uznaniowej sprowadza się do oceny, czy organ wydając decyzję o określonej treści, nie przekroczył granic swobodnej oceny, a więc czy decyzja nie jest obarczona cechą dowolności i czy prawidłowo został w niej uzasadniony wybór danego rozstrzygnięcia sprawy. Zgodnie z art. 2 ust 1 i art. 3 w/w ustawy - pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Natomiast stosownie do art. 11 ust 2 wskazanej ustawy - brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Niewątpliwym jest fakt, że J. Z. jest w wieku aktywności zawodowej (ma [...] lat), nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w O. od dnia 1 kwietnia 2005 r. - jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Odmówił on podjęcia pracy organizowanej na terenie Gminy W. w ramach robót publicznych w okresie od dnia 1 lipca 2007 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. oraz w Gospodarstwie [...] S. w W. – uzasadniając odmowę podjęcia pracy przewlekłą chorobą. Skarżący jest osobą leczącą się w poradni zdrowia [...], z tego też powodu również stara się o rentę. Jednakże z Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] października 2006 r. oraz Orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] stycznia 2007 r. ewidentnie wynika, że nie jest on osobą niezdolną do pracy. Fakt, że skarżący leczy się w poradni zdrowia [...] nie uniemożliwia mu podjęcia pracy. Z przedstawionych powyżej okoliczności wynika, że skarżący nie jest chętny - zgodnie z art. 11 ust 2 ustawy - do współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, nie podejmuje on żadnych starań w celu zmiany niekorzystnego położenia w jakim się znalazł, odmawia podjęcia pracy, a to - zgodnie ze wskazanym art. 11, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Ponadto skarżący systematycznie otrzymuje zasiłki celowe na wskazane przez siebie potrzeby. W listopadzie 2007 r. otrzymał pomoc społeczną w postaci zasiłków celowych w wysokości [...] zł na zakup leków i opału na zimę oraz korzystał od października do grudnia 2007 r. z zasiłku celowego w wysokości [...] zł. miesięcznie w ramach realizacji programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, a w szczególności brak współpracy skarżącego z pracownikiem socjalnym w celu poprawy swojej trudnej sytuacji bytowej, przejawiającej się w braku chęci podjęcia proponowanej mu pracy - mimo braku przeciwwskazań do jej wykonania, - Sąd uznał, że organy orzekły prawidłowo, a decyzje obu instancji są zgodne z prawem. Stwierdzić też należy, że organy orzekające w sprawie wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy. Uzasadniły przekonująco swoje decyzje - nie naruszając przy tym granic swobodnej oceny dowodów. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.