I SA/Wa 40/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Protokolant Referent stażysta Magdalena Matusik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 listopada 2024 r. nr DSZ-V.4321.4.1058.2024.AB/BS w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę. Działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 17 pkt 2 kpa w związku z art. 1 ust. 2 i 3, art. 16 ust. 2,6,10 i art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3, oraz ust. 3 i ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. 2024 r. poz. 421, dalej jako ustawa); art. 20 ust. 3 ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1981, z późn. zm.), Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej jako organ/minister) utrzymał w mocy decyzję Wojewody Świętokrzyskiego znak:PSZ.XI.947.05108.1.2024.AKA/MŁ nr 149/2024/ŚW/UZ-N/ZW/947 z dnia 4 lipca 2024 r. w przedmiocie ustalenia i zobowiązania [...] do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 lipca 2017 r. do 30 września 2017 r. W uzasadnieniu organ podał, że ze względu na aktywność zawodową ojca dziecka - pana [...] - na terytorium Republiki Federalnej Niemiec (dalej: Niemcy) od 1 lipca 2017 r. w sprawie miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, natomiast z uwagi na brak aktywności zawodowej skarżącej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej właściwą do wypłaty świadczeń była instytucja niemiecka. Wg ministra w okresie od 1 lipca 2017 r. do 30 września 2017 r. ustawodawstwo niemieckie miało zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa w odniesieniu do wniosku skarżącej z dnia 5 kwietnia 2016 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. Organ podał, że ostateczną decyzją znak: PSZ.XI.947.753.1.202.AKA nr 002802/2022/ŚW/OPŚ/947 z dnia 27 lipca 2022 r. Wojewoda Świętokrzyski odmówił skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego na dziecko [...] w okresie od 1 lipca 2017 r. do 30 września 2017 r. Stąd za Wojewodą Świętokrzyskim organ uznał, że świadczenie wychowawcze w kwocie 1500 zł wypłacone na dziecko skarżącej [...] za okres od 1 lipca 2017 r. do 30 września 2017 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. Powyższe świadczenie zostało przyznane skarżącej w dniu 9 maja 2016 r. decyzją nr: [...] Wójta Gminy [...], następnie uchyloną decyzją Wójta Gminy [...] nr: [...] z dnia 3 czerwca 2020r, w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji, organ wskazał art. 25 ust. 2 pkt 3 i pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 16 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ponadto, zgodnie z art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i pkt 6, ust. 3 i ust. 9 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in.: świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6 tej ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze oraz świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 25 ust 2 pkt 2, 3, 5 i 6 ww. ustawy, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego. Jak podał organ, obowiązek zwrotu jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń rodzinnych i świadczenia wychowawczego przez osoby nieuprawnione do nich, które w toku postępowania nie wykazały całego, istotnego dla sprawy stanu faktycznego, albo też zaniechały realizacji ciążącego na nich, jako uprawnionych, obowiązku informowania organu, o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia, a organ z urzędu nie wykrył tych zdarzeń ani w postępowaniu, ani też w ramach kontroli legalności pobierania świadczeń rodzinnych. Minister podkreślił, że w niniejszym postępowaniu organ II instancji nie bada zasadności odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego, gdyż postępowanie w tym zakresie zostało zakończone przez organ I instancji osobną decyzją. Podał, że stosowną informację o przebywaniu ojca dziecka na terytorium Niemiec skarżąca przekazała do organu przyznającego świadczenie w oświadczeniu z dnia 13 lipca 2018 r. Przy czym z oświadczenia wynika, że ojciec dziecka przebywa poza granicami Polski od 1 lipca 2017 r. Minister wyjaśnił, że w dniu 26 lipca 2022 r. Wojewoda Świętokrzyski przekazał wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego do instytucji niemieckiej, zgodnie z właściwością, celem rozpatrzenia. W odpowiedzi, na dokumencie F002 instytucja niemiecka poinformowała, że przekazany wniosek został pozostawiony bez rozpoznania, a świadczenia przewidziane ustawodawstwem niemieckim nie zostały przyznane, ponieważ nie przedstawiono dokumentów, niezbędnych do ustalenia uprawnienia do świadczeń przez instytucję niemiecką, pomimo, dwukrotnego wzywania przez stronę niemiecką. Nie zastosowanie się do wezwań, uniemożliwiło ustalenie uprawnienia do świadczeń na terytorium Niemiec. Minister wskazał, że w sprawie nie doszło do przedawnienia należności. Zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw sprawy o nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze realizowane w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego za okres do dnia 31 maja 2022 r. są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych. W myśl natomiast przepisu dotychczasowego dot. przedawnienia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, tj. 25 ust. 6 ustawy, decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Minister podkreślił też, że okoliczność spożytkowania wypłaconego świadczenia wychowawczego nie wstrzymuje możliwości ustalenia i zobowiązania do jego zwrotu, nawet, jeżeli były wydatkowane zgodnie z przeznaczeniem. W skardze zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik spraw, tj.: 1) naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 kpa poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez brak ustalenia okoliczności, przemawiających za tym, że decyzja Wojewody Świętokrzyskiego została wydana z naruszeniem przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. 2024r.421 t.j.) i rozporządzenia 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2004.166.1) i brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, powodów dla których organ odmówił uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania; 2) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie przejawiającej się w utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody Świętokrzyskiego o uznaniu świadczenia wychowawczego wypłaconego [...] w okresie od 1.07.2017r. do 30.09.2017r. na dziecko [...] za świadczenie wychowawcze nienależnie pobrane i zobowiązaniu [...] do jego zwrotu wraz z odsetkami za opóźnienie, pomimo, że to organ administracyjny miał obowiązek przekazania wniosku do odpowiedniej instytucji w Niemczech ale swojego obowiązku nie wykonał, a winą za wypłacone świadczenia obarcza skarżącą a ponadto pomimo, że decyzja Wojewody świętokrzyskiego została wydana z naruszeniem przepisu art. 25 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodnie, z którym to przepisem "nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 2 lata". Termin ten oznacza, że po jego upływie organ definitywnie traci możliwość wydania stosownej decyzji w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń. 3) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to: art. 25 ust. 6 ustawy z 11.02.2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez niezastosowanie i wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję Wojewody Świętokrzyskiego o uznaniu świadczenia wychowawczego wypłaconego [...] w okresie od 1.07.2017r. do 30.09.2017r. na dziecko za świadczenie wychowawcze nienależnie pobrane i zobowiązaniu [...] do jego zwrotu wraz z odsetkami za opóźnienie, pomimo, że to organ administracyjny miał obowiązek przekazania wniosku do odpowiedniej instytucji w Niemczech ale swojego obowiązku nie wykonał, a winą za wypłacone świadczenia obarcza skarżącą a ponadto pomimo, że decyzja Wojewody Świętokrzyskiego została wydana z naruszeniem przepisu art. 25 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodnie, z którym to przepisem "nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 2 lata"; 4) art. 4 ust 1 ustawy poprzez niezastosowanie i wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję Wojewody Świętokrzyskiego (...) pomimo, że organ administracji naruszył obowiązek dokonania oceny czy środki przyznane w ramach świadczenia wychowawczego zostały wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem czyli zostały spożytkowane stosownie do celu wskazanego w art. 4 ust 1 ustawy, 5) art. 68 ust. 3 pkt a) i b) Rozporządzenia 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2004.166.1) poprzez niezastosowanie i wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję Wojewody Świętokrzyskiego o uznaniu świadczenia wychowawczego wypłaconego [...] w okresie od 1.07.2017r. do 30.09.2017r. na dziecko [...] za świadczenie wychowawcze nienależnie pobrane pomimo, że to organ administracyjny miał obowiązek przekazania wniosku do odpowiedniej instytucji w Niemczech ale swojego obowiązku nie wykonał, a winą za wypłacone świadczenia obarcza skarżącą a ponadto pomimo, że decyzja Wojewody świętokrzyskiego została wydana z naruszeniem przepisu art. 25 ust. 6 ustawy. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji całości i umorzenie postępowania oraz zasądzenie na podstawie art. 200 ppsa kosztów postępowania administracyjnego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do przepisów art. 1 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024r., poz. 421, dalej jako ustawa), prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Polski przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W myśl art. 16 ust. 2 i 6 ustawy, w przypadku przebywania osoby, która złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, lub członka rodziny tej osoby w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Polski w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa wyżej, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 16 ust. 10 ustawy (w poprzednim brzmieniu) wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 25 powołanej ustawy stosuje się odpowiednio. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6 ww. ustawy, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty. Z akt sprawy wynika, że skarżąca poinformowała organy o sytuacji rodzinnej i o rozpoczęciu działalności zarobkowej ojca dziecka za granicą w połowie 2018 r., podczas gdy sporne świadczenie było wypłacane na podstawie osobnej decyzji administracyjnej w 2017r. W stanie prawnym kontrolowanej sprawy data ta nie ma to wpływu na wynik, gdyż uznanie pobranych świadczeń za nienależne zostało oparte na ostatecznej decyzji Wojewody o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego znak: PSZ.XI.947.753.1.202.AKA nr 002802/2022/ŚW/OPŚ/947 z dnia 27 lipca 2022 r. i na podstawie art. 25 ust. 2 pkt. 3 ustawy. W niniejszej sprawie kwestia wprowadzenia organu w błąd, zaniechania poinformowania czy też braku bieżącego informowania o aktualnej sytuacji rodzinnej -choć wystąpiła, to nie przesądza o wyniku sprawy. Ustawa zawiera osobny katalog przesłanek uznania świadczeń wychowawczych za nienależnie pobrane. W 2017 r., a więc w dacie pobierania spornych świadczeń, ustawa stanowiła w art. 25 ust. 2, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: 1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania; 2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; 3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze; 4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego; 5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. Sąd jest związany także decyzją wojewody znak: PSZ.XI.947.753.1.202.AKA nr 002802/2022/ŚW/OPŚ/947 z dnia 27 lipca 2022 r., w której Wojewoda Świętokrzyski odmówił skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego na [...] w okresie od 1 lipca 2017 r. do 30 września 2017 r. Przesłanka nienależnie pobranych świadczeń określona w art. 25 ust. 2 pkt. 3 ustawy pozostaje niezależna od woli strony, jej świadomości czy jej braku a także od oceny czy w sprawie doszło do świadomego bądź nieświadomego wprowadzenia organów administracji w błąd; jest to przesłanka obiektywna. Dla wyniku sprawy pozostaje więc nieistotne czy skarżąca poinformowała organ o podjęciu pracy przez męża poza granicami RP, szczególnie, że w tym konkretnym przypadku miało to miejsce ponad roku po rozpoczęciu aktywności ojca dziecka poza RP. Bez wpływu na wynik sprawy ma podnoszona w skardze okoliczność, że ww środki w kwocie 1500 zł przyznane w ramach świadczenia wychowawczego zostały wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem czyli zostały spożytkowane stosownie do celu wskazanego w art. 4 ust 1 ustawy. Ustawodawca nie ujął ww okoliczności jako przeszkodę w uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane w ww art. 25 ustawy. Nie można więc przyjąć, że w sprawie doszło do naruszenia art. 4 ust 1 ustawy poprzez jego niezastosowanie. Również kwestia terminu procedowania w sprawie nie ma znaczenia dla legalności decyzji, a z akt wynika, że organ przekazał sprawę właściwej instytucji niemieckiej. Zarzuty skarżącej są więc nieuprawnione. Decyzja ustalająca nienależnie pobrane świadczenie zapadła odpowiednio w 2024r. w stosunku do świadczeń pobranych w 2017r., przy czym o zaistniałej sytuacji podjęcia pracy na terenie Niemiec organ został poinformowany dopiero w lipcu 2018r., stąd zarzut, że organ powinien niezwłocznie przekazać akta sprawy do instytucji niemieckiej – skoro skarżąca nie powiadomiła w odpowiednim czasie o zmianie sytuacji rodzinnej – nie znajduje uzasadnienia. Nie jest więc zasadny zarzut naruszenia art. 68 ust. 3 pkt a) i b) Rozporządzenia 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego – skoro organ przekazał sprawę instytucji niemieckiej, jednak skarżąca nie zareagowała na jej wezwania. Niezasadny jest też zarzut naruszenia art. 25 ust. 6 ustawy. Przepis w brzmieniu "Decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 2 lata" został "dodany" do art. 25 ustawą z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1981, dalej "ustawa nowelizująca"). W zakresie ww. nowelizacji ustawodawca wskazał również wprost, że sprawy o nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze, przyznane odpowiednio przez wójtów, burmistrzów, prezydentów miast lub starostów są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych. Z brzmienia art. 20 ust. 2 ustawy nowelizującej wynika zatem, że do sprawy dotyczącej nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, przyznanego przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta lub starostę stosuje się przepisy dotychczasowe. Oznacza to, że w sprawie zastosowanie miał art. 25 ust. 6 ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2021 r., zgodnie z którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. W kontrolowanej sprawie ww termin nie upłynął. Zaskarżona decyzja została szeroko i rzeczowo uzasadniona. Wskazano tam podstawy faktyczne i prawne ww decyzji, organ punkt po punkcie odniósł się też do zarzutów odwołania. W sprawie, w ocenie Sądu, nie doszło do naruszenia przepisów postępowania ani wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego. Skutkowało to oddaleniem skargi na podstawie art. 151 ppsa.