I SA/Wa 401/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2013 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. O., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych Decyzją z [...] stycznia 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji Prezydenta [...] z [...] listopada 2012 r. nr [...] orzekającej o odmowie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego w wysokości 300 złotych na leki oraz 100 złotych na zakup obuwia – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z [...] października 2012 r. J.S. wystąpił o przyznanie mu pomocy w miesiącu listopadzie 2012 r. na wykupienie leków w wysokości 300 zł oraz zakupienie obuwia – [...] i [...] wartości 100 zł. Pracownik socjalny zaktualizował [...] listopada 2012 r. wywiad środowiskowy, w toku którego ustalił, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Jego dochód w miesiącu wrześniu 2012 r., tj. miesiącu poprzedzającym złożenie przedmiotowego wniosku o pomoc, stanowiła emerytura w wysokości [...] zł i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Zamieszkuje z dorosłą córką, która prowadzi oddzielnie gospodarstwo domowe. Córka studiuje zaocznie na [...], nie pracuje zawodowo, pobiera świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 520 zł z tytułu opieki nad skarżącym. Jednocześnie pomaga mu usługowo i partycypuje w opłatach za mieszkanie w wysokości [...] zł. W stosunku do wnioskodawcy jak i jego córki orzeczona została eksmisja z zajmowanego dotychczas lokalu (wyrok z dnia [...] listopada 2011 r. sygn. akt [...]), przy jednoczesnym przyznaniu mu prawa do lokalu socjalnego. Zadłużenie zajmowanego lokalu wraz z odsetkami i kosztami sądowymi na dzień 20 stycznia 2012 r. wynosiło [...] złote. J.S. samodzielnie opłaca czynsz ([...] zł), należności za gaz ([...] zł) oraz za energię elektryczną ([...] zł), jak również rachunki za telefon komórkowy ([...] zł). Płaci alimenty dla syna J. S. w wysokości [...] zł. A podczas wywiadu środowiskowego przedstawił dokument z ZUS-u o zajęciu emerytury w wysokości [...] zł przez komornika w sprawie egzekucji prowadzonej na wniosek S. Pracownik socjalny ustalił ponadto, że wnioskodawca jest właścicielem działki i budynków gospodarczych położonych w [...] odziedziczonych po matce o łącznej wartości [...] złotych. Podział spadku w wyniku, którego przypadła mu własność ww. majątku jest przez wnioskodawcę kwestionowany, jednakże wydane w tym przedmiocie postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2009 r. sygn. akt [...] jest prawomocne, wobec oddalenia wniesionej od niego apelacji. Z niniejszej nieruchomości prowadzona jest egzekucja przez Komornika Sądowego w [...] na wniosek [...] W tym stanie rzeczy decyzją z [...] listopada 2012 r. Prezydenta [...] odmówił wnioskodawcy przyznania pomocy w formie zasiłku specjalnego w wysokości 300 zł na leki oraz 100 zł na zakup obuwia. W uzasadnieniu decyzji organ powołując się na ustalenia zawarte w aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz dokumenty zgromadzone w sprawie podniósł, że łączny dochód wnioskodawcy, wyliczony zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.; przywoływana dalej jako: "u.p.s.") wynosi [...] złotych. Stanowią go zaś emerytura oraz zasiłek pielęgnacyjny, pomniejszone o kwotę płaconych alimentów. Dochód ten przekracza zatem dwukrotnie kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 542 złotych, uprawniające do uzyskania pomocy finansowej. W sprawie zaś nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s. uzasadniający przyznanie tej pomocy mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Bowiem u osób przewlekle chorych zakup leków stanowi wydatek stały, który winien wnioskodawca uwzględnić w planowaniu swoich wydatków. Również zakup obuwia ([...] i [...]) nie jest przypadkiem szczególnym. Organ wskazał, że J.S. posiada własny, stały, systematyczny dochód (emerytura i zasiłek pielęgnacyjny), a ponadto majątek nieruchomy w [...], który jest co prawda przedmiotem sporu z siostrą, jednakże J. S. mógłby ten spór zakończyć, by korzystać z majątku spadkowego i starać się w ten sposób poprawić swoją sytuacje majątkową. Organ zwrócił również uwagę, że skarżący regularnie, co miesiąc, składa wnioski o pomoc na leki i inne, pozostałe podstawowe potrzeby, co wskazuje na nieumiejętne gospodarowanie zasobami bądź celowe scedowanie na OPS swoich podstawowych obciążeń finansowych. Ponadto wskazał, że córka, która zamieszkuje razem ze skarżącym, otrzymuje z tytułu opieki nad nim świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 520 zł, a zatem pośrednio korzysta z funduszy publicznych oraz ma zapewnioną opiekę ze strony rodziny. Jednocześnie organ stwierdził, że mimo iż rzeczywisty dochód, którym dysponuje J. S. jest mniejszy, jednak jest on konsekwencją wcześniejszych, świadomych działań i planów życiowych, w tym dotyczących majątku i rodziny skarżącego. W podsumowaniu organ pierwszej instancji wskazywał także na znaczną ilość podopiecznych ośrodka pomocy społecznej, którzy znajdują się w znacznie trudniejszej niż wnioskodawca sytuacji, do których w pierwszej kolejności adresowana jest pomoc, jak również ograniczone środki finansowe jakimi dysponuje. Wyjaśnił przy tym, że średnio w I półroczu 2012 roku przyznano średnio 995 zasiłków w średniej kwocie 123,24 zł. Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem J. S. wniósł od niego odwołanie wyrażając niezadowolenie z wydanej decyzji oraz wskazując na swoją bardzo złą sytuację zdrowotną i finansową. W następstwie rozpoznania tego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] stycznia 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji odwołując się do treści art. 2 oraz art. 3 u.p.s. Kolegium wskazało, że pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być zaś odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. W dalszej części Kolegium przywołało regulacje ustawowe dotyczące przyznawania zasiłków celowych oraz wskazało na kryterium dochodowe uprawniające do ich uzyskania (542 zł), które w przypadku dochodów uzyskiwanych przez J.S. zostało ponad dwukrotnie przekroczone. Kolegium podtrzymało ocenę organu pierwszej instancji, iż w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s. uprawniający do uzyskania pomocy mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Kolegium wskazało, że wnioskujący posiada nie tylko stały dochód w postaci emerytury oraz zasiłku pielęgnacyjnego, ale także majątek w [...]. Jednocześnie stwierdziło, że Prezydent w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał skarżącemu na możliwe do podjęcia działania, które mogą przyczynić się do rozwiązanie jego trudnej sytuacji życiowej (np zakończenie sporu sądowego pozwoliłoby na poprawę sytuacji majątkowej skarżącego). Zwróciło również uwagę, że skarżący może liczyć na pomoc rodziny - zamieszkuje z dorosłą córką (prowadzącą odrębne gospodarstwo domowe), która pobiera świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 520 zł, jak również partycypuje w kosztach (czynsz). Konkludując Kolegium stwierdziło, że pomoc społeczna ma udzielać pomocy i wsparcia osobom najbardziej potrzebującym, a nie dostarczać świadczeń w wysokości wygodnej czy pożądanej przez osobę, która się o nią zwraca. Na powyższą decyzję J. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając, że jest ona "złośliwością-mściwością" organów orzekających o przyznaniu prawa pomocy, gdyż poprzednio w tej samej sytuacji finansowej decyzją z [...] marca 2011 r. Prezydent [...] udzielił mu pomocy w postaci "specjalnego zasiłku celowego" w wysokości 150 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu szczepionki i leków. W uzasadnieniu skargi wskazał na swoją trudną sytuację zdrowotną oraz materialną będącą konsekwencją działań syna i synowej, którym przekazał lokal położony przy ul. [...]. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że decyzja ta jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta [...] nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.; przywoływana dalej jako: "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej – a taką jest skarżący – 542,00 złotych. Za dochód zaś stosownie do art. 8 ust. 3 u.p.s. uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W rozpoznawanej sprawie postępowanie w sprawie przyznania zasiłku celowego, przeznaczonego na opłacenie w listopadzie 2012 r. kosztu wykupu leków w wysokości 300 zł oraz zakupu obuwia w wysokości 100 zł zostało wszczęte wnioskiem strony z [...] listopada 2012 r. W tym stanie rzeczy przy ustaleniu prawa do wnioskowanego świadczenia organy w pierwszej kolejności zbadały dochód prowadzącego samodzielne gospodarstwo domowe skarżącego uzyskany w miesiącu wrześniu 2012 r., na który składała się wówczas emerytura w kwocie [...] złote oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 złote. Dochód ten pomniejszony został o wysokość bieżących alimentów należnych na rzecz osoby trzeciej ([...] złotych). Ustalony w ten sposób dochód ([...] złotych) jak i przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, nie budzą wątpliwości Sądu. W tym stanie rzeczy organy obu instancji zasadnie rozpoznały wniosek skarżącego w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie jest z pewnością "szczególnym przypadkiem" konieczność wykupienie przez skarżącego leków oraz zakup obuwia ( w tym "[...]") i brak wystarczających środków na ten cel w budżecie domowym. Okoliczności te są wprawdzie konsekwencją trudnej sytuacji materialnej skarżącego, której organy rozstrzygające sprawę ani Sąd nie kwestionują, jednakże nie można takich okoliczności o ile nie są one spowodowane zdarzeniem nadzwyczajnym (np. wypadkiem, chorobą która wystąpiła nagle i niespodziewanie), traktować jako sytuację szczególną, a więc odbiegającą od typowych sytuacji w jakich znajdują się inne osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej, spełniające kryterium dochodowe, których potrzeby winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie. Zgodzić się należy z organami, że skarżący, będąc osobą przewlekle chorą ma świadomość konieczności stałego ponoszenie wydatków na wykup leków, również wydatki na zakup obuwia nie jest przypadkiem szczególnym, a zatem ich ponoszenie nie może być traktowane jako wywołane okolicznościami, przewidzianymi w hipotezie normy zawartej w art. 41 pkt 1 u.p.s. W sprawie istotne jest również to, że z zestawienia uzyskiwanego dochodu ([...] złotych) oraz zgłaszanej potrzeby (wykupu leków za sumę 300 złotych oraz zakup obuwia w wysokości 100 złotych) nie wynika, by kwota ta przekraczała możliwości ekonomiczne skarżącego. Podkreślić zaś należy, że celem pomocy społecznej w myśl art. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. jest jedynie pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokajanie ich niezbędnych potrzeb oraz zapobieganie ich popadnięciu w trudną sytuację życiową poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się rodzin. Nie jest zaś jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. Z kolei ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna, a w szczególności tym, którzy nie posiadają jakichkolwiek dochodów, bądź dochody te są na poziomie nieprzekraczającym ustawowego kryterium. Przy czym tak zdefiniowana potrzeba jak "zakup [...]", w żadnym wypadku nie może być uznana za niezbędną potrzebę bytową, a tylko zaspokojenie takiej potrzeby uzasadnia przyznanie świadczenia społecznego. Nie bez znaczenia również dla oceny zasadności odmowy przyznania skarżącemu pomocy społecznej jest możliwość poprawienia przez niego własnej sytuacji bytowej choćby poprzez sięgnięcie do majątku, który odziedziczył po rodzicach w postaci nieruchomości położonej w [...]. Ma on również wsparcie zamieszkującej z nim córki, która partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania (dopłaca do czynszu [...] złotych) oraz pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad skarżącym w wysokości 520 złotych. Zauważyć również należy, że prowadzony od lat spór co do odziedziczonego majątku, to świadomy wybór skarżącego, który w ten sposób sam rezygnuje z możliwości poprawy swojej sytuacji finansowej. Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie, nie wystąpił żaden szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 ust. 1 pkt 1 u.p.s., to stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcia organów odmawiające przyznania skarżącemu pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków oraz zakup obuwia w miesiącu listopadzie 2012 r. nie naruszają prawa i mieszczą się granicach uznania administracyjnego. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy oraz prawidłowo go oceniły. Nie uchybiły również w sposób istotny zasadom postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej oraz celom tej pomocy wskazanym w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. Nie można im zatem skutecznie postawić zarzutu arbitralności przy podejmowaniu decyzji, jak też naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie rzeczywistej sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego, oraz naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego podjętych rozstrzygnięć. W ocenie Sądu wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy (obejmujące kwestie dochodu skarżącego, jego sytuacji majątkowej i osobistej) zostały wyjaśnione w sposób pozwalający na jej rozpoznanie i rozstrzygnięcie. Znajdują one przy tym potwierdzenie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym. Zaś motywy i podstawa prawna podjętych rozstrzygnięć zostały przez organy wyjaśnione w sposób przekonujący. Odnosząc się zaś do zarzutu przyznawania skarżącemu w analogicznym stanie faktycznym i prawnym pomocy społecznej, to wyjaśnić należy, iż to że pomoc taka była mu udzielana w przeszłości nie czyni zaskarżonej decyzji wadliwą. Zważyć bowiem należy, że wpływ na podjęcie decyzji o przyznaniu pomocy w określonym okresie mają oprócz okoliczności odnoszących do osoby ubiegającej się o tą pomoc także takie okoliczności jak aktualne możliwości ośrodka wypłacającego te świadczenia i ilość osób, które w danym okresie występują o pomoc. W tym stanie rzeczy fakt, że jednego miesiąca pomoc taka jest przyznawana, a w kolejnym miesiącu nie, nie czyni, zdaniem Sądu, uzasadnionym zarzutu naruszenia przez organy art. 8 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie do organów władzy publicznej. To zaś oznacza, że skarga J. S. nie ma usprawiedliwionych podstaw. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 461).