I SA/Wa 402/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie: WSA Joanna Skiba WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2013 r. sprawy ze skargi H. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z [...] stycznia 2013 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania H. C., utrzymałow mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] z [...] listopada 2012 r. nr [...] o ustaleniu wysokości opłaty za pobyt E. K. w Domu Pomocy Społecznej, obciążającej H. C. Decyzja Samorządowego Kolegium odwoławczego w C. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Na podstawie decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z [...] września 2010 r. nr [...] E. K. został umieszczony na pobyt stały w Domu Pomocy Społecznej w K. (dalej: "DPS") , do którego skierowany został decyzją tego organu z [...] września 2010 r. nr [...]. Następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. n [...], zmienianą i decyzją z [...] marca 2012 r. nr [...] ustalono kwotę odpłatności obciążającą przebywającego w DPS w wysokości 70% jego dochodu, na który składa się emerytura, co aktualnie stanowi kwotę [...] złotych miesięcznie. Miesięczny średni koszt utrzymania w DPS, zgodnie z zarządzeniem Starosty [...] z [...] stycznia 2012 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w 2012 r. w Domu Pomocy Społecznej w K. dla osób przewlekle i somatycznie chorych (Dz.Urz. woj. [...] z 2012 r. poz. [...]) wynosi natomiast [...] złotych. W tym stanie rzeczy pozostałą część należnej za pobyt w DPS opłaty regulowała zastępczo Gmina. Decyzją z [...] listopada 2012 r. nr [...] - powołując art. 60 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.- o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.; dalej: "u.p.s.") - Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., działając z upoważnienie Wójta Gminy, ustalił wysokość należnej części opłaty za pobyt E. K. w DPS do której ponoszenia zobowiązana jest jego jedyna córka – H. C. w wymiarze [...] złotych miesięcznie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że H. C. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem. Z mężem (zamieszkującym w tym samym mieszkaniu) pozostaje natomiast w "nieformalnej separacji". Z kolei ustalając wysokość należnej odpłatności, organ miał na względzie miesięczny dochód uzyskiwany w jej dwuosobowym gospodarstwie domowym wynoszący łącznie [...] złotych, na który składały się jej świadczenie emerytalne - [...] złotych, wynagrodzenie za prace - [...] złotych oraz [...] złotych – otrzymywane od męża na utrzymanie syna i opłaty. Okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej ustalone zostały w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez OPS Dzielnicy [...]. Stwierdzony dochód przewyższał zatem kwotę 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, która musi być pozostawiona rodzinie do dyspozycji, po uwzględnieniu opłaty należnej za pobyt w DPS. Wymiar odpłatności za pobyt E. K. w DPS, stanowił różnicę pomiędzy ww. dochodem, a 300% kryterium dochodowego. Organ przedstawił jednocześnie w formie tabeli wysokość opłat należnych za pobyt E. K. w placówce w listopadzie 2012 r., do których zobowiązani są E. K. ([...] złotych), H. C. ([...]złotych) oraz Gmina C. ([...] złotych). Od decyzji tej H. C. wniosła odwołanie, w którym przedstawiła szczegółowo swoją sytuację rodzinną i materialną oraz obciążające ją wydatki, w tym wydatki mieszkaniowe, do których mąż jedynie dokłada kwotę [...] złotych. Zarzuciła także organowi brak konsultacji w postępowaniu w sprawie umieszczenia jej ojca w domu pomocy społecznej. Po rozpatrzeniu odwołania i przeanalizowaniu akt sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z [...] stycznia 2013 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przeprowadzone w sprawie postępowanie wykazało, że bez wątpienia H. C. jest zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej. E. K. jest osobą samotną, a H. C. jest jego jedyną córką. Kolegium wyjaśniło ponadto, że od dnia [...] października 2012 r. kwota kryterium dochodowego na potrzeby pomocy społecznej dla osoby w rodzinie została ustalona na poziomie [...] złotych. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji prawidłowo dokonał wyliczenia obciążającej odwołującą się opłaty. Z akt sprawy, w tym z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, wynika bowiem, że dochód rodziny H. C. składa się zarówno z jej emerytury, wynagrodzenia za pracę oraz dobrowolnego świadczenie jej męża na rzecz syna w kwocie wskazanej w decyzji pierwszoinstancyjnej, co daje łączną kwotę [...] złotych miesięcznie. Minimalna kwota jaka powinna pozostawać w dyspozycji jej rodziny, na podstawie przepisu art. 61 ust 2 pkt b u.p.s. wynosi zaś [...] złotych (równowartość 300% procent kryterium dochodowego na osobę w rodzinie). Tym samym odejmując tę kwotę od dochodu odwołującej się, uzyskano wymiar obciążającej ją opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w wysokości [...] złotych. Na marginesie organ dodał, że możliwość skorzystania z częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłaty na podstawie art. 64 u.p.s. możliwa jest dopiero gdy decyzja ustalająca wysokość opłaty stanie się ostateczna. Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, H. C. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. oraz utrzymaną nią w mocy decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. W skardze podniosła, że wyliczając wysokość opłaty organy obu instancji bezzasadnie wliczyły do jej dochodu kwotę [...] złotych. Nie jest to bowiem jej dochód, a jedynie kwota jaką płaci jej mąż za mieszkanie, co wyjaśniła już w przeprowadzonym w toku postępowania wywiadzie środowiskowym. Przedstawiła ponadto w sposób szczegółowy ponoszone przez nią wydatki oraz wskazała, że według kryterium dochodowego i prawidłowo ustalonego jej dochodu, obciążająca ją opłata wynosić powinna [...]złotych. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie procesowym z 28 marca 2013 r. skarżąca podkreśliła, iż od [...] września 2012 r. jej mąż nie świadczy na rzecz syna, a otrzymywana przez nią kwota [...] złotych stanowi połowę należnej opłaty za mieszkanie, do ponoszenia której zobowiązany jest także jej mąż. Mieszkanie stanowi bowiem przedmiot ich współwłasności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Dokonując w ww. zakresie kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. Sąd uznał, że skarga nie może być uwzględniona, gdyż decyzja ta, jak też poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, nie naruszają prawa. Stan faktyczny sprawy, w kluczowych dla jej rozstrzygnięciach elementach, nie jest sporny. Niekwestionowaną bowiem okolicznością jest, że ojciec H. C. – E.K. od [...] września 2010 r., na podstawie decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z [...] września 2010 r. umieszczony został w Domu Pomocy Społecznej w K., określanym dalej jako "DPS". Poza sporem jest, że E. K. jest wdowcem, a jego jedyną zstępną jest skarżąca. Bezsporny jest również obowiązek ponoszenia przez H. C. kosztów pobytu ojca w tej placówce, a to w związku z tym, że opłata wnoszona przez jej ojca, ustalona zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. – o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.; dalej u.p.s.), nie pokrywa w całości miesięcznych kosztów jego utrzymania w placówce, określonych w zarządzeniu Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. na poziomie [...] złotych. Wprawdzie w aktach przekazanych do Sądu brak jest decyzji ustalającej odpłatność należną od przebywającego w DPS, jednak wysokość tej opłaty ([...] złotych), nie jest kwestionowana przez skarżącą i potwierdza ją nota nr [...] obciążająca Gminę różnicą między średnimi miesięcznymi kosztami utrzymania w DPS, a kosztami pokrywanymi przez podopiecznego placówki (k.45). W takiej zaś sytuacji obowiązek wyrównania różnicy spoczywa stosownie do ust. 2 pkt 2 art. 61 u.p.s. na zstępnych, a w dalszej kolejności na wstępnych. Dopiero w sytuacji gdyby nie było nikogo z wymienionych osób bądź ewentualnie gdyby ich dochody były niższe niż 300 % kryterium dochodowego lub różnica między dochodami, a 300% kryterium dochodowym była niewystarczająca do zaspokojenia pełnej odpłatności, opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej obciążają gminę, o czym stanowi z kolei art. 61 ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy. W sprawie kwestią sporną pozostaje natomiast poprawność ustalenia dochodu dwuosobowej rodziny skarżącej. Zdaniem H. C. brak jest bowiem podstaw do wliczania do dochodu uzyskiwanej przez nią co miesiąc od męża – z którym jest w separacji - kwoty [...] złotych, gdyż jest to część obciążającej go opłaty za mieszkanie będące przedmiotem ich współwłasności. Z zarzutem tym jednak w realiach rozpoznawanej sprawy nie sposób się zgodzić. Wyjaśnić bowiem należy, że zasady ustalania dochodu w sprawach rozstrzyganych na gruncie ustawy o pomocy społecznej, a taką jest sprawa o ustalenie odpłatności za pobyt w DPS, ustanowione zostały w sposób kompletny w art. 8 tej ustawy. W myśl ust. 3 tego artykułu, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Nie wilcza się natomiast do tego dochodu jedynie jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; zasiłku celowego; pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; wartości świadczenia w naturze; a także świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych (art. 8 ust. 4 u.p.s.). Wskazany katalog przysporzeń finansowych niepodlegających doliczeniu do dochodu, jest katalogiem zamkniętym. To oznacza, że wszelkie inne, nieobjęte nim przychody bez względu na tytuł i źródło ich otrzymania, po odpowiednich pomniejszeniach, należy uznać za dochód. W konsekwencji powyższego, w ocenie Sądu, za dochód w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej uznać należy także uzyskiwane przez H. C. od męża środki finansowe w wysokości [...] złotych miesięcznie, przeznaczone - wg jej oświadczenia - na pokrycie części należnych opłat mieszkaniowych. Nie są one wszak objęte enumeracją negatywną z ust. 4 art. 8 u.p.s. Bez znaczenia przy tym dla tej konstatacji jest fakt solidarnego zobowiązania małżonków, jak współwłaścicieli lokalu mieszkalnego, do ponoszenia opłat związanych z utrzymaniem lokalu. Doliczeniu do dochodu skarżącej nie podlegała bowiem kwota opłaty mieszkaniowej uiszczana na rachunek wspólnoty mieszkaniowej przez jej męża, ale wyłącznie środki przekazywane przez ww. do jej dyspozycji, a więc takie, którymi - niezależnie od intencji osoby je przekazującej – skarżąca faktycznie gospodaruje. Skoro zatem omawiane przysporzenie finansowe objęte jest hipotezą normy prawnej z art. 8 ust. 3 u.p.s., to ustalenie przez organy łącznego dochodu rodziny skarżącej w wysokości [...] złotych (przy uwzględnieniu środków otrzymywanych od męża i pozostałych przychodów, tj. emerytury - [...] złotych oraz wynagrodzenie za pracę - [...] złotych), odpowiada prawu, a formułowane w tym kontekście zarzuty skargi uznać należy za chybione. Dochód ten zaś niewątpliwie przekraczał 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, pozwalającego na obciążenie zstępnej osoby pozostającej w DPS, należną za jej pobyt w tej placówce opłatą, na zasadach określonych w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. Ustalona w niniejszej sprawie opłata w wysokości [...] złotych, do której uiszczenia zobowiązano skarżącą, stanowi różnicę między dochodem rodziny i pozostawioną do jej dyspozycji z mocy ustawy kwotą odpowiadającą 300% kryterium dochodowego (tj. [...] złotych). Nie naruszono zatem, przy konkretyzowaniu w tym względzie obowiązku partycypacji strony w kosztach utrzymania ojca w DPS, art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b in fine powołanej ustawy. Wbrew subiektywnemu przekonaniu skarżącej, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniony został właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy o pomocy społecznej zostały zinterpretowane i zastosowane prawidłowo. Stwierdzone natomiast nieścisłości w ustaleniach stanu faktycznego w zakresie sytuacji rodzinnej skarżącej, związane z błędnym powołaniem się przez organ pierwszej instancji na "nieformalną separację", podczas gdy o separacji jej związku małżeńskiego orzekł w rzeczywistości Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z 22 marca 2011 r. sygn. akt III C 105/11, nie miały wpływu na wynik sprawy, gdyż okoliczność ta nie determinowała treści podjętego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.